Bộ trưởng Tư pháp lý giải mức đặt trước 20-50% khi đấu giá đất

Quốc hội Khóa XVI

Sáng 19/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự án luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Các đại biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: QH

Có thể làm giảm cạnh tranh

Thảo luận tại tổ, một số ý kiến đại biểu còn băn khoăn về tỉ lệ tiền đặt trước từ 20-50%. Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) đồng tình phải có giải pháp mạnh để ngăn chặn tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc, nhưng đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ mức từ 20% đến 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân.

Đại biểu cho rằng, mục tiêu của quy định này là nâng trách nhiệm của người tham gia, tránh trường hợp trả giá rất cao rồi bỏ cọc.

Tuy nhiên, cũng phải nhìn chiều ngược lại. Nếu tiền đặt trước quá cao thì những người thực sự có nhu cầu mua đất để ở, có năng lực tài chính nhưng không có lượng tiền mặt lớn ngay từ đầu có thể không tham gia được. Khi đó, mục tiêu chống bỏ cọc đạt được một phần nhưng mức độ cạnh tranh của cuộc đấu giá lại giảm.

Đại biểu Tạ Thị Yên nêu ví dụ một lô đất có giá khởi điểm vài tỷ đồng, mức đặt trước 50% đã là một khoản tiền rất lớn. Nếu áp dụng phổ biến thì điều kiện tham gia đấu giá có thể trở thành một hàng rào khá cao đối với người dân.

Đại biểu Yên đề nghị giải trình rõ hơn cơ sở thực tiễn của việc lựa chọn mức tối thiểu 20%, có số liệu đánh giá xem tình trạng bỏ cọc tập trung ở loại tài sản nào, mức giá nào, tỷ lệ ra sao và việc nâng tiền đặt trước tác động thế nào đến số lượng người tham gia đấu giá.

“Không nên chỉ dựa vào việc tăng tiền đặt trước để chống bỏ cọc. Cần kế thừa và luật hóa phù hợp cơ chế cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá cố tình không thực hiện nghĩa vụ tài chính” – đại biểu Yên nhấn mạnh.

Đại biểu cũng gợi ý nghiên cứu có tiêu chí để xác định mức cụ thể căn cứ vào giá trị tài sản, tính chất cuộc đấu giá và mức độ rủi ro; không nên để người có tài sản tự lựa chọn từ 20% đến 50% mà thiếu tiêu chí rõ ràng.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: QH

Đã đấu giá, chuẩn bị tài chính là thiết yếu

Trước băn khoăn của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết mức đặt trước này không phải là quy định hoàn toàn mới mà đã được quy định tại Nghị quyết 66.11 của Chính phủ, ban hành trong tháng 1/2026, nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất.

Thực tế có trường hợp nhà đầu tư mua đất ở khu vực xung quanh trước khi diễn ra đấu giá. Khi cuộc đấu giá được tổ chức, họ trả giá rất cao nhưng sau đó bỏ cọc.

Mặc dù cuộc đấu giá có thể không thành, thông tin về mức giá được trả vẫn lan truyền ra thị trường, tạo tâm lý cho rằng giá đất tại khu vực đã tăng mạnh. Sau đó, người này bán số đất đã mua từ trước với mức giá cao hơn, thu lợi lớn so với khoản tiền đặt trước bị mất.

Tình trạng này gây ảnh hưởng đến mặt bằng giá đất, làm méo mó thị trường và tác động tiêu cực đến người dân, doanh nghiệp. Do đó, việc nâng mức tiền đặt trước được xem là một giải pháp nhằm hạn chế hành vi lợi dụng đấu giá để trục lợi.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng thừa nhận quy định này có thể làm thu hẹp phạm vi người có khả năng tham gia đấu giá, bởi người tham gia phải chuẩn bị một khoản tiền lớn hơn.

Tuy nhiên, đối với những người thực sự có nhu cầu và khả năng trúng đấu giá quyền sử dụng đất, việc chuẩn bị nguồn tài chính là yêu cầu cần thiết.

Về lo ngại tiền đặt trước bị giữ trong thời gian dài, Bộ trưởng cho rằng cần tổ chức quy trình đấu giá nhanh chóng, hạn chế kéo dài thời gian giải quyết để sớm hoàn trả hoặc giải phóng các khoản tiền theo quy định. Những trường hợp lợi dụng, cố tình kéo dài quá trình đấu giá cần được xử lý phù hợp.

Cũng theo Bộ trưởng, mức đặt trước từ 20% đến 50% không có nghĩa mọi cuộc đấu giá đều áp dụng mức 50%. Dự thảo giao quyền xem xét, quyết định cho người có tài sản đấu giá trên cơ sở đặc điểm của từng thửa đất, điều kiện của địa phương và tình hình thực tế. Cách tiếp cận này nhằm tạo sự linh hoạt trong quản lý, đồng thời bảo đảm mục tiêu hạn chế hành vi thao túng đấu giá.