Bộ trưởng Y tế giải trình nhiều nội dung tại dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Luật An toàn thực phẩm được ban hành từ năm 2010, đến nay đã gần 16 năm. Việc sửa đổi luật có ý nghĩa quan trọng nhưng cũng đặt ra nhiều khó khăn do liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân, chất lượng giống nòi, hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan. Ảnh: Media Quốc hội.

Từ thực tiễn quản lý an toàn thực phẩm thời gian qua, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, quản lý an toàn thực phẩm cần chuyển sang tư duy chủ động, ngăn ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa, thay vì chỉ xử lý khi sản phẩm kém chất lượng, quảng cáo thổi phồng công dụng đã lưu hành rộng rãi và gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng.

Tuy nhiên, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với tạo thêm rào cản hành chính. 

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là cải cách phương thức quản lý sản phẩm thực phẩm, hạn chế xáo trộn hoạt động kinh doanh, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính và ngăn chặn tình trạng trục lợi trên sức khỏe người dân.

Theo Bộ trưởng, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 quy định tất cả sản phẩm thực phẩm bao gói sẵn phải được chứng nhận hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Đây là một trong những điểm nghẽn trong quá trình triển khai luật gần 16 năm qua.

Để khắc phục, dự thảo Luật quy định ba hình thức quản lý sản phẩm thực phẩm.

Thứ nhất là công bố tiêu chuẩn sản phẩm, áp dụng với hầu hết sản phẩm thực phẩm như thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn; phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu thực phẩm; dụng cụ, vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm. Tổ chức, cá nhân được quyền sản xuất, kinh doanh và lưu thông sản phẩm ngay sau khi hoàn thành việc công bố. Hình thức này tương tự cơ chế tự công bố sản phẩm theo Nghị định 15, chuyển sang phương thức hậu kiểm thay vì tiền kiểm.

Thứ hai là miễn đăng ký công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Quy định này áp dụng với sản phẩm không lưu thông trên thị trường, dùng để sản xuất nội bộ; sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hóa như thực phẩm tươi sống, sơ chế hoặc chế biến nhỏ lẻ; thực phẩm sơ chế chưa bao gói; thực phẩm sau chế biến trong kinh doanh thức ăn đường phố; thực phẩm sản xuất tại cơ sở nhỏ lẻ; thực phẩm kinh doanh dịch vụ ăn uống và nguyên liệu thực phẩm.

Bộ trưởng khẳng định, miễn thủ tục công bố không có nghĩa là miễn các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm. Các sản phẩm vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn, điều kiện của cơ sở hoặc nơi chế biến và chịu sự giám sát trong quá trình lưu thông.

Thứ ba là đăng ký bản công bố sản phẩm, áp dụng với nhóm thực phẩm cần quản lý chặt chẽ hơn, gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe.

Đối với nhóm này, dự thảo Luật quy định chặt chẽ hơn, áp dụng các tiêu chuẩn của Codex nhằm hạn chế tình trạng lợi dụng danh tiếng người nổi tiếng để thổi phồng tính năng, công dụng, lừa dối khách hàng.

Bộ trưởng cho biết, thời gian qua, việc tự công bố, tự quảng cáo đã dẫn đến tình trạng quảng cáo sai lệch về công dụng sản phẩm. Vì vậy, dự thảo đã tiếp thu ý kiến, quy định rõ các sản phẩm phải đăng ký công bố.

Quang cảnh phiên thảo luận ở Hội trường chiều 11/11. Ảnh: Media Quốc hội.

Về mô hình quản lý nhà nước thống nhất một đầu mối, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, theo tinh thần Kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. UBND các cấp tổ chức quản lý tại địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối. Các bộ tiếp tục thực hiện quy định pháp luật chuyên ngành theo phân công của Chính phủ, kiểm soát các khâu ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác và giết mổ.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, nhất là nguy cơ ùn tắc như những vướng mắc trong quá trình thực hiện Nghị định 46/2026/NĐ-CP, dự thảo Luật đã quy định các phương thức kiểm tra phù hợp với thực tiễn, gồm kiểm tra chặt và kiểm tra giảm, nhằm hạn chế khó khăn cho doanh nghiệp.

Về cơ chế hậu kiểm, Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật đã quy định cụ thể hơn nội dung và phương thức thực hiện. Cụ thể, Điều 57 cho phép kiểm soát dựa trên dữ liệu về mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, tổ chức và các nguy cơ mất an toàn thực phẩm, đồng thời quy định việc kiểm tra đột xuất. Quy định về kiểm tra một lần đã được nêu tại Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội, song cơ quan quản lý vẫn có thể kiểm tra đột xuất khi phát hiện sai phạm.

Đối với thức ăn đường phố, việc miễn thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân sản xuất thực phẩm nhỏ lẻ, kinh doanh đồ ăn đường phố không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, gắn trách nhiệm giám sát với chính quyền địa phương.

Riêng đối với bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học dành cho trẻ em, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu để quy định rõ hơn trách nhiệm kiểm soát, bởi đây là nhóm có nguy cơ cao hơn.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, bảo đảm an toàn thực phẩm là nhiệm vụ khó, đòi hỏi sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và toàn hệ thống chính trị. Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự án luật để trình Quốc hội.