Bộ Y tế chuẩn bị triển khai phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm

Lấy mẫu thực phẩm để kiểm tra, giám sát nguy cơ mất an toàn. Ảnh minh họa

TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đánh dấu bước chuyển trong tư duy quản lý, từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ. Để chuẩn bị triển khai phương thức quản lý này, Bộ Y tế đang từng bước xây dựng năng lực chuyên môn, cơ sở dữ liệu và mở rộng hợp tác quốc tế.

Dự án luật dự kiến được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, diễn ra từ ngày 17-10 đến 20-11-2026.

Quản lý an toàn thực phẩm từ gốc

Theo TS Chu Quốc Thịnh, định hướng mới đặt trọng tâm vào kiểm soát nguy cơ xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, thu hái đến chế biến, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Các yếu tố cần kiểm soát gồm tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và những tác nhân có thể gây ô nhiễm thực phẩm.

Cách tiếp cận này hướng đến chuyển từ xử lý khi sự cố xảy ra sang chủ động nhận diện, đánh giá và phòng ngừa nguy cơ ngay từ đầu. Theo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex), phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm gồm 3 cấu phần: đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ.

Kiểm nghiệm mẫu thực phẩm nhằm phát hiện nguy cơ mất an toàn. Ảnh: NIFC

Trong đó, đánh giá nguy cơ là quá trình xác định các mối nguy có thể ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm dựa trên bằng chứng khoa học và dữ liệu liên quan. Kết quả đánh giá là cơ sở để cơ quan quản lý lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp, từ xây dựng quy định kỹ thuật, kiểm tra thực phẩm nhập khẩu đến truy xuất nguồn gốc và hậu kiểm sản phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Dự thảo luật giao Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành quy định về phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm theo hướng dẫn của các tổ chức quốc tế; đồng thời chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan tổ chức thực hiện.

Yêu cầu quan trọng là xây dựng cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia có khả năng kết nối, chia sẻ thông tin. Dữ liệu cần bao gồm vòng đời sản phẩm; cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; tổ chức thử nghiệm phục vụ quản lý nhà nước; kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát và thông tin về các vụ ngộ độc thực phẩm.

Theo dự thảo, Bộ Y tế có trách nhiệm tổ chức xây dựng, quản lý và phát triển hệ thống thông tin, hạ tầng kỹ thuật về an toàn thực phẩm; tích hợp dữ liệu toàn ngành, kết nối với hệ thống thông tin của UBND các cấp và cơ sở dữ liệu tập trung quốc gia.

Tăng hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực đánh giá nguy cơ

TS Chu Quốc Thịnh cho biết, để chuẩn bị cho việc triển khai phân tích nguy cơ, Bộ Y tế đã thành lập Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm thuộc Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC), nhằm triển khai một số hoạt động theo hướng dẫn quốc tế.

Bộ Y tế cũng tổ chức các cuộc họp, hội thảo tham vấn, trao đổi kinh nghiệm về đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ với các quốc gia như Canada, Ireland, Australia, New Zealand; đồng thời nghiên cứu kinh nghiệm từ những nước có tập quán sinh hoạt, sử dụng thực phẩm tương đồng với Việt Nam.

Mới đây, Cục An toàn thực phẩm đã ký biên bản ghi nhớ về triển khai phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm với NIFC. Cùng dịp này, NIFC ký biên bản ghi nhớ hợp tác với Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm quốc gia Trung Quốc (CFSA) và trao biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Seoul (SeoulTech), Hàn Quốc.

Đại diện NIFC và Trung tâm Đánh giá nguy cơ an toàn thực phẩm quốc gia Trung Quốc ký biên bản ghi nhớ hợp tác. Ảnh: TRẦN MINH

Theo TS Chu Quốc Thịnh, việc đưa phân tích nguy cơ vào thực tiễn sẽ giúp cơ quan quản lý chủ động hơn trong phòng ngừa sự cố mất an toàn thực phẩm. Khi phát hiện mắt xích có nguy cơ cao, cơ quan chức năng có thể tiến hành truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm và triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp.

Cơ quan quản lý cũng có thể từng bước đánh giá, dự báo các mối nguy hóa học, vật lý, vi sinh và chất gây dị ứng có thể xuất hiện trong thực phẩm. Qua đó, nguồn lực kiểm tra, giám sát được tập trung vào những khâu, sản phẩm có nguy cơ cao, thay vì chỉ xử lý sau khi xảy ra vi phạm hoặc sự cố.