Bộ Y tế đề xuất 3 nhóm chính sách trọng tâm sửa đổi Luật Người cao tuổi

Sáng 30/9, tại Hà Nội, Bộ Y tế phối hợp với Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNFPA) tổ chức Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi. Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương chủ trì, nhằm đánh giá kết quả thực hiện Luật và đề xuất các chính sách phù hợp với bối cảnh già hóa dân số nhanh.

Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi khai mạc sáng 30/9. Ảnh: Lê Bảo

Người cao tuổi là nguồn lực về tri thức và kinh nghiệm

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, Luật Người cao tuổi được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 23/11/2009 đã tạo cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi, xác định trách nhiệm của Nhà nước, gia đình và xã hội. Luật đã góp phần thúc đẩy các chính sách về chăm sóc sức khỏe, trợ giúp xã hội, bảo đảm đời sống người cao tuổi.

Tuy nhiên, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, tuổi thọ tăng, quy mô và cơ cấu dân số thay đổi, nhu cầu của người cao tuổi đa dạng. Người cao tuổi cần được trợ giúp và hướng tới sống khỏe, sống độc lập, có chất lượng, tiếp cận dịch vụ phù hợp và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: Lê Bảo

Nghị quyết số 72 ngày 19/9/2025 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, chuyển mạnh từ khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe, thích ứng với già hóa dân số. Nghị quyết số 42 ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII chú trọng bảo đảm an sinh, chăm sóc sức khỏe, trợ giúp xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống người cao tuổi.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng cho rằng việc tổng kết thi hành Luật cần có tầm nhìn dài hạn; rà soát quy định còn phù hợp để kế thừa, những nội dung bất cập để sửa đổi, đồng thời nghiên cứu chính sách mới phù hợp.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương chủ trì Hội nghị. Ảnh: Lê Bảo

Thứ trưởng đề nghị đổi mới cách tiếp cận, từ trợ giúp sang bảo đảm quyền, thúc đẩy người cao tuổi sống khỏe, sống độc lập và có chất lượng; nhìn nhận người cao tuổi là nguồn lực về tri thức và kinh nghiệm.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống chăm sóc; tăng cường bảo đảm an sinh, chăm sóc sức khỏe, mở rộng tiếp cận bảo hiểm y tế; phát triển kinh tế chăm sóc, huy động nguồn lực xã hội; đẩy mạnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số, giúp người cao tuổi sống độc lập, an toàn và kết nối tốt hơn.

Đề xuất 3 trụ cột chính sách trong sửa đổi Luật 

Phát biểu tại Hội nghị, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh cần thay đổi cách nhìn về người cao tuổi, không chỉ coi họ là đối tượng thụ hưởng phúc lợi hay gánh nặng của xã hội. Người cao tuổi là chủ thể của quyền, những công dân tích cực và có nhiều đóng góp với vai trò người lao động, doanh nhân, người chăm sóc, cố vấn và lãnh đạo cộng đồng.

Theo bà Pauline Tamesis, già hóa trong phẩm giá phải đi cùng những lựa chọn thực chất về nơi ở, người cùng sống; được tiếp cận các dịch vụ y tế, xã hội có chất lượng; tiếp tục tham gia đời sống xã hội, kinh tế và có tiếng nói trong những quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của mình.

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam. Ảnh: Media Quốc hội

Trong quá trình sửa đổi Luật Người cao tuổi, cần tăng cường các biện pháp bảo vệ pháp lý trước những rủi ro mới nổi như lừa đảo trực tuyến, gian lận trên không gian mạng và lợi dụng tài chính, vốn có thể ảnh hưởng đến an ninh tài chính, quyền tự chủ và phúc lợi của người cao tuổi.

Bà cho rằng cách tiếp cận dựa trên quyền, gồm phẩm giá, sự lựa chọn, tham gia, tính bao trùm và bình đẳng giới, cần được lồng ghép trong các chính sách của Luật sửa đổi. Trong đó, tập trung vào ba trụ cột: xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng; phát triển hệ thống chăm sóc toàn diện, nền kinh tế chăm sóc bền vững; tạo điều kiện để người cao tuổi năng động, khỏe mạnh và tiếp tục làm việc hiệu quả.

Việc ghi nhận quyền làm việc bình đẳng, nghỉ hưu linh hoạt, học tập suốt đời và nâng cao kỹ năng số sẽ góp phần phát huy tiềm năng của người cao tuổi, đồng thời thúc đẩy nền kinh tế bạc, nhất là trong bối cảnh dân số trong độ tuổi lao động của Việt Nam dự kiến đạt đỉnh khoảng năm 2038.

Phát triển kinh tế bạc, mở rộng cơ hội việc làm cho người cao tuổi

Tại Báo cáo tổng kết thi hành Luật Người cao tuổi, ông Cao Văn Thành, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ Xã hội (Bộ Y tế) trình bày nêu đề xuất, việc sửa đổi Luật cần đặt trong tổng thể chiến lược quốc gia về già hóa dân số, kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về chủ động thích ứng với quá trình già hóa nhanh chóng.

Ông Cao Văn Thành, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ Xã hội (Bộ Y tế). Ảnh: Lê Bảo

Theo đó, phương thức tiếp cận cần chuyển từ "bảo trợ xã hội" sang "quản lý theo vòng đời", lấy người cao tuổi làm trung tâm, bảo đảm đầy đủ quyền, phẩm giá và phát huy tối đa nguồn lực của người cao tuổi. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của Nhà nước, gia đình, cộng đồng và xã hội; khuyến khích khu vực tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ chăm sóc.

Bộ Y tế đề xuất 3 nhóm chính sách trọng tâm. Nhóm thứ nhất là bảo đảm an sinh xã hội, an ninh thu nhập và tiếp cận dịch vụ cơ bản, trong đó mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, tăng cường bảo trợ nhóm yếu thế, hướng tới 100% người cao tuổi có thẻ BHYT, nghiên cứu bảo hiểm chăm sóc dài hạn, đồng thời hỗ trợ việc làm và kỹ năng số.

Các đại biểu dự Hội nghị. Ảnh: Lê Bảo

Nhóm thứ hai là phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, ưu tiên chăm sóc tại gia đình, cộng đồng; đa dạng hóa dịch vụ, chuẩn hóa chất lượng cơ sở chăm sóc và nâng cao năng lực nhân lực.

Nhóm thứ ba là phát triển kinh tế bạc, với các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng; xây dựng tiêu chuẩn sản phẩm, dịch vụ thân thiện với người cao tuổi và thúc đẩy thị trường lao động, khởi nghiệp dành cho nhóm này.