Bộ Y tế đề xuất người 18-25 tuổi chỉ được hiến tạng cho người trong gia đình

Các bác sỹ tiến hành ghép thận cho người bệnh suy thận giai đoạn cuối từ thận hiến tặng. (Ảnh: TTXVN phát)

Tại dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác do Bộ Y tế đang lấy ý kiến, đề xuất người từ đủ 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình; trong trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình, người hiến phải từ đủ 25 tuổi.

Tại dự thảo, Bộ Y tế cho biết qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam.

Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó ghép thận là 9.969 ca; ghép gan là 1.005 ca; ghép tim có 177 ca và ghép phổi 27 ca.

Tuy nhiên, Bộ Y tế cũng chỉ rõ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn tồn tại, hạn chế cần được giải quyết, trước hết là thiếu hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết tuần hoàn. Luật hiện hành chỉ cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, trong khi trên thế giới năm 2024 tỷ lệ tạng hiến từ người sau khi chết tuần hoàn chiếm khoảng 28% tổng số tạng hiến.

Cùng đó, quy định về độ tuổi người hiến còn bất cập: không cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết; chưa có ngưỡng tuổi phù hợp đối với hiến máu; quy định độ tuổi hiến khi còn sống từ đủ 18 tuổi trở lên chưa đủ chặt chẽ để phòng ngừa mua bán mô, bộ phận cơ thể người trá hình.

Theo quy định hiện hành, người từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác. Bộ Y tế đánh giá quy định này còn một số bất cập.

Cụ thể, người từ đủ 18 tuổi có thể vẫn đang trong quá trình phát triển về thể chất, nhận thức, chưa ổn định về nghề nghiệp và thu nhập. Trong khi luật chưa phân định rõ trường hợp hiến giữa người có quan hệ gia đình và người không có quan hệ gia đình.

Đặc biệt, theo Tổ chức Y tế thế giới, các vùng não liên quan khả năng phán đoán tiếp tục phát triển đến giữa độ tuổi 20, thận đạt chức năng tối đa ở 20-30 tuổi và suy giảm sau 40 tuổi.

Người hiến thận 18-25 tuổi có nguy cơ bệnh thận mạn trong 20-30 năm sau cao hơn đáng kể (nguy cơ trọn đời ước tính 0,3-0,5% so với 0,03% ở dân số chung). Các cơ quan chuyên môn cũng khuyến cáo không hiến thận khi dưới 25 tuổi, trừ hiến cho người cùng huyết thống.

Vì thế, dự thảo đề xuất tách riêng điều kiện về độ tuổi đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Cụ thể, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người là thành viên gia đình. Người từ đủ 25 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể người khi còn sống cho người là không phải là thành viên gia đình.

Dự thảo cũng quy định các trường hợp được hiến mô, tế bào khi còn sống. Theo đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô, tế bào; người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến tế bào hoặc mô có khả năng tái tạo để điều trị khi có sự đồng ý của người hiến và người đại diện; người dưới 15 tuổi có thể hiến tế bào hoặc mô có khả năng tái sinh để điều trị khi được người đại diện đồng ý…/.