Bộ Y tế lên tiếng trấn an trước lo ngại về đề xuất trẻ em được hiến mô, tạng

Trước nhiều ý kiến khác nhau về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể... tại dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ngày 23/10, Bộ Y tế đã có thông tin làm rõ thêm dự thảo Luật.

Theo Bộ Y tế, dự thảo Luật đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến một số loại mô khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời, nhằm mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh nhưng vẫn đặt an toàn, quyền lợi của trẻ lên hàng đầu.

Dự án luật đang được trình Quốc hội khóa XVI xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp thứ hai, trong bối cảnh nguồn hiến mô, tạng ở Việt Nam chưa đáp ứng nhu cầu điều trị.

Sau gần 20 năm thực hiện luật hiện hành, nhiều bệnh nhân vẫn phải chờ đợi kéo dài để tìm được nguồn hiến phù hợp, trong đó có những trẻ mắc bệnh hiểm nghèo không thể trì hoãn điều trị.

Theo Bộ Y tế, dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, tập trung mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép tạng, đồng thời siết chặt các biện pháp ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến. Một trong những nội dung được quan tâm là quy định liên quan đến người chưa thành niên, đặc biệt trong bối cảnh có những bệnh nhi cần mô, tạng phù hợp về kích thước và đặc điểm giải phẫu mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Một ca ghép tạng thực hiện tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. (Ảnh: BVCC)

Chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống

Dự thảo phân biệt rõ việc hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống với hiến sau khi qua đời. Với người dưới 18 tuổi còn sống, phạm vi hiến được giới hạn ở mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị hoặc em ruột. Việc hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, có sự đồng ý của trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời được tư vấn độc lập nhằm bảo đảm trẻ hiểu rõ và không bị ép buộc.

Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống. Quy định này nhằm ngăn nguy cơ trẻ phải chịu tổn hại sức khỏe để cứu chữa người khác, kể cả người thân trong gia đình.

Với trường hợp hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được đặt ra khi trẻ đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đồng thời đáp ứng các điều kiện về đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước khi qua đời và sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.

Người dưới 18 tuổi cũng có thể đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Việc đăng ký không mang tính ràng buộc vĩnh viễn, bởi người đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy nguyện vọng bất cứ lúc nào.

Bộ Y tế khẳng định dự thảo không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng mô, tạng, mà tạo cơ sở pháp lý để xem xét những trường hợp phù hợp, đi kèm các điều kiện bảo vệ chặt chẽ. Nguyên tắc xuyên suốt là lợi ích tốt nhất của trẻ em, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của trẻ và gia đình.

Theo Bộ Y tế, từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, Việt Nam đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, nguồn hiến vẫn hạn chế so với nhu cầu điều trị.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có hơn 20 bệnh nhi chờ ghép gan và khoảng 40 trẻ chờ ghép thận. Bệnh viện Nhi đồng 2 ghi nhận hơn 80 bệnh nhi mắc suy thận mạn giai đoạn cuối trong năm 2022.

Những con số này cho thấy việc tìm kiếm nguồn hiến phù hợp vẫn là thách thức, nhất là với trẻ mắc bệnh nặng. Trong một số trường hợp, sự tương thích về kích thước và đặc điểm giải phẫu có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng ghép tạng.

Bộ Y tế dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc hiến mô, bộ phận cơ thể ở người chưa thành niên đã được quy định tại một số quốc gia, nhưng đi kèm các điều kiện nghiêm ngặt.