Bộ Y tế nói gì về quy định hiến mô, tạng của trẻ chưa thành niên?

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Một số nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi thu hút sự quan tâm của đại biểu Quốc hội và dư luận, đặc biệt là những lo ngại về nguy cơ xâm phạm quyền trẻ em, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Trước những băn khoăn này, Bộ Y tế cho biết việc sửa đổi Luật sau gần 20 năm thi hành nhằm mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép tạng cho người bệnh, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát, bảo vệ người hiến và ngăn chặn các hành vi trục lợi.

Trẻ dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống

Theo Bộ Y tế, dự thảo Luật phân biệt rõ hai trường hợp: Hiến mô tái sinh khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời. Hai trường hợp này khác nhau về bản chất y học, điều kiện thực hiện và cơ chế bảo vệ.

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ theo quy định.

Bác sĩ Bệnh viện Trung ương Huế cúi đầu tri ân người chết não. Ảnh: Bác sĩ Trâm

Bộ Y tế nhấn mạnh dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống để ghép cho người khác.

Quy định về mô tái sinh được xây dựng nhằm xem xét những trường hợp đặc biệt có nhu cầu điều trị cấp thiết. Trong thực tế, một số trẻ mắc bệnh bạch cầu, suy tủy xương, thalassemia thể nặng hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh cần ghép tế bào gốc tạo máu. Nếu người hiến trưởng thành không phù hợp, người thân chưa thành niên có thể là nguồn hiến tương thích.

Theo Bộ Y tế, việc bổ sung quy định này không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng, mà tạo cơ sở pháp lý để xem xét những trường hợp phù hợp, đi kèm các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Hiến tạng sau chết não: Phải có sự đồng ý theo quy định

Đối với việc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời, dự thảo quy định chỉ đặt ra việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Đây là nội dung cần phân biệt với việc hiến mô khi còn sống. Chết não không đồng nghĩa với hôn mê sâu hay tình trạng bệnh nặng, nguy kịch. Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải tuân thủ tiêu chuẩn chuyên môn và quy định pháp luật.

Kíp ghép gan tiến hành rửa tạng và ghép cho nam bệnh nhân trẻ tuổi. Ảnh: Lan Hương

Dự thảo đồng thời đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Người đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Theo Bộ Y tế, quy định này vừa tôn trọng nguyện vọng hiến tặng, vừa đặt ra cơ chế bảo vệ cần thiết đối với người chưa thành niên.

Hơn 11.000 ca ghép tạng, nguồn hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu

Theo số liệu được Bộ Y tế cung cấp, từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, nguồn hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị, khiến nhiều bệnh nhân phải chờ đợi lâu để có mô, tạng phù hợp.

Riêng tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan và khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận. Bệnh viện Nhi đồng 2 ghi nhận hơn 80 bệnh nhi suy thận mạn giai đoạn cuối trong năm 2022.

Bộ Y tế cho rằng, đối với trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, việc tìm nguồn tạng phù hợp có thể gặp khó khăn do yêu cầu về kích thước cơ quan, đặc điểm giải phẫu và mức độ tương hợp. Vì vậy, nguồn hiến từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật, có thể tạo thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.

Các bác sĩ tri ân người hiến trước khi thực hiện ca lấy - ghép tạng. Ảnh: Thảo My

Dự thảo cũng tham khảo các nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống trong những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt; cùng các quy định, kinh nghiệm quốc tế về hiến mô tái sinh và hiến tạng sau khi qua đời.

Việc ghép tạng được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép nhằm bảo đảm công bằng. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn phải bảo đảm độc lập, khách quan, hạn chế nguy cơ xung đột lợi ích và làm sai lệch kết quả.

Bộ Y tế cho biết dự án Luật đang tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và Nhân dân để chỉnh lý, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.