Bom tấn IPO nghìn tỷ USD 'kích nổ' tài chính Mỹ

Chỉ trong hôm 20/5, ngành công nghệ toàn cầu rung chuyển khi 3 công ty khởi nghiệp đình đám đồng loạt tiến gần hơn đến cột mốc trở thành những tập đoàn nghìn tỷ USD.

Với hồ sơ mới được công bố, SpaceX đã vạch ra lộ trình cho một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) mang tính lịch sử, nhiều khả năng sẽ biến Elon Musk thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trên thế giới.

Cùng lúc, Anthropic công bố số liệu cho thấy tiềm năng đạt lợi nhuận sớm hơn nhiều so với dự kiến của Phố Wall. OpenAI cũng đang khẩn trương chuẩn bị nộp hồ sơ lên sàn, sớm nhất là trong ngày 22/5, theo báo cáo từ Wall Street Journal.

Người tham dự sự kiện của Anthropic tại San Francisco hồi đầu tháng 5. Ảnh: Wall Street Journal.

Ở chiều ngược lại, hai tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới lại đang đối mặt áp lực mới của kỷ nguyên AI. Nvidia không tạo được hứng khởi cho giới đầu tư dù vừa công bố doanh thu kỷ lục 82 tỷ USD, còn Meta Platforms bắt đầu cắt giảm 8.000 nhân sự.

Trong bản ghi nhớ gửi nhân viên hôm 21/5, CEO Mark Zuckerberg gọi AI là “công nghệ có ảnh hưởng lớn nhất cuộc đời chúng ta”.

“Tôi lạc quan về mọi thứ chúng tôi xây dựng. Nhưng thành công không phải điều chắc chắn”, Zuckerberg viết.

Cuộc đua AI

Jeffrey Bernardo, CEO quỹ đầu tư Augustine Asset Management, cho biết công ty của ông sẵn sàng xem xét đầu tư vào các startup AI sau IPO, nhưng sẽ nghiên cứu kỹ hồ sơ tài chính trước khi ra quyết định.

Theo ông, nhu cầu với các sản phẩm AI đang tăng nhanh hơn khả năng cung ứng, đồng thời thúc đẩy mạnh năng suất lao động.

Trong giai đoạn đầu của làn sóng AI, Nvidia đã vươn lên thành công ty giá trị nhất thế giới nhờ vị thế sản xuất chip tiên tiến hàng đầu.

Tuy nhiên, cuộc đua đang dịch chuyển sang chương mới khi nhu cầu chip chuyên dụng tăng theo cấp số nhân để phục vụ tác nhân trí tuệ nhân tạo (AI agent).

Dù vị thế thống trị của Nvidia chưa bị lung lay, kết quả kinh doanh hôm 21/5 cho thấy kỳ vọng của nhà đầu tư ngày càng cao. Nvidia vượt dự báo doanh thu của Phố Wall, nâng triển vọng kinh doanh và công bố kế hoạch mua lại 80 tỷ USD cổ phiếu, nhưng cổ phiếu vẫn bị bán tháo.

Ngược lại, cho đến nay, giới đầu tư vẫn tỏ ra kiên nhẫn hơn với các công ty khởi nghiệp như SpaceX, OpenAI và Anthropic - những cái tên vốn có lịch sử đốt vốn và thua lỗ hàng tỷ USD mỗi năm.

Trên con đường tiến tới IPO, 3 doanh nghiệp này đều đã thách thức hàng loạt kỳ vọng truyền thống và đảo lộn quan niệm lâu năm của giới tài chính về khả năng thương mại hóa các công nghệ mang tính đột phá mà họ xây dựng.

Số phận và lộ trình kinh doanh của cả ba cũng có sự gắn kết, khi những người đứng đầu - gồm Elon Musk, Sam Altman của OpenAI và Dario Amodei của Anthropic - từng có thời gian làm việc chung, trước khi cạnh tranh trong cuộc đua AI mà chính họ góp phần khởi động.

Musk đồng sáng lập OpenAI cùng với Sam Altman và một số chuyên gia khác vào năm 2015. Dario Amodei cũng từng giữ vị trí nhân sự cấp cao phụ trách nghiên cứu tại OpenAI.

Hơn một thập kỷ trước, tổ chức được thành lập dưới hình thức quỹ phi lợi nhuận với mục tiêu phát triển AI phục vụ nhân loại.

Tuy nhiên, khi công nghệ AI phát triển vượt bậc, các nhà lãnh đạo OpenAI nhận ra công ty sẽ cần nguồn vốn khổng lồ lên tới hàng tỷ USD để chi trả cho năng lượng tính toán nhằm đào tạo và cải thiện các mô hình ngôn ngữ lớn.

Việc OpenAI chuyển dịch sang mô hình kinh doanh thương mại vì lợi nhuận để thu hút dòng vốn từ Microsoft đã dẫn đến sự rạn nứt không thể hàn gắn với Musk.

Trong vụ kiện gần đây, tỷ phú Elon Musk cáo buộc gay gắt rằng OpenAI "đã đánh cắp một tổ chức từ thiện".

Dù bồi thẩm đoàn và thẩm phán liên bang vừa qua đã ra phán quyết có lợi cho OpenAI, Musk tuyên bố sẽ không bỏ cuộc và quyết định kháng cáo đến cùng.

Phán quyết mới đã loại bỏ một trong những rào cản pháp lý lớn nhất đối với tham vọng IPO của OpenAI, thương vụ có thể định giá công ty ở mức khoảng 1.000 tỷ USD.

CEO của OpenAI Sam Altman. Ảnh: Reuters.

Để trực tiếp cạnh tranh, Musk thành lập công ty khởi nghiệp xAI, nhưng trợ lý ảo Grok của công ty này đang bị đánh giá là tụt lại phía sau do không thu hút được lượng người dùng rộng rãi bên ngoài nền tảng mạng xã hội X (trước đây là Twitter).

Trước thềm IPO của SpaceX, Musk buộc phải thực hiện các thỏa thuận với đối thủ cạnh tranh của OpenAI để cân bằng thế trận trên bàn cờ công nghệ, bao gồm Cursor - công ty khởi nghiệp chuyên về công cụ lập trình tự động - và đặc biệt là Anthropic.

Nhiều nguồn tin cho biết SpaceX đang nhắm tới mức định giá từ 1.750-2.000 tỷ USD.

Về phần mình, Anthropic đã thông báo với các nhà điều hành rằng họ dự kiến ghi nhận khoản lợi nhuận hoạt động đầu tiên trong quý kết thúc vào tháng 6, sau thương vụ hợp tác trị giá 45 tỷ USD với Musk và SpaceX nhằm giải quyết khủng hoảng hạ tầng tính toán

Dù Anthropic vẫn dự kiến lỗ cả năm, dự báo này khiến nhiều người bất ngờ. Trong nhiều năm tới, phần lớn công ty AI được dự đoán sẽ mắc kẹt trong lộ trình chi tiêu vượt quá thu do chi phí vận hành hạ tầng tính toán đắt đỏ.

Kỳ vọng dành cho SpaceX, OpenAI và Anthropic rất cao nhưng nhiều chuyên gia cảnh báo AI cũng kéo theo rủi ro mới.

Navrina Singh, giám đốc điều hành của Credo AI, phân tích: "Thị trường đã định giá tiềm năng của AI nhưng chưa tính toán đúng mức chi phí phát sinh từ các lỗ hổng hệ thống mà công nghệ này có thể tạo ra ở quy mô lớn, đặc biệt là AI agent".

“Dòng vốn đang đổ vào AI với tốc độ chóng mặt, nhưng những rủi ro đó chưa được phản ánh trong bất kỳ mức định giá nào hiện nay”, bà nói thêm.

Cơ hội xuất hiện tỷ phú nghìn tỷ USD

Công ty tên lửa và vệ tinh của Elon Musk dự kiến niêm yết trên sàn Nasdaq với mã chứng khoán SPCX, ở mức định giá khoảng 1.750 tỷ USD. Thương vụ IPO nhiều khả năng diễn ra vào ngày 12/6 và SpaceX đang muốn huy động lên tới 80 tỷ USD.

SpaceX - nhà sản xuất tên lửa hàng đầu thế giới và là đối tác quan trọng của chính phủ Mỹ - đã bí mật nộp hồ sơ IPO từ tháng 4.

Việc nộp hồ sơ kín nhằm để cơ quan quản lý xem xét trước khi các thông tin được công bố ra công chúng, theo Guardian.

Trong hồ sơ, SpaceX tuyên bố: “Sứ mệnh của chúng tôi là xây dựng các hệ thống và công nghệ cần thiết để đưa sự sống vượt ra ngoài Trái Đất, hiểu rõ bản chất thực sự của vũ trụ và lan tỏa ánh sáng của ý thức tới các vì sao”.

Kể từ khi thành lập năm 2002, SpaceX đã phát triển thành tài sản giá trị nhất trong đế chế công nghệ khổng lồ của tỷ phú Musk.

Đợt IPO sắp tới cũng hứa hẹn giúp người giàu nhất thế giới tiến gần hơn tới cột mốc tài sản 1.000 tỷ USD.

Tỷ phú Musk dẫn Tổng thống Mỹ Donald Trump và các nhà lập pháp tham quan phòng điều khiển trước khi phóng thử nghiệm tên lửa SpaceX Starship, tại Brownsville, Texas vào năm 2024. Ảnh: Reuters.

Bloomberg đánh giá Elon Musk gần như chắc chắn sẽ trở thành tỷ phú nghìn tỷ USD đầu tiên trên thế giới. Hiện khối tài sản ông sở hữu khoảng 807 tỷ USD, theo Forbes.

Các tài liệu công bố hôm 21/5 cũng hé lộ tình hình tài chính vốn rất kín tiếng của SpaceX.

Dù nhiều năm qua, SpaceX luôn nhấn mạnh tham vọng đưa con người lên Sao Hỏa, mục tiêu này gần đây đã nhường chỗ cho các kế hoạch khác như xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian để phục vụ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) và mở rộng dịch vụ Starlink.

Hồi tháng 2, SpaceX cũng mua lại xAI, công ty khởi nghiệp AI do Musk sáng lập.

Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng là những con số chi tiêu gây sốc, đặc biệt cho cuộc đua AI. Năm 2025, công ty đã chi hơn 20 tỷ USD để đầu tư, trong khi doanh thu mang về chỉ đạt khoảng 18,6 tỷ USD. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, SpaceX lỗ hơn 4,2 tỷ USD.

Sự trỗi dậy của Elon Musk nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ những người coi ông là nhà kiến tạo có tầm nhìn, nhưng cũng gây lo ngại cho giới chỉ trích về khối tài sản khổng lồ và ảnh hưởng chính trị ngày càng lớn.

Sự gia tăng ảnh hưởng của ông trong giới chính trị Mỹ tiếp tục thu hút nhiều luồng ý kiến trái chiều, đặc biệt khi ông công khai ủng hộ các chính trị gia bảo thủ và tham gia vào nỗ lực cải cách, tinh gọn bộ máy chính phủ của chính quyền Trump.