'Bóng đá quốc tế là cửa ngõ để gửi gắm mơ mộng'

Chiều 30/5 tại Hà Nội, tọa đàm "Nước Mỹ. Bóng đá. Văn hóa" diễn ra tại Nhà sách InBook. Sự kiện là cuộc đối thoại liên văn hóa giữa nhà báo thể thao Trương Anh Ngọc và tác giả Hiệu Minh (tác giả sách Nước Mỹ từ A-Z).

Trước thềm World Cup 2026, các diễn giả đã bình luận về cách nước Mỹ áp dụng tư duy kinh tế để biến một bộ môn thể thao vốn từng bị họ thờ ơ trở thành một lĩnh vực hái ra tiền, đồng thời cũng biến đổi cách thế giới thưởng thức môn thể thao vua.

Buổi tọa đàm cũng chia sẻ một số đoạn trích trong hai cuốn sách Tuyển tập báo chí của Pier Paolo Pasolini và Dios es Redondo (Thượng Đế hình cầu) Juan Villoro - đây là những tiểu luận gia nổi bật của văn đàn thế giới viết về bóng đá. Cùng với đó, là những câu chuyện về chuyến đi, kỷ niệm của các diễn giả gắn với các kỳ World Cup.

Tọa đàm "Nước Mỹ. Bóng đá. Văn hóa". Từ trái qua phải: tác giả Hiệu Minh, nhà báo Trương Anh Ngọc, nhà văn Đức Anh. Ảnh: Nhà sách InBook.

Bóng đá như một lăng kính xã hội học

Bóng đá đã từng là nguồn cảm hứng cho những bộ óc vĩ đại nhất của nền văn chương thế giới. Từ Albert Camus, triết gia từng đứng trong khung gỗ của đội tuyển trường Đại học Algiers thập niên 1930, đến các văn hào đoạt giải Nobel như Mario Vargas Llosa hay Peter Handke, họ đều nhìn thấy bóng đá nghĩa là sử thi.

Sự kết nối tưởng chừng như tương khắc giữa một bên là thế giới vận động đầy cảm xúc và một bên là không gian tĩnh lặng của những trang sách, trên thực tế, lại chính là chiếc chìa khóa mở ra những chiều kích sâu sắc nhất của văn hóa đại chúng.

Khi đặt bóng đá dưới lăng kính của văn hóa đọc, chúng ta không chỉ xem một trò chơi, mà đang đọc vị một nền văn minh. Đối với Camus, khung thành không chỉ là nơi cản phá những cú sút, mà là trường học dạy ông về lòng dũng cảm, sự cô độc của số phận và tinh thần đồng đội trước những nghịch cảnh không thể né tránh của cuộc đời - những chất liệu cốt lõi đã làm nên chủ nghĩa hiện sinh sau này của ông.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, đọc Eduardo Galeano trong tác phẩm kinh điển Bóng đá trong nắng và bóng râm, ta mới hiểu được vì sao bóng đá đối với người Mỹ Latinh lại mang màu sắc của một đức tin, một sự cứu rỗi tinh thần trước những biến động khắc nghiệt của thời cuộc.

Ngược lại, quan sát cách người Mỹ tiếp cận môn thể thao này qua các tài liệu khảo cứu xã hội học, người đọc sẽ nhận ra triết lý thực dụng và tinh thần cạnh tranh của một quốc gia luôn tìm cách khai thác văn hóa như một ngành công nghiệp giải trí.

Các cuốn sách xã hội học thể thao cũng chỉ ra rằng, sơ đồ chiến thuật trên sân thực chất là tấm gương phản chiếu tính cách của một dân tộc: từ lối chơi phòng ngự đổ bê tông đầy mưu mẹo, thực dụng của người Ý, tinh thần kỷ luật thép của người Đức, đến vũ điệu phóng khoáng, tự do của người Brazil trên những bãi biển.

"Bóng đá từng lãng mạn với người Việt Nam"

Ngược dòng thời gian về những năm tháng bao cấp hay thời kỳ đầu mở cửa, khi chiếc tivi đen trắng chạy bằng ắc-quy còn là tài sản xa xỉ của cả khu phố, bóng đá chính là một trong những chiếc cửa sổ hiếm hoi để người dân nhìn ra thế giới rộng lớn bên ngoài.

Ngày ấy, người ta say mê bóng đá dù chỉ được nghe qua chiếc đài bán dẫn, và đặc biệt là bằng việc tìm đọc, nâng niu từng trang báo thể thao in trên giấy đen mỏng. Tình yêu bóng đá thời kỳ ấy song hành một cách tự nhiên với văn hóa đọc, nơi mỗi trận đấu được người hâm mộ mổ xẻ, bàn luận bằng một thái độ trân trọng và một phông văn hóa giàu chất thơ.

Tọa đàm thu hút nhiều độc giả tham gia. Ảnh: Nhà sách InBook.

“Tôi luôn nghĩ bóng đá từng lãng mạn với người Việt Nam", nhà báo Trương Anh Ngọc nói. Anh giải thích: "Đơn giản vì thời đó chúng ta thiếu thông tin. Và bóng đá quốc tế là một cửa ngõ để gửi gắm mơ mộng".

"Các kỳ World Cup những năm 1980-1990, tín hiệu phát còn kém, xem được một trận đấu là cả một điều gì thần kỳ lắm. Và các cầu thủ trên sân là những anh hùng hay tội đồ, mang đến hạnh phúc và đau khổ suốt đời cho các cổ động viên. Tự thân bóng đá có chất thơ. Và nếu không nhờ bóng đá, những câu chuyện khác nhau bên ngoài trận đấu, của các nền văn hóa, của những cộng đồng dân cư, của những gương mặt cụ thể sẽ mất đi một cơ hội để được kể”, nhà báo Trương Anh Ngọc hoài niệm.

Sự kiện thuộc chuỗi tọa đàm tổ chức bởi Nhà sách InBook, với mong muốn tạo ra các buổi đối thoại văn hóa xoay quanh những chủ đề đại chúng như thể thao, nghệ thuật ngay tại các không gian hiệu sách. Đại diện nhà sách mong muốn các sự kiện thảo luận sẽ biến không gian trở thành một trung tâm kết nối cộng đồng, một nơi có các cuộc đối thoại đa chiều.