Bông tuyết không hề đối xứng

Trong cuốn “Ma thuật của vật chất”, nhà vật lý Felix Flicker cho biết “bông tuyết đối xứng” chỉ là truyền thuyết vô tình được tạo nên bởi các nhà khoa học.

Trong tự nhiên, bông tuyết không hề đối xứng. Ảnh: Shutterstock.

Trong tự nhiên, bông tuyết không hề đối xứng. Ảnh: Shutterstock.

Bông tuyết thường được xem là biểu tượng trong tự nhiên của sự đối xứng hoàn hảo. Chúng xuất hiện trong tranh vẽ, phim ảnh dưới hình dạng những tinh thể băng có sáu cánh giống nhau, tỏa đều từ tâm. Trên thực tế, bông tuyết không hề đối xứng.

Trong cuốn Ma thuật của vật chất, Felix Flicker, TS Vật lý lý thuyết chất ngưng tụ, cho biết sự nhầm lẫn này vô tình được tạo nên bởi các nhà khoa học.

Dẫn lời giáo sư Kenneth Libbrecht, Nguyên chủ tịch khoa Vật lý Thiên văn tại Viện Công nghệ California và cố vấn về bông tuyết cho phim hoạt hình Frozen - Nữ hoàng băng giá, Flicker giải thích rằng sáu cánh của một bông tuyết thường có hình dạng tương tự nhau vì chúng phát triển trong cùng một môi trường. Hai yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này là nhiệt độ và độ siêu bão hòa của hơi nước trong không khí.

Khi di chuyển trong đám mây, bông tuyết liên tục đi qua những môi trường có điều kiện khác nhau. Sự thay đổi về nhiệt độ và lượng hơi nước khiến hình dạng tinh thể biến đổi theo từng thời điểm. Vì không có hai bông tuyết nào đi cùng lộ trình xuyên qua đám mây nên chúng hoàn toàn khác nhau. Trong khi đó, sáu cánh của một bông tuyết lại trải qua cùng một môi trường tại mỗi thời điểm. Điều này khiến chúng có hình dạng giống nhau.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của bông tuyết lần đầu được nghiên cứu có hệ thống bởi nhà vật lý người Nhật Ukichiro Nakaya. Trong phòng thí nghiệm tại Đại học Hokkaido, ông tận dụng nguồn tuyết tự nhiên để tạo ra những bông tuyết nhân tạo trên đầu một sợi lông thỏ bằng cách kiểm soát nhiệt độ và độ siêu bão hòa của môi trường. Nakaya đã xây dựng biểu đồ phát triển của bông tuyết tương ứng với từng điều kiện phát triển, được gọi là biểu đồ Nakaya.

Biểu đồ Nakaya cho thấy ở mức siêu bão hòa thấp, các phân tử nước ít tập trung nên bông tuyết phát triển chậm, thường tạo thành những tinh thể dạng phiến phẳng. Ở mức siêu bão hòa cao, những điểm nhô trên bề mặt tinh thể có thể tiếp cận nguồn hơi nước dồi dào hơn và phát triển nhanh, tạo nên cấu trúc phân nhánh giống cây dương xỉ, với các nhánh nhỏ có độ dài khác nhau.

Nakaya cũng chụp ảnh những tinh thể băng trong quá trình nghiên cứu. Theo Flicker, để có được một bức ảnh bông tuyết đối xứng, Nakaya phải loại bỏ khoảng 1.000-10.000 bông tuyết có hình dạng kém cân đối hơn. Việc chỉ lựa chọn những tinh thể băng cân đối để công bố vô tình khiến nhiều người nghĩ rằng bông tuyết luôn có sáu cánh đối xứng.

Truyền thuyết về sự đối xứng của các bông tuyết còn được củng cố bởi cuốn sách Cloud Crystals: A Snowflake Album (Tạm dịch: Tinh thể mây: Tuyển tập về bông tuyết) của Frances Chickering được xuất bản vào năm 1864. Khi thực hiện các hình minh họa, Chickering quan sát bông tuyết trên bậu cửa sổ rồi cắt những hình tương ứng từ giấy.

Để tiết kiệm thời gian, bà gấp giấy thành sáu phần trước khi cắt, tạo ra những hình có sáu cánh đối xứng hoàn hảo. Cách làm này khiến hình ảnh bông tuyết trong cuốn sách khác xa với hình dạng của chúng trong tự nhiên.

Flicker đã tự nghiên cứu quá trình phát triển của bông tuyết và cho biết khó tìm ra bất kỳ ví dụ thực sự đối xứng nào.

Khánh Linh

Nguồn Znews: https://znews.vn/bong-tuyet-khong-he-doi-xung-post1697964.html