Bốn phát hiện khảo cổ hé lộ lịch sử văn minh Trường Giang
Bốn phát hiện khảo cổ trải dài hàng trăm nghìn năm ở Trung Quốc cung cấp thêm bằng chứng về sự hình thành, giao lưu và phát triển của văn minh lưu vực Trường Giang.
Ngày 18/11/2026, Cục Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc tổ chức hội nghị công bố những tiến triển quan trọng của chương trình khảo cổ quy mô lớn mang tên “Khảo cổ Trung Quốc”. Tại sự kiện, cơ quan này giới thiệu bốn kết quả nghiên cứu mới tại các tỉnh Tứ Xuyên, Chiết Giang, Giang Tây và Hồ Bắc, góp phần làm sáng tỏ quá trình hình thành và phát triển của các cộng đồng cư dân cổ dọc lưu vực Trường Giang.
Bốn phát hiện bao gồm di chỉ Đào Hoa Hà ở Tứ Xuyên, di chỉ Phản Sơn thuộc văn hóa Lương Chử ở Chiết Giang, di chỉ Lĩnh Đầu Thượng thuộc quần thể di chỉ Kiều Mạch Lĩnh ở Giang Tây và khu mộ Lão Hổ Đôn tại Hồ Bắc. Các địa điểm này đại diện cho nhiều giai đoạn lịch sử, từ thời kỳ đồ đá cũ đến thời Tần – Hán, cung cấp tư liệu quan trọng về tiến hóa của loài người, tổ chức xã hội cổ đại, giao lưu văn hóa và quản lý nhà nước.

Bình gốm vẽ màu (Thải hội đào phương), niên đại đầu thời Tây Hán khai quật tại huyện Vân Mộng, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Ảnh: Viện Nghiên cứu Văn vật Khảo cổ tỉnh Hồ Bắc & Bảo tàng huyện Vân Mộng, NXB Văn vật ấn hành.
Di chỉ Đào Hoa Hà: Dấu tích tổ chức cộng đồng của người tiền sử
Nằm tại thành phố Xạ Hồng, thành phố Tuy Ninh, tỉnh Tứ Xuyên, di chỉ Đào Hoa Hà có niên đại chủ yếu khoảng 300.000–50.000 năm trước. Đây được đánh giá là một trong những địa điểm ngoài trời có mật độ di vật thời Trung kỳ Cánh Tân cao nhất từng được phát hiện tại lưu vực Trường Giang.
Các cuộc khai quật đã thu được hơn 13.000 hiện vật bằng đá và 179 hóa thạch động vật. Đáng chú ý là sự xuất hiện của loại công cụ chặt đẽo chế tác từ những mảnh đá lớn, có hình dáng tương đối thống nhất. Ngoài ra, các nhà khảo cổ còn phát hiện những bề mặt sinh hoạt được lát bằng cuội, khu vực tập trung công cụ, nơi chế tác và những dấu tích hoạt động của con người ở nhiều tầng địa chất khác nhau.
Những phát hiện này cho thấy người tiền sử không chỉ biết chế tạo công cụ phục vụ sinh hoạt mà còn có khả năng lựa chọn địa điểm cư trú, phân chia khu vực hoạt động và tổ chức không gian sinh sống. Sự xuất hiện của những cụm di vật có quy luật giúp giới nghiên cứu tìm hiểu sâu hơn về phương thức thích nghi và tổ chức cộng đồng của con người cách đây hàng chục đến hàng trăm nghìn năm.
Di chỉ Phản Sơn: Hé lộ không gian quyền lực của văn hóa Lương Chử
Tại Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, di chỉ Phản Sơn thuộc văn hóa Lương Chử tiếp tục đem đến những bằng chứng quan trọng về sự phát triển của một xã hội có phân tầng và thiết chế quyền lực rõ rệt.
Phản Sơn vốn được biết đến là khu nghĩa địa quý tộc có địa vị cao nhất từng được phát hiện thuộc văn hóa Lương Chử. Những phát hiện mới về tường bao, nền đài và dấu tích kiến trúc đã giúp các nhà nghiên cứu nhận diện rõ hơn mối liên hệ giữa khu mộ quý tộc, không gian tổ chức nghi lễ và các công trình bao quanh.
Đáng chú ý, khu gò đất nơi xây dựng nghĩa địa còn có vai trò trong hệ thống thủy lợi và quy hoạch đô thị cổ. Điều này cho thấy khu vực an táng tầng lớp thượng lưu không tồn tại biệt lập mà được bố trí trong một tổng thể kiến trúc có tính toán.
Sự kết hợp giữa khu mộ, công trình nghi lễ và hệ thống bao quanh cung cấp thêm bằng chứng về cách quyền lực được thể hiện thông qua nghi thức, kiến trúc và quy hoạch không gian. Đây là tư liệu có giá trị trong nghiên cứu quá trình hình thành các thiết chế chính trị của xã hội Lương Chử.
Di chỉ Lĩnh Đầu Thượng: Bằng chứng giao lưu giữa Trung Nguyên và lưu vực Trường Giang
Tại thành phố Cửu Giang, tỉnh Giang Tây, di chỉ Lĩnh Đầu Thượng thuộc quần thể di chỉ Kiều Mạch Lĩnh được xác định là một khu cư trú tiền Tần có quy mô lớn. Nằm gần khu vực chuyển tiếp giữa trung và hạ lưu Trường Giang, địa điểm này có vị trí quan trọng trong nghiên cứu sự giao lưu giữa các cộng đồng cư dân cổ.
Các nhà khảo cổ phát hiện hệ thống hào bao quanh khu cư trú rộng khoảng 2–5 m. Nền gò đất tại đây từng trải qua những đợt cải tạo quy mô lớn vào cuối thời kỳ đồ đá mới và đầu thời Thương.
Dấu tích thời kỳ đồ đá mới gồm khu mộ táng, nơi chế tác ngọc và đá, nhà bán âm huyệt, hố tro cùng nhiều nguyên liệu và sản phẩm chế tác. Hiện các nhà khảo cổ ghi nhận 43 ngôi mộ, trong đó 7 ngôi đã được khai quật. Đồ tùy táng có đồ gốm, công cụ đá và xương hàm lợn, phản ánh tập tục mai táng cũng như đời sống cư dân cổ.
Ở giai đoạn đầu thời Thương, địa điểm này xuất hiện thêm dấu tích nhà ở và hoạt động luyện kim. Các hiện vật như nồi nung, mảnh thành lò, xỉ đồng và phôi đồng cho thấy hoạt động sản xuất kim loại đã diễn ra tại đây. Những yếu tố văn hóa Trung Nguyên xuất hiện cùng đặc điểm bản địa là bằng chứng cho thấy quá trình giao lưu, tiếp xúc và khai thác tài nguyên giữa các khu vực.
Khu mộ Lão Hổ Đôn: Kho tư liệu quý về xã hội Tần – Hán
Phát hiện thứ tư nằm tại huyện Vân Mộng, tỉnh Hồ Bắc, nơi từng tập trung nhiều di tích thuộc thời Chiến Quốc và Tần – Hán. Khu mộ Lão Hổ Đôn có niên đại từ cuối thời Chiến Quốc đến đầu Tây Hán, được đánh giá là địa điểm có số lượng thẻ tre Tần xuất lộ tập trung đặc biệt lớn.
Các nhà khảo cổ đã khai quật 113 ngôi mộ, thu được hơn 1.200 hiện vật và bộ hiện vật bằng gỗ sơn, gốm, kim loại, ngọc cùng nhiều tài liệu viết trên thẻ tre và thẻ gỗ. Đáng chú ý, có 40 ngôi mộ nằm trong môi trường ngập nước, giúp bảo tồn tương đối tốt một số vật liệu hữu cơ vốn rất dễ phân hủy.
Tài liệu khai quật tại ba ngôi mộ M64, M74 và M116 đặc biệt có giá trị. Các thẻ tre chứa nội dung liên quan đến quản lý hành chính, quân sự, y học, tín ngưỡng, lịch pháp và đời sống dân gian. Trong số đó có tư liệu về tổ chức phòng thủ ở cấp cơ sở thuộc hệ thống huyện thời Tần, tài liệu giáo dục đạo đức dành cho phụ nữ cổ đại cùng các ghi chép về thuật bói toán và ngày tháng.
Ngoài ra, những hiện vật sơn mài, đồ dùng sinh hoạt và dấu tích văn tự mới cũng giúp nghiên cứu sâu hơn về sự giao thoa giữa văn hóa Tần và Sở. Các tư liệu này phản ánh quá trình di dân, hòa nhập cộng đồng và tổ chức quản lý xã hội sau khi nhà Tần thống nhất Trung Quốc.
Bốn phát hiện mới cho thấy lịch sử lưu vực Trường Giang không chỉ gắn với sự phát triển của các đô thị và nền văn minh cổ đại mà còn phản ánh quá trình tiến hóa lâu dài của con người, sự hình thành tổ chức cộng đồng và giao lưu giữa các vùng văn hóa. Những tư liệu khảo cổ vừa được công bố sẽ góp phần hoàn thiện bức tranh lịch sử về một trong những khu vực quan trọng nhất trong tiến trình phát triển văn minh Trung Quốc.
Xem video: Loài hoa có hình dáng như vương miện, từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước
