BRICS thúc đẩy cải cách, nâng cao vai trò các nước đang phát triển

Thúc đẩy cải cách quản trị toàn cầu

Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại thủ đô New Delhi chiều 12/9 (giờ địa phương), Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi - Chủ tịch BRICS năm 2026 - thông báo các nhà lãnh đạo đã nhất trí thông qua Tuyên bố New Delhi 2026 mà không có bất kỳ ý kiến phản đối nào. “Không có thành viên nào phản đối. Tuyên bố New Delhi 2026 đã đạt đồng thuận”, Thủ tướng Modi nhấn mạnh.

Lãnh đạo các nước BRICS chụp ảnh chung tại hội nghị ở New Delhi. Ảnh: Reuters

Tuyên bố được thông qua sau các cuộc đàm phán và tham vấn kéo dài giữa các thành viên gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, Ai Cập, Ethiopia, Indonesia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Arab Saudi. Nước chủ nhà Ấn Độ đã tiến hành nhiều vòng tham vấn nhằm thu hẹp những khác biệt.

Theo nội dung tuyên bố được Bộ Ngoại giao Ấn Độ công bố, BRICS tiếp tục ủng hộ chủ nghĩa đa phương và một hệ thống quản trị toàn cầu có tính đại diện, công bằng và bao trùm hơn, trong bối cảnh tỷ trọng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển trong nền kinh tế thế giới ngày càng tăng.

Các nước tái khẳng định yêu cầu cải cách các thể chế tài chính quốc tế, trong đó có Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank), nhằm tăng tiếng nói và sự đại diện của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. BRICS theo đó đề nghị tăng tính đa dạng về khu vực và sự đại diện của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển trong bộ máy lãnh đạo IMF và World Bank.

Về Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), BRICS tái khẳng định ủng hộ cải cách tổ chức này và củng cố hệ thống thương mại đa phương mở, minh bạch, công bằng, bao trùm, có thể dự đoán và dựa trên luật lệ. Các nước kêu gọi khôi phục ngay cơ chế giải quyết tranh chấp hai cấp có tính ràng buộc của WTO, đồng thời tiếp tục phối hợp trong các cuộc đàm phán về cải cách tổ chức này.

Tuyên bố bày tỏ “quan ngại nghiêm trọng” trước sự gia tăng các biện pháp thuế quan và phi thuế quan đơn phương làm méo mó thương mại và không phù hợp với các quy định của WTO. BRICS cảnh báo những biện pháp này có thể làm gián đoạn thương mại toàn cầu và chuỗi cung ứng, đồng thời làm gia tăng bất ổn trong hoạt động kinh tế quốc tế.

Các nước cũng phản đối những biện pháp cưỡng chế đơn phương trái với luật pháp quốc tế, bao gồm các biện pháp trừng phạt kinh tế và trừng phạt thứ cấp. Tuyên bố cho rằng những biện pháp này gây tác động tiêu cực đối với quyền phát triển, y tế và an ninh lương thực của người dân tại các quốc gia bị áp dụng.

Tại Hội nghị, Thủ tướng Narendra Modi đề xuất các nước BRICS cùng đưa ra 10 sáng kiến cải cách quản trị toàn cầu, có thể phát triển thành Lộ trình cải cách BRICS tại Hội nghị thượng đỉnh tiếp theo. Theo ông Modi, các đề xuất tập trung vào ba khía cạnh là “Đại diện, Đáp ứng và Xây dựng luật lệ”.

Các nước BRICS kêu gọi cải cách Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Ảnh: GettyImages

Thủ tướng Ấn Độ nhấn mạnh tiến trình cải cách Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc “không thể tiếp tục trì hoãn thêm nữa”, đồng thời cho rằng các cuộc thảo luận cần gắn với những mốc thời gian và kết quả cụ thể.

Ông Modi cho rằng các nước đang phát triển hiện “đứng ở tuyến đầu của các cuộc khủng hoảng toàn cầu nhưng lại ở hàng sau trong quá trình ra quyết định”, đồng thời kêu gọi chuyển “kim tự tháp đặc quyền” thành một “nền tảng đối tác”, nơi mọi quốc gia đều có tiếng nói và mọi thành viên đều có lợi ích.

Thủ tướng Ấn Độ cũng đề xuất xây dựng một cơ chế bảo đảm tính liên tục và triển khai các quyết định của BRICS. “Chúng ta cần xây dựng một chương trình nghị sự mới và đầy tham vọng cho 20 năm tới. Chúng ta phải bắt đầu quá trình này từ chính hệ thống hoạt động nội bộ”, Thủ tướng Modi phát biểu.

BRICS kêu gọi "kiềm chế tối đa" ở Trung Đông

Đáng chú ý, Tuyên bố New Delhi bày tỏ “quan ngại sâu sắc” trước tình trạng căng thẳng tiếp tục leo thang ở Trung Đông, đồng thời “kêu gọi kiềm chế tối đa, cũng như tránh các hành động có thể làm trầm trọng thêm tình hình”. Reuters mô tả việc Iran và UAE, một đồng minh quan trọng của Mỹ, cùng ủng hộ văn kiện này được xem là một “dấu hiệu của tiến triển ngoại giao giữa các quốc gia bị chia rẽ bởi xung đột”.

Sau khi chiến sự giữa Mỹ và Iran nổ ra, Tehran từng tập kích các mục tiêu quân sự của Mỹ tại UAE. Theo Reuters, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã gặp Thái tử Abu Dhabi bên lề ngày đầu tiên của Hội nghị thượng đỉnh New Delhi, đánh dấu cuộc gặp cấp cao nhất giữa hai nước kể từ tháng 2/2026.

Nội dung tuyên bố chung của BRICS cũng kêu gọi bảo vệ thường dân, thúc giục tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ thương mại toàn cầu, chuỗi cung ứng, dòng chảy năng lượng và an ninh hàng hải.

BRICS kêu gọi duy trì ngừng bắn ở Gaza. Ảnh: Reuters

Về vấn đề Palestine, BRICS tái cam kết ủng hộ giải pháp hai nhà nước, với một Nhà nước Palestine có chủ quyền, độc lập và khả thi trên cơ sở các đường biên giới được quốc tế công nhận năm 1967, với Đông Jerusalem là thủ đô. Các nước cũng ủng hộ việc Palestine trở thành thành viên đầy đủ của Liên hợp quốc.

BRICS kêu gọi duy trì lệnh ngừng bắn và bảo đảm hoạt động viện trợ nhân đạo đầy đủ, không bị cản trở tại Gaza. Tuyên bố phản đối những chính sách nhằm buộc người Palestine rời khỏi Gaza và cảnh báo các biện pháp có thể làm tổn hại những quyền không thể tước bỏ của người Palestine.

Các nước cũng bày tỏ quan ngại về các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự và các cơ sở hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình đang chịu sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân trong mọi hoàn cảnh.

Bên cạnh bối cảnh Trung Đông, tuyên bố đề cập nhiều cuộc xung đột và điểm nóng khác, kêu gọi tăng cường các nỗ lực ngoại giao và giải quyết hòa bình. BRICS bày tỏ lo ngại trước xu hướng gia tăng mạnh chi tiêu quân sự trên toàn cầu, trong khi các nước đang phát triển vẫn cần thêm nguồn lực cho phát triển.

Về kinh tế, BRICS tiếp tục thúc đẩy hợp tác thanh toán xuyên biên giới. Tuyên bố ghi nhận những nghiên cứu về khả năng tương tác giữa các kênh thanh toán và hệ thống nhắn tin, cũng như việc sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán thương mại và đầu tư giữa các thành viên. Các nước khuyến khích tiếp tục nghiên cứu những giải pháp thanh toán nhanh, chi phí thấp, an toàn và hiệu quả.

Tuyên bố đồng thời khẳng định vai trò ngày càng lớn của Ngân hàng Phát triển mới (NDB) trong đáp ứng nhu cầu phát triển và cơ sở hạ tầng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. BRICS khuyến khích NDB mở rộng tài trợ bằng đồng nội tệ và hỗ trợ các dự án phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực công nghệ, các nước tiếp tục thúc đẩy hợp tác về trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới nổi, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu bảo đảm AI an toàn, bảo mật, bao trùm và đáng tin cậy, cũng như tăng khả năng tiếp cận các nguồn lực AI của các nước đang phát triển.

Phát biểu trước các lãnh đạo BRICS, Thủ tướng Modi cho rằng khối đang bước vào một giai đoạn mới sau 20 năm phát triển. “Ngày nay, BRICS cũng đang ở thời điểm trưởng thành”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh các thành viên tôn trọng quan điểm của nhau và thúc đẩy hợp tác trên cơ sở đồng thuận.

“Cách tiếp cận của chúng ta không phải là chống lại bất kỳ ai, mà là cùng đưa tất cả tiến lên. Đã đến lúc chúng ta chuyển sự đoàn kết và đồng thuận trong BRICS thành những kết quả cụ thể trên trường quốc tế”, Thủ tướng Modi nhấn mạnh.