Bữa ăn an toàn: Đừng để vừa ăn vừa lo - Bài 2: Thận trọng về bữa ăn ngoài bếp gia đình

Tăng cường quản lý an toàn thực phẩm ngoài bếp ăn gia đình để ngăn chặn những vụ việc ngộ độc thực phẩm, ảnh hưởng đến sức khỏe mọi người, đặc biệt là trẻ em.

Tại TPHCM, trong 6 tháng đầu năm 2026, Thành phố xảy ra 4 vụ ngộ độc thực phẩm với số người mắc là 192 người, 71 người nhập viện và 9 vụ chưa đủ cơ sở kết luận là ngộ độc thực phẩm. Trong khi đó, tại tỉnh Đồng Tháp, trong cùng thời gian cũng đã xảy ra 6 vụ ngộ độc thực phẩm, như tại Công ty May mặc Miền Nam, Trường Tiểu học Kim Đồng, hộ kinh doanh bánh mì Hồng Ngọc...

"Việc xảy ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm trong thời gian qua khiến bản thân tôi rất lo lắng. Đặc biệt, vào mùa nắng nóng như hiện nay thì nguy cơ càng cao, nhất là trước tình trạng nhiều hàng quán vỉa hè vẫn chưa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tôi mong muốn vấn đề an toàn thực phẩm sẽ ngày càng được kiểm soát chặt chẽ, nhằm đảm bảo môi trường sống an toàn cho người dân", chị Nguyễn Thị Kiều Oanh (ngụ xã Bình Hưng, TPHCM) chia sẻ. Thực tế, lo ngại của chị Kiều Oanh là hoàn toàn có cơ sở khi hiện nay tình trạng nhiều điểm thức ăn đường phố vẫn chưa đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm khi người bán vẫn vô tư dùng tay trần để chế biến, bốc thức ăn; thức ăn được hâm đi hâm lại, hay thức ăn không được bảo quản đúng quy cách.

Chất lượng nguyên liệu đầu vào là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Ảnh minh họa

Bên cạnh đó, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm ở các bếp ăn tập thể, đặc biệt là những nơi cung cấp suất ăn cho trường học vẫn đang khiến nhiều người lo ngại. Hiện nay, vẫn tồn tại tình trạng không ít nhà cung ứng suất ăn chạy theo lợi nhuận, bỏ qua tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, tạo ra sự cạnh tranh thiếu lành mạnh và tiềm ẩn nguy cơ tổn hại đến sức khỏe người tiêu dùng. Bà Nguyễn Thị Nụ, Giám đốc Công ty TNHH MTV suất ăn công nghiệp Tú Anh (TPHCM), cho rằng, an toàn thực phẩm học đường đòi hỏi sự khắt khe, cẩn trọng hơn nhiều so với suất ăn công nghiệp do sức đề kháng của trẻ em còn non nớt. Theo bà Nụ, trong điều kiện nắng nóng như hiện nay, bà luôn yêu cầu đội ngũ nhân viên phải siết chặt quy trình từ khâu sơ chế đến chia suất ăn, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguồn nguyên liệu đầu vào. Trong đó, công ty ràng buộc trách nhiệm với nhà cung cấp nguyên liệu; không được lơ là trong bất cứ công đoạn nào, luôn phải đảm bảo quy trình chất lượng.

Theo các chuyên gia, thời tiết nắng nóng kéo dài khiến nhiều người ngại nấu ăn, thường lựa chọn thức ăn đường phố không đảm bảo vệ sinh; thực phẩm bày bán, bảo quản không đúng cách cũng làm tăng nguy cơ ngộ độc. Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường như khói xe, khói thuốc và các chất ô nhiễm có thể xâm nhập vào thực phẩm nếu không được bảo quản đúng, gây hại cho người sử dụng. Ngoài ra, việc lạm dụng hóa chất, phụ gia trong chế biến, bảo quản không đúng nhiệt độ, sai quy trình… cũng là những nguyên nhân dẫn đến ngộ độc thực phẩm.

Các bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cho hay, việc sử dụng các thực phẩm chế biến sẵn hoặc không được bảo quản đúng cách sẽ khiến thực phẩm bị nhiễm khuẩn, nhiễm độc tố hoặc bị biến chất, từ đó khiến cơ thể bị ngộ độc. Vì vậy, người dân cần phải trang bị kiến thức cần thiết để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Ngay khi nhận thấy những dấu hiệu của ngộ độc thực phẩm như đau bụng, buồn nôn, nôn ói dữ dội… người bệnh nên bù đủ chất sớm (nhất là ở người già và trẻ em) bằng cách uống dung dịch có chất điện giải, ăn thức ăn lỏng, nhẹ và ít chất béo. Khi các dấu hiệu mất nước hay dấu hiệu tăng lên đến mức báo động, bệnh nhân phải nhanh chóng đến các cơ sở y tế để được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Quản lý chất lượng nguyên liệu đầu vào là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Ảnh minh họa

Cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM cho biết, đối với thức ăn đường phố được bán tự do, bán ở vỉa hè, không có điều kiện cấp phép nên nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm luôn rất cao. Để hạn chế tối đa nguy cơ, bà Lan nhấn mạnh, người buôn bán thức ăn đường phố cần đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc như không dùng tay trần để bốc thức ăn, thức ăn phải được bảo quản trong tủ kính, không hâm đi hâm lại. Đồng thời, người tiêu dùng cũng cần phải bảo vệ chính bản thân, khi thấy thức ăn không đảm bảo thì tuyệt đối không mua để sử dụng.

Theo Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, việc đảm bảo an toàn thực phẩm cho những nơi cung cấp thức ăn cho trường học, bệnh viện, công ty luôn được quan tâm. Tuy nhiên vẫn không thể nào đảm bảo được tuyệt đối việc ngộ độc thực phẩm không xảy ra. Thực tế từ một số vụ ngộ độc thực phẩm cho thấy, có những công ty cung cấp suất ăn cho các nhà trường vẫn chưa đảm bảo được điều kiện an toàn thực phẩm tối đa, khi kiểm tra thì một số công ty còn chưa đạt so với yêu cầu, quy định. Do vậy cần phải siết chặt việc quản lý, kiểm tra hơn nữa. Nếu đơn vị nào không tuân thủ về an toàn vệ sinh thực phẩm thì xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

"Sở An toàn thực phẩm TPHCM có phối hợp cùng 168 phường, xã, đặc khu trên địa bàn và lực lượng chức năng để kiểm tra nhưng với số lượng trường học lớn, khí hậu nóng ẩm thì không thể nào đảm bảo chắc chắn là không có ngộ độc thực phẩm xảy ra", bà Phạm Khánh Phong Lan chia sẻ và nhấn mạnh đảm bảo an toàn thực phẩm cho bữa ăn bán trú của học sinh không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp mà còn nằm ở phía nhà trường, đặc biệt là hiệu trưởng. Đồng thời phụ huynh và học sinh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát, phản ảnh chất lượng bữa ăn.

Nhân viên công ty thực phẩm chế biến suất ăn cho học sinh, công nhân. Ảnh minh họa

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, cho biết, Thành phố hiện có trên 14 triệu dân và 168 xã, phường, đặc khu. Công tác quản lý an toàn thực phẩm trên quy mô lớn dù có rất nhiều nỗ lực nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ. Đồng thời đề nghị các sở, ngành, địa phương thực hiện các giải pháp để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, bảo vệ sức khỏe nhân dân. Trong đó, tiếp tục nâng cao nhận thức, tuyên truyền đến người dân và người kinh doanh ý thức chấp hành, tuân thủ quy định an toàn thực phẩm; tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, phát hiện, xử lý vi phạm và công khai các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm.

Mô hình "Tick xanh trách nhiệm" - Lá chắn bảo vệ ATTP trong học đường

Thời gian qua, TPHCM đã triển khai thực hiện nhiều giải pháp nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm cho người dân, đặc biệt là với bữa ăn bán trú của học sinh. Trong đó, Sở An toàn thực phẩm TPHCM đã tổ chức ký kết cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm với 100 doanh nghiệp, cơ sở cung cấp suất ăn và thực phẩm cho trường học trên địa bàn thành phố.

Theo nội dung cam kết, các doanh nghiệp, cơ sở phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về an toàn thực phẩm, từ điều kiện sản xuất, chế biến đến bảo quản, vận chuyển và phân phối. Thực phẩm cung cấp cho trường học phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, được ghi nhãn đầy đủ, kèm hóa đơn, chứng từ phục vụ truy xuất nguồn gốc, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng theo quy định. Mới đây, UBND phường Bình Đông (TPHCM) cũng đã phối hợp với Sở Công Thương TPHCM công bố triển khai mô hình "Tick xanh trách nhiệm" tại các bếp ăn trường học.

Với mô hình "Tick xanh trách nhiệm", nhiều phụ huynh yên tâm hơn trong mỗi bữa ăn của con em mình

Điểm mới của mô hình là toàn bộ thông tin về thực phẩm sử dụng trong bếp ăn được số hóa và tích hợp trên ứng dụng điện tử. Phụ huynh chỉ cần quét mã QR là có thể theo dõi nguồn gốc từng loại thực phẩm, đơn vị cung cấp và các thông tin liên quan đến bữa ăn của con. Không chỉ giúp phụ huynh dễ dàng theo dõi bữa ăn của con, mô hình "Tick xanh trách nhiệm" còn sẽ hỗ trợ nhà trường kiểm soát chặt chẽ nguồn thực phẩm ngay từ khâu tiếp nhận.

Theo đó, mỗi lô hàng khi nhập vào trường đều được cán bộ phụ trách kiểm tra trực quan chất lượng, đồng thời quét mã QR để truy xuất thông tin về đơn vị cung ứng và các hồ sơ liên quan trước khi đưa vào chế biến. Theo Sở Công Thương TPHCM, mô hình sẽ mở rộng mạnh trong năm học mới, hướng tới triển khai tại tất cả các trường học trên địa bàn thành phố.