Bữa cơm mộc mạc của người K'ho ở Đông Tiến

Bà K'Thị Hên hái lá mì trong vườn nhà. Ảnh: Ngọc Hiển

Nguyên liệu quen thuộc, cách nấu mộc mạc

Quá trưa, nắng đã lên cao trên những triền đồi tại thôn Đông Tiến, xã Đông Giang. Bà K’Thị Hên vừa xong việc ngoài vườn, tay còn lấm đất, ghé qua giàn mì hái thêm nắm lá non. Không phải đi chợ, bữa ăn trưa của gia đình bà bắt đầu từ chính khu vườn và từ cánh rừng quen thuộc quanh nhà: vài trái cà đắng, nắm lá mì hái và một đoạn đọt mây.

Cách nấu ăn này đã theo bà nhiều năm, gần như là thành nếp. Mùa nào thức nấy, rau trái trong vườn thay đổi theo từng đợt mưa nắng, nhưng bữa cơm gia đình bà thì vẫn giữ nguyên một lối quen: lấy của rừng, của vườn xung quanh nhà để nấu vừa đủ ăn trong ngày.

“Bữa trưa tôi nấu cà rừng với lá mì, với cá khô và đọt mây chấm với muối ớt. Cà ở trong vườn, lá mì cũng ở trong vườn, còn đọt mây lấy trong rừng”, bà Hên cho biết.

Bà K'Thị Hên nhóm bếp củi, chuẩn bị nấu bữa trưa. Ảnh: Ngọc Hiển

Bếp lửa nhà bà Hên nhóm lên, khói tỏa nhẹ trong gian bếp cũ. Cà rừng, lá mì được luộc qua nước sôi, sau đó giã nhuyễn cùng cá khô đã nướng, đọt mây cũng nướng chín tới rồi bày ra dĩa, ăn kèm với chén muối ớt giã sẵn. Không có một công thức cố định, cũng chẳng ai đo đếm gia vị bằng thìa hay chén. Bà Hên nói, nấu quen tay thì tự khắc biết lượng, biết độ chín, như một phản xạ đã “ăn” vào người từ ngày còn theo mẹ vào bếp.

Ở Đông Tiến, nhịp sống của người dân gắn liền với nương rẫy. Người lớn trong nhà ra đồng từ sáng sớm, có khi giữa trưa mới trở về, mệt và đói. Bữa cơm trưa vì thế trở thành khoảng nghỉ hiếm hoi trong ngày, nơi cả nhà mới thật sự ngồi lại với nhau.

Bữa cơm trưa quây quần của gia đình bà K’Thị Hên. Ảnh: Ngọc Hiển

Anh K’Văn Nẻo, Trưởng thôn Đông Tiến đã chứng kiến không biết bao nhiêu bữa cơm như vậy trong đời mình. Với anh, đó cũng là lúc người lớn tuổi tranh thủ dặn dò con cháu, nhắc lại những điều cần giữ trong nếp sống của cộng đồng.

Giữ gìn văn hóa K’ho từ những gian bếp

Sau sáp nhập, không gian xã Đông Giang hôm nay rộng hơn, được hình thành từ 2 xã Đông Giang và Đông Tiến trước đây. Trên địa bàn rộng hơn 200 km², phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó người K’ho chiếm số đông. Cùng với những thay đổi trong sản xuất và đời sống, nhiều gia đình cũng có điều kiện tiếp cận với những cách sinh hoạt mới.

Cà rừng (cà đắng) mọc trong vườn nhà bà K'Thị Hên. Ảnh: Ngọc Hiển

Thế nhưng, bên cạnh những đổi thay ấy, trong nhiều gia đình K’ho, những món ăn quen thuộc vẫn được nấu theo cách của ông bà, cha mẹ truyền lại. Mâm cơm vẫn là nơi các thế hệ quây quần, người lớn chỉ cho con cháu cách làm món ăn và nhắc lại những phong tục của cộng đồng.

Một góc thôn Đông Tiến, xã Đông Giang, tỉnh Lâm Đồng nhìn từ trên cao. Ảnh: Ngọc Hiển

Vì thế, với người K’ho, giữ một món ăn cũng là giữ lại một phần ký ức và nếp nhà. Từ những gian bếp giản dị, những hương vị đã theo bao thế hệ vẫn được tiếp nối, để dù cuộc sống có đổi thay, câu chuyện văn hóa của người K’ho vẫn hiện diện trong những bữa cơm hằng ngày.