Bức tranh năng lực cạnh tranh cấp tỉnh sau sáp nhập và Top 5 địa phương có chất lượng điều hành xuất sắc nhất

Sáng ngày 15/5/2026, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).

Sau 21 năm liên tục triển khai, Báo cáo PCI năm 2025 đánh dấu bước nâng cấp phương pháp luận với việc giới thiệu phiên bản PCI 2.0 và lần đầu tiên ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI). Báo cáo được xây dựng từ khảo sát thực chứng quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố.

PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho biết, Báo cáo PCI 2025 có sự thay đổi đáng kể so với các năm trước.

PCI 2.0: Từ đo lường môi trường kinh doanh sang đánh giá hệ sinh thái phát triển tư nhân

Phát biểu khai mạc sự kiện, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho biết, Báo cáo PCI 2025 có sự thay đổi đáng kể so với các năm trước. Bộ chỉ số chuyển từ công bố bảng xếp hạng cụ thể sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành do điều kiện khác biệt giữa các tỉnh, thành phố sau sáp nhập và tương đồng với thông lệ quốc tế.

Theo nhóm nghiên cứu PCI, có ba lý do chính giải thích cho sự điều chỉnh này.

Lý do thứ nhất xuất phát từ bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh. Từ ngày 01/7/2025, Việt Nam chính thức thực hiện sáp nhập các tỉnh, thành phố, đưa số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34. Sau sáp nhập, các địa phương xuất phát từ những điều kiện rất khác nhau, trong đó một số tỉnh được hợp nhất từ hai hoặc ba địa phương cũ có quy mô dân số, diện tích, khối lượng công việc và mức độ phức tạp trong tổ chức bộ máy lớn hơn nhiều so với các tỉnh không sáp nhập. Sự chênh lệch về điều kiện vận hành này khiến việc xếp hạng đơn bậc trở nên thiếu công bằng và không phản ánh đúng thực chất nỗ lực điều hành của từng địa phương trong giai đoạn chuyển tiếp. Vì vậy, năm nay nhóm nghiên cứu quyết định không công bố thứ hạng cụ thể, nhưng vẫn duy trì công bố điểm số chi tiết của các chỉ số thành phần để các tỉnh có cơ sở dữ liệu phục vụ công tác cải cách.

(Nguồn: Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025)

Lý do thứ hai là để đưa PCI trở về đúng vai trò công cụ chẩn đoán môi trường kinh doanh. Khi một bảng xếp hạng đơn bậc được công bố, sự chú ý của dư luận và chính quyền địa phương thường dồn vào vị trí thứ hạng tổng quát thay vì nội dung cải cách thực chất, và điều này dễ dẫn đến hai hệ quả không mong muốn là tâm lý thành tích chủ nghĩa ở một số nơi cùng động cơ can thiệp vào quá trình doanh nghiệp phản hồi khảo sát nhằm cải thiện thứ hạng. Mục tiêu cốt lõi của PCI không phải tạo ra cuộc đua thắng thua giữa các tỉnh, mà là cung cấp một bộ dữ liệu thực chứng giúp từng địa phương nhận diện điểm nghẽn trong môi trường kinh doanh của mình, học hỏi kinh nghiệm điều hành từ các địa phương khác và đối thoại thực chất với khu vực kinh tế tư nhân. Việc giữ lại hình thức xếp hạng theo nhóm cùng việc vinh danh các tỉnh từ nhóm Khá đến Rất tốt vẫn duy trì được động lực cải cách, đồng thời chuyển trọng tâm từ câu hỏi “ai hơn ai” sang câu hỏi “cải thiện điều gì”.

Lý do thứ ba liên quan đến tính chính xác về mặt thống kê của việc xếp hạng. Bảng xếp hạng đơn bậc đặt các địa phương theo thứ tự tuyến tính và tạo cảm giác rằng tỉnh đứng trên luôn tốt hơn tỉnh đứng ngay phía dưới, song thực tế dữ liệu cho thấy khoảng cách điểm số PCI giữa các địa phương đã thu hẹp đáng kể qua các năm, và việc số lượng đơn vị hành chính giảm từ 63 xuống 34 càng làm chênh lệch điểm số giữa các tỉnh trở nên nhỏ hơn. Khi chênh lệch điểm quá nhỏ, về mặt ý nghĩa thống kê rất khó để khẳng định một cách thuyết phục rằng tỉnh này tốt hơn tỉnh kia. Phương pháp phân nhóm dựa trên điểm trung bình và độ lệch chuẩn khắc phục được hạn chế này, bởi trong cùng một nhóm, dù điểm tổng hợp có chênh lệch nhẹ, các địa phương vẫn được xếp ngang hàng về chất lượng điều hành, qua đó phản ánh đúng bản chất dữ liệu.

Cách tiếp cận mới của PCI 2025 cũng đồng nhịp với chuyển động của nhiều bộ chỉ số tổng hợp uy tín trên thế giới. World Bank đã xây dựng Business Ready (B-READY) công bố từ năm 2024 với tư duy tập trung vào cách trình bày scorecard thay vì hệ thống xếp hạng gây tranh cãi từng áp dụng cho tiền thân là Doing Business. Tương tự, Chỉ số Hiệu quả Logistics (LPI 2025) của World Bank không công bố một bảng xếp hạng tổng hợp duy nhất cho các quốc gia mà dựa vào kết quả các chỉ số thành phần.

Phiên bản PCI 2.0 được cấu trúc lại gồm 9 chỉ số thành phần với 98 chỉ tiêu. Các chỉ số gồm: Gia nhập thị trường; Tiếp cận nguồn lực; Tính minh bạch; Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Chi phí không chính thức; Cạnh tranh bình đẳng; Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; Thiết chế pháp lý; và Chính quyền kiến tạo.

Qua khảo sát, nghiên cứu, Báo cáo PCI 2025 phân chia các địa phương theo nhóm chất lượng điều hành gồm sáu mức là: Rất tốt, Tốt, Khá, Trung bình, Tương đối thấp và Thấp. Theo cách phân loại này, trong PCI 2025, không có địa phương nào được phân loại “Rất tốt” về chất lượng điều hành, và phần lớn các địa phương có điểm số tập trung ở mức trung bình và khá. Cụ thể, có 5 địa phương thuộc nhóm “Tốt”; 13 địa phương nhóm “Khá”; 10 địa phương nhóm “Trung bình”; 5 địa phương nhóm “Tương đối thấp” và chỉ 1 địa phương thuộc nhóm “Thấp”. Cấu trúc này cho thấy trong năm cơ sở đầu tiên của PCI 2.0, điểm số của các địa phương vẫn chủ yếu tập trung ở dải giữa của phân phối, trong khi số tỉnh/thành phố rơi vào nhóm thấp nhất là rất hạn chế.

Điểm tổng hợp PCI 2025 cho thấy sự phân hóa tương đối rõ nét giữa các địa phương, dù chưa đến mức phân cực. Điểm trung vị cả nước đạt 63,90 điểm, với mức thấp nhất là 55,63 điểm và cao nhất là 69,72 điểm. Biên độ hơn 14 điểm cho thấy chênh lệch về chất lượng điều hành là khá rõ, song phần lớn địa phương vẫn tập trung quanh dải điểm trung bình-khá thay vì tách thành các cực quá xa nhau.

Top 5 địa phương có chất lượng điều hành xuất sắc nhất

Trong kết quả Chỉ số PCI năm 2025, 05 địa phương xuất sắc nhất (xếp theo bảng chữ cái) gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh có điểm chung là cấu trúc điều hành cân bằng, với ít nhất 5/9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 cả nước. Điều đó cho thấy nhóm dẫn đầu năm nay được hình thành từ một cấu trúc điều hành tương đối cân bằng trên nhiều chiều, thay vì từ một thành tích đột biến ở riêng một lĩnh vực. Điểm chung nổi bật của nhóm này là khả năng duy trì mặt bằng cao đồng thời ở các khía cạnh giảm chi phí tuân thủ, củng cố độ tin cậy pháp lý, cải thiện mức độ công bằng của thị trường hoặc phát huy vai trò chủ động của chính quyền.

Trong đó, Bắc Ninh nổi bật nhất ở khả năng tạo thuận lợi trong tương tác hành chính và duy trì vai trò kiến tạo của chính quyền. Tỉnh cùng lúc dẫn đầu toàn quốc về Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính (8,93 điểm) và Chính quyền kiến tạo (6,67 điểm), đồng thời đứng thứ tư ở cả Gia nhập thị trường và Thiết chế pháp lý. Cấu trúc này cho thấy lợi thế của Bắc Ninh không chỉ nằm ở tốc độ xử lý thủ tục, mà còn ở khả năng phản ứng chính sách và tạo độ tin cậy thể chế cho doanh nghiệp.

Đà Nẵng dẫn đầu toàn quốc về Gia nhập thị trường (8,70 điểm), đồng thời đứng trong nhóm đầu ở Tính minh bạch thông tin, Cạnh tranh bình đẳng, Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và Thiết chế pháp lý. Điểm mạnh của địa phương vì vậy nằm ở toàn bộ chuỗi tương tác đầu tiên giữa doanh nghiệp và chính quyền: từ khâu gia nhập thị trường, tiếp cận thông tin cho đến chất lượng xử lý thủ tục và mức độ tin cậy của thể chế thực thi.

Hải Phòng là địa phương thường xuyên trong nhóm dẫn đầu cả nước về điểm PCI tổng hợp trong những năm gần đây và cũng là trường hợp thể hiện rõ nhất lợi thế điều hành cân bằng trên diện rộng. Thành phố có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 toàn quốc. Nổi bật nhất là Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, Cạnh tranh bình đẳng và Tiếp cận nguồn lực, trong khi các chỉ số về Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, Tính minh bạch và Chính quyền kiến tạo cũng đều ở mặt bằng cao. Điều này cho thấy vị trí của Hải Phòng trong nhóm điều hành “Tốt” đến từ chất lượng điều hành đồng đều trên nhiều phương diện chứ không phụ thuộc vào một mũi nhọn đơn lẻ.

Phú Thọ nổi bật nhất ở khả năng khai mở nguồn lực cho doanh nghiệp, với vị trí thứ hai toàn quốc về Tiếp cận nguồn lực. Bên cạnh đó, địa phương cũng đứng thứ năm về Chính quyền kiến tạo, đồng thời nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu ở Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và Chi phí không chính thức. Cấu trúc điểm số này gợi ý rằng sức mạnh của Phú Thọ nằm ở sự kết hợp giữa khả năng khơi thông đầu vào kinh doanh và một bộ máy điều hành đủ chủ động để hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp.

Quảng Ninh tiếp tục hiện diện trong nhóm “Tốt” nhờ duy trì ưu thế ở các chiều phản ánh chất lượng thị trường và năng lực điều hành chủ động. Địa phương đứng thứ ba toàn quốc về Cạnh tranh bình đẳng, thứ tư về Chính quyền kiến tạo, đồng thời giữ mặt bằng cao ở Thiết chế pháp lý và Tiếp cận nguồn lực. Kết quả này cho thấy Quảng Ninh vẫn giữ được bản sắc của một địa phương điều hành năng động, tương đối công bằng và có khả năng duy trì niềm tin thể chế cho doanh nghiệp.

Top 5 địa phương có chất lượng điều hành kinh tế tiêu biểu theo kết quả Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025

Tại sự kiện, Nhóm nghiên cứu PCI cũng vinh danh Top 3 tỉnh, thành phố có thành tích cải cách nổi bật trong Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh giai đoạn 2005 - 2025, bao gồm: Đồng Tháp, Huế, Tây Ninh.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng ban Pháp chế VCCI, đại diện Nhóm nghiên cứu PCI 2025, các địa phương đạt mức độ tốt nhất nhờ chất lượng điều hành được đánh giá cao và đồng đều trên nhiều lĩnh vực.

Cũng theo ông Tuấn, chất lượng điều hành cấp tỉnh còn nhiều dư địa cải cách, trong đó dư địa lớn là thực thi chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tiếp cận nguồn lực, cạnh tranh bình đẳng và chính quyền kiến tạo.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, Trưởng ban Pháp chế VCCI, đại diện Nhóm nghiên cứu PCI 2025: Chất lượng điều hành cấp tỉnh còn nhiều dư địa cải cách

BPI: Thước đo mới về sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân

Lần đầu tiên ra mắt, Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu trên hai chiều cạnh: sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường đầu vào thể chế thì BPI đo lường đầu ra thị trường.

Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu: Thành phố Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Trung vị toàn quốc đạt 4,20 điểm. Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.

Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới. PCI 2.0 cùng với BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới.

"Để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp", Chủ tịch VCCI khuyến nghị.

Ông Nguyễn Duy Hưng - Thành viên Hội đồng Quản trị Tân Hiệp Phát, chia sẻ: “Với Tân Hiệp Phát, việc đồng hành cùng VCCI trong Chương trình Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) không chỉ là sự hỗ trợ cho một hoạt động nghiên cứu mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc chung tay xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiệu quả và hiện đại; góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân, của các địa phương và của nền kinh tế quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới”.

Từ những kết quả khảo sát, Nhóm nghiên cứu Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 khuyến nghị các địa phương một số giải pháp để tiếp tục nâng cao chất lượng điều hành kinh tế và năng lực cạnh tranh. Theo đó cần mở rộng thị trường, kết nối chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng chống chịu cho doanh nghiệp; cải thiện tiếp cận vốn và đa dạng hóa kênh tài chính cho khu vực tư nhân; nâng cao tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của môi trường chính sách, pháp luật; tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp tư nhân; tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và hỗ trợ chuyển đổi bền vững cho khu vực hộ kinh doanh; nâng cao chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh theo hướng chủ động kiến tạo.