Tiếp cận tài chính vẫn là 'cánh cửa hẹp' với kinh tế tư nhân

Sáng 15-5, tại lễ công bố Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực Cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2025, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra cái nhìn toàn cảnh về sức khỏe của khu vực kinh tế tư nhân.

Rất ít doanh nghiệp phát triển quy mô lớn

Trong bối cảnh năm bản lề 2025 với nhiều thay đổi sâu sắc về hạ tầng hành chính, bức tranh kinh tế hiện lên với cả những gam màu hy vọng lẫn những nút thắt cần nhanh chóng tháo gỡ để tạo đà cho giai đoạn phát triển mới.

Một trong những phát hiện quan trọng được ông Tuấn nhấn mạnh là thực trạng lực lượng doanh nghiệp tư nhân hiện nay tuy đông nhưng chưa thực sự mạnh.

Số liệu từ báo cáo cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm vị thế áp đảo về số lượng khi chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Với hơn 1 triệu doanh nghiệp, đây chính là xương sống của nền kinh tế.

Ông Đậu Anh Tuấn chỉ ra thực trạng lực lượng doanh nghiệp tư nhân hiện nay. Ảnh: MINH TRÚC

Tuy nhiên, đằng sau con số khổng lồ đó là một thực tế đáng quan tâm: Nội lực của khối này vẫn còn rất mỏng. "Khảo sát cho thấy doanh nghiệp Việt Nam nhiều năm qua vẫn quanh quẩn ở quy mô nhỏ, rất ít doanh nghiệp có thể phát triển lên quy mô lớn hơn" - ông Tuấn nói.

Cụ thể, có tới hơn 80% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và hơn 70% có mức vốn điều lệ dưới 10 tỉ đồng. Đặc điểm "nhỏ và siêu nhỏ" này khiến khả năng chống chịu trước các cú sốc thị trường của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

"Nhiệt kế" kinh doanh năm 2025 phản ánh rõ sự dè dặt này khi chỉ có 30,9% doanh nghiệp dự kiến tăng quy mô, trong khi có đến 54,8% chọn phương án giữ nguyên để "thăm dò".

Theo đại diện VCCI, sự bất định này bắt nguồn từ ba khó khăn lớn nhất là rào cản về thị trường đầu ra, khó khăn trong việc tiếp cận tài chính do thiếu tài sản thế chấp và tính dự báo thấp của môi trường chính sách pháp luật.

Lần đầu tiên trong nhiều năm, nỗi lo về vốn đã bị đẩy xuống vị trí thứ hai. Thay vào đó, 60,2% doanh nghiệp cho biết khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm kiếm khách hàng. Nhu cầu thị trường sụt giảm đã trở thành rào cản trực diện, đặc biệt nghiêm trọng trong ngành công nghiệp chế tạo (64,4%) và nông lâm thủy sản (60,4%).

Dù không còn là nỗi lo hàng đầu, nhưng tiếp cận tài chính vẫn là một "cánh cửa hẹp" khi có đến 75,5% doanh nghiệp thừa nhận không thể vay vốn nếu thiếu tài sản thế chấp.

Điều này cho thấy dòng vốn tín dụng vẫn chưa thực sự vận hành theo các phương án kinh doanh hay dòng tiền thực tế, khiến các doanh nghiệp có ý tưởng tốt nhưng thiếu tài sản đảm bảo rơi vào thế kẹt.

Mức độ đổi mới sáng tạo còn thấp

Bên cạnh đó, báo cáo cũng cảnh báo về hai mắt xích yếu là đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị.

Chỉ 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và phần lớn (92,6%) vẫn vận hành theo mô hình chủ sở hữu kiêm quản lý gia đình, thiếu sự chuyên nghiệp hóa để bứt phá lên quy mô lớn hơn.

Đáng chú ý, chỉ khoảng 1,1% doanh nghiệp vừa, lớn có chi cho hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D).

Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân đã góp phần cải thiện môi trường kinh doanh.

Tổng thể, các kết quả cho thấy Việt Nam đã có những định hướng chính sách phù hợp nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, đặc biệt trong Nghị quyết 68. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu công cụ chính sách, mà ở khoảng cách giữa thiết kế chính sách và khả năng tiếp cận, thực thi trên thực tế.

Việc thu hẹp khoảng cách này thông qua cải thiện chất lượng thực thi, tăng cường minh bạch thông tin và nâng cao vai trò điều phối của chính quyền địa phương sẽ là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả môi trường kinh doanh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Từ những dữ liệu thực tế này, ông Tuấn đã đưa ra những hàm ý chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân vươn mình.

Theo ông, trong giai đoạn tới, các địa phương cần tập trung vào các giải pháp trọng tâm bao gồm việc khơi thông nguồn vốn thông qua các kênh tài chính đa dạng, nâng cao tính minh bạch và ổn định của môi trường chính sách để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Cùng với đó, hỗ trợ doanh nghiệp kết nối khách hàng, tăng tính minh bạch chính sách và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số, tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững là những yếu tố then chốt.