Các hộ kinh doanh đang làm ăn thế nào theo khảo sát mới nhất của VCCI?

Ngày 15-5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025).

Ông Đậu Anh Tuấn giới thiệu về các kết quả khảo sát khu vực kinh tế tư nhân

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, cho biết đây là lần đầu tiên PCI thực hiện khảo sát riêng đối với khu vực hộ kinh doanh nhằm nhận diện đầy đủ hơn thực trạng hoạt động, những khó khăn, nhu cầu hỗ trợ cũng như các điều kiện cần thiết để hoàn thiện chính sách phù hợp với thực tiễn.

Khảo sát được thực hiện trên phạm vi toàn quốc từ tháng 2 đến tháng 4-2026, thu thập ý kiến của 1.001 hộ kinh doanh đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố.

Theo ông Tuấn, trong cấu trúc kinh tế tư nhân tại Việt Nam, khu vực hộ kinh doanh không chỉ là những đơn vị sản xuất, kinh doanh quy mô nhỏ mà còn giữ vai trò nền tảng đối với đời sống kinh tế - xã hội.

Ước tính đến hết năm 2025, cả nước có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động. Theo số liệu của Bộ Tài chính, thu ngân sách từ hộ kinh doanh năm 2025 đạt 32,84 ngàn tỉ đồng, trong tổng số 484,77 ngàn tỉ đồng thu từ khu vực ngoài quốc doanh. "Những con số này cho thấy hộ kinh doanh không phải khu vực bên lề mà là một cấu phần quan trọng của kinh tế tư nhân và của nền kinh tế nói chung" - ông Tuấn nói.

Theo VCCI, 90,1% hộ kinh doanh được khảo sát hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ; 5,3% thuộc dịch vụ ăn uống; các lĩnh vực như lưu trú, sửa chữa, sản xuất - thủ công, dịch vụ khác chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.

Hiện nay, hộ kinh doanh chủ yếu đảm nhận vai trò phân phối hàng hóa và cung ứng dịch vụ quy mô nhỏ, gắn chặt với nhu cầu tiêu dùng hằng ngày của người dân. Vì vậy, bất kỳ biến động nào của khu vực này không chỉ ảnh hưởng đến chủ hộ mà còn tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng tiêu dùng ở cấp cộng đồng.

Về quy mô doanh thu, 36,3% hộ kinh doanh có doanh thu năm 2025 dưới 500 triệu đồng; 51,4% đạt từ 500 triệu đồng đến dưới 3 tỉ đồng; 12,3% đạt từ 3 tỉ đồng trở lên. Theo VCCI, điều này cho thấy bên cạnh số đông hộ quy mô nhỏ đã xuất hiện nhóm hộ có doanh thu tiệm cận doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ.

Vai trò của hộ kinh doanh đối với an sinh kinh tế hộ gia đình cũng thể hiện rõ qua cơ cấu thu nhập. Có tới 55,2% hộ cho biết hoạt động kinh doanh là nguồn thu nhập duy nhất của gia đình; 41,5% coi đây là nguồn thu chủ yếu. Trong khi đó, tỉ lệ xem đây nguồn thu phụ hoặc không đáng kể chỉ lần lượt ở mức 2,6% và 0,8%. Như vậy, có tới 96,7% hộ gia đình trong mẫu khảo sát phụ thuộc toàn bộ hoặc phần lớn sinh kế vào hoạt động kinh doanh hộ cá thể.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, kết quả khảo sát cho thấy việc nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh cho khu vực hộ kinh doanh không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế tư nhân mà còn gắn trực tiếp với ổn định sinh kế, tăng khả năng chống chịu của hộ gia đình và củng cố niềm tin xã hội vào quá trình hoàn thiện chính sách.

Về kết quả kinh doanh năm 2025, 73,7% hộ cho biết "lãi ít"; 12,9% hòa vốn; 9,3% lỗ ít và 2,2% lỗ lớn. Chỉ 1,9% số hộ đạt mức "lãi như kỳ vọng". Theo VCCI, điều này cho thấy phần lớn hộ kinh doanh vẫn duy trì được hoạt động nhưng biên lợi nhuận còn mỏng, dư địa tích lũy để tái đầu tư hoặc ứng phó với các cú sốc mới còn hạn chế.

"Áp lực thích ứng còn thể hiện rõ qua biến động doanh thu và lượng khách hàng. Có 81,5% hộ kinh doanh bị giảm doanh thu trong năm 2025; khoảng 75,4% hộ giảm lượng khách hàng. Việc doanh thu và lượng khách cùng giảm trên diện rộng cho thấy khó khăn của hộ kinh doanh không chỉ đến từ quy mô nhỏ mà còn phản ánh sức cầu thị trường đang trong quá trình điều chỉnh" - ông Tuấn cho biết.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, khi doanh thu của hộ kinh doanh sụt giảm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế người dân, đồng thời tác động đến hệ thống bán lẻ và lưu thông hàng hóa trên thị trường. Vì vậy, chính quyền địa phương cần quan tâm hơn tới khu vực này để có chính sách hỗ trợ phù hợp, thúc đẩy sinh kế và bảo đảm an sinh xã hội.

Ông cũng cho rằng khu vực hộ kinh doanh cần được tạo điều kiện phát triển thuận lợi để hình thành hệ sinh thái bổ trợ lẫn nhau với doanh nghiệp. Trong khi hiện nay, các chính sách ưu tiên và hoạt động xúc tiến phần lớn vẫn tập trung vào các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI. "Mặc dù đóng góp ngân sách không quá lớn, nhưng khu vực hộ kinh doanh lại có đóng góp rất quan trọng đối với kinh tế - xã hội" - ông Tuấn nói.

Liên quan mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, ông Tuấn cho rằng cần tạo động lực kinh tế thực chất để các hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, thay vì tạo áp lực bằng mệnh lệnh hành chính.

Tuy nhiên, nhiều hộ kinh doanh hiện chưa muốn chuyển đổi do thủ tục còn phức tạp, chi phí tuân thủ cao và chưa nhìn thấy lợi ích rõ ràng. Vì vậy, theo VCCI, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, có chính sách ưu đãi về thuế và tăng hiệu quả tổ chức thực thi để thúc đẩy quá trình chuyển đổi trong thời gian tới.