Bước chuyển quan trọng trong quản trị rủi ro thiên tai

Mọi phương án điều hành phát triển kinh tế, đầu tư công và an sinh xã hội từ nay đến hết năm 2026 phải được lồng ghép chặt chẽ với kịch bản phòng, chống thiên tai sát thực tế từng địa bàn - Ảnh minh họa

Chuyển trọng tâm sang quản trị rủi ro chủ động

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống thiên tai ngày 29/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh một thông điệp quan trọng: Phòng, chống thiên tai không phải là nhiệm vụ bên lề, mà là điều kiện bảo đảm phát triển nhanh, ổn định và bền vững.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, thiên tai đang diễn biến ngày càng bất thường, vượt xa các kịch bản lịch sử, do đó tuyệt đối không được chủ quan. Ông yêu cầu toàn hệ thống chính trị phải thực hiện tinh thần: "Chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ cách làm dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học và công nghệ".

Theo quan điểm chỉ đạo của người đứng đầu Đảng và Nhà nước, việc bảo vệ tính mạng Nhân dân là "mệnh lệnh cao nhất". Mọi phương án điều hành phát triển kinh tế, đầu tư công và an sinh xã hội từ nay đến hết năm 2026 phải được lồng ghép chặt chẽ với kịch bản phòng, chống thiên tai sát thực tế từng địa bàn, không được sao chép phương án cũ cho tình hình mới.

Để cụ thể hóa tầm nhìn chiến lược này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng dự thảo Luật Phòng, chống thiên tai (thay thế).

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, ông Phạm Đức Luận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, cho biết Luật mới sẽ tập trung tháo gỡ 5 nhóm bất cập lớn của luật hiện hành, từ điều phối liên ngành đến việc ứng dụng công nghệ số.

Ông Phạm Đức Luận nhấn mạnh 5 chính sách cốt lõi trong dự án Luật mới bao gồm:

Phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm: Rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước từ Trung ương đến cơ sở theo hướng quản lý rủi ro thiên tai, đồng thời có chính sách đặc thù cho lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ.

Thống nhất nguồn lực: Tập trung thẩm quyền tổng hợp nhu cầu cứu trợ và tiếp nhận hỗ trợ quốc tế khẩn cấp về một đầu mối để đảm bảo tính kịp thời.

Lồng ghép an toàn vào quy hoạch: Đảm bảo yêu cầu phòng, chống thiên tai trong mọi quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư hạ tầng.

Đẩy mạnh chuyển đổi số: Coi khoa học công nghệ là giải pháp then chốt để hiện đại hóa hệ thống quan trắc và dự báo.

Ưu tiên dung tích cắt lũ: Nghiên cứu cơ chế trưng dụng dung tích hữu ích của các hồ chứa để bảo vệ hạ du trong các tình huống khẩn cấp.

Mục tiêu lớn nhất của khung pháp lý mới là tạo ra một môi trường minh bạch, loại bỏ rào cản thể chế và xây dựng năng lực ứng phó theo hướng "xây dựng lại tốt hơn" sau mỗi đợt thiên tai.

Chuyển đổi số là "chìa khóa" đột phá

Trong kỷ nguyên mới, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) được xác định là công cụ hỗ trợ đắc lực. Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 23/CT-TTg ngày 25/5/2026 đã giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.

Ông Phạm Đức Luận thừa nhận, dù đã có những bước tiến như hệ thống giám sát thiên tai Việt Nam (VNDMS), nhưng công tác này vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều khâu thực hiện thủ công. Vì vậy, dự thảo Luật mới đề xuất chính sách hiện đại hóa hệ thống quan trắc đa tầng, ứng dụng công nghệ viễn thám, ảnh vệ tinh và máy bay không người lái (UAV) để theo dõi, giám sát rủi ro thiên tai theo thời gian thực.

Đồng thời, hệ thống tổng đài 112 sẽ được triển khai đồng bộ để tiếp nhận thông tin hỗ trợ ứng phó và cứu nạn kịp thời trên phạm vi toàn quốc. Các tập đoàn viễn thông và điện lực cũng được yêu cầu khẩn trương nâng cao khả năng chống chịu của hạ tầng, đảm bảo thông tin liên lạc và nguồn điện không bị gián đoạn trong mọi tình huống thiên tai cực đoan.

Bên cạnh các giải pháp tầm vĩ mô, Chỉ thị số 23/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương phải chủ động rà soát, nâng cấp hệ thống đê điều, hồ đập trước mùa mưa lũ năm 2026. Phương châm "bốn tại chỗ" cần được tổ chức lại một cách thực chất, tránh hình thức.