Bước ngoặt chính trị tại Israel

Ông Gadi Eisenkot (giữa), cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Israel và lãnh đạo đảng Yashar, bên những người ủng hộ đảng Yashar trong quá trình bầu cử. (Nguồn: Getty Images)

Theo kết quả tham vấn của Tổng thống, 67 nghị sĩ Quốc hội khóa mới gồm 120 thành viên đề cử ông Eisenkot, so với 46 nghị sĩ ủng hộ Thủ tướng đương nhiệm Benjamin Netanyahu; bảy nghị sĩ còn lại không đề cử ứng cử viên nào. Kết quả này tạo cho ông Eisenkot lợi thế chính trị đáng kể, nhưng chưa bảo đảm ông có thể tập hợp đủ đa số để thành lập chính phủ.

Tương quan lực lượng cho thấy rõ thách thức đó. Đảng Yashar cùng ba đối tác trong liên minh của ông Eisenkot giành tổng cộng 48 ghế; khối cánh hữu và tôn giáo của ông Netanyahu có 53 ghế, trong đó riêng đảng Likud nắm 27 ghế.

Các đảng do người Arab lãnh đạo có tổng cộng 19 ghế. Một chính phủ cần ít nhất 61 phiếu ủng hộ tại Quốc hội, trong khi 67 nghị sĩ đề cử ông Eisenkot không đồng nghĩa với việc ông đã có sẵn 67 phiếu tín nhiệm. Khoảng cách giữa sự ủng hộ trong vòng tham vấn và một liên minh cầm quyền thực chất chính là phép thử đầu tiên đối với năng lực thương lượng của ông.

Một phương án ông Eisenkot có thể tính đến là thành lập chính phủ thiểu số, dựa vào sự ủng hộ của các nghị sĩ Arab trong những cuộc bỏ phiếu quan trọng mà không nhất thiết đưa các đảng này vào liên minh. Tuy nhiên, phương án đó vấp phải sự phản đối của một số đối tác trong phe ông Eisenkot.

Chuyên gia Mairav Zonszein, nhà phân tích cấp cao về Israel nhận định trên Foreign Policy rằng một chính phủ thiểu số dựa vào sự hậu thuẫn của các đảng Arab có thể tạo ra bước chuyển đáng kể, song cũng có nguy cơ không ổn định và tồn tại trong thời gian ngắn.

Một hướng khác là tranh thủ sự ủng hộ của các đảng Do Thái giáo chính thống. Song trở ngại lớn nằm ở vấn đề nghĩa vụ quân sự: Ông Eisenkot chủ trương mở rộng nghĩa vụ phục vụ đối với mọi công dân, trong khi các đảng này phản đối việc chấm dứt cơ chế miễn nghĩa vụ quân sự đối với nam giới học tại các trường tôn giáo.

Tuy nhiên, những diễn biến mới cho thấy cánh cửa thương lượng chưa khép lại. Lãnh đạo đảng Yisrael Beytenu Avigdor Liberman đã phát tín hiệu ủng hộ việc tiếp xúc với các đảng Do Thái giáo chính thống, dù hai bên còn khác biệt về chính sách. Điều đó mở thêm một hướng đi cho ông Eisenkot, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tìm được thỏa hiệp.

Khả năng thành lập chính phủ đoàn kết dân tộc với sự tham gia của đảng Likud cũng được đặt ra. Ông Eisenkot tuyên bố sẵn sàng đón nhận các nghị sĩ Likud nếu họ chấp nhận những nguyên tắc của mình, nhưng không muốn ông Netanyahu tiếp tục giữ cương vị Thủ tướng.

Trong khi đó, ông Netanyahu kêu gọi thành lập chính phủ đoàn kết dựa trên các đảng phục quốc Do Thái và phản đối một chính quyền phụ thuộc vào các đảng Arab.

Với ông Netanyahu, việc không còn nắm ưu thế trong vòng tham vấn là một thách thức, nhưng chưa đồng nghĩa với việc chấm dứt vai trò chính trị. Ông Eisenkot có 28 ngày để thành lập chính phủ và có thể được gia hạn thêm tối đa 14 ngày.

Nếu thất bại, ông Netanyahu vẫn có cơ hội được giao nhiệm vụ tiếp theo; nếu các nỗ lực đều không thành, Israel có thể phải tiến hành một cuộc bầu cử mới. Vì vậy, cuộc đua hiện nay không chỉ là cạnh tranh về số ghế mà còn là cuộc thử sức về thời gian, khả năng thương lượng và kỷ luật chính trị.

Như vậy, việc được giao nhiệm vụ thành lập chính phủ là bước ngoặt đối với ông Eisenkot, nhưng chưa phải sự bảo đảm cho một trật tự chính trị mới. Lợi thế từ 67 đề cử chỉ có thể chuyển hóa thành quyền lực thực tế nếu ông dung hòa được những khác biệt về lập trường và lợi ích giữa các đối tác.