Bước tiến lớn của Ukraine trên chặng đường hội nhập châu Âu

Chiến thắng ngoại giao của Kiev

Ukraine và Moldova vừa gặt hái chiến thắng ngoại giao mang tính biểu tượng sau khi toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU ngày 12/6 đồng ý mở cụm đàm phán kết nạp lần đầu tiên với Kiev và Chisinau. Cuộc đàm phán sẽ bắt đầu vào ngày 15/6, thảo luận về các nguyên tắc cơ bản, trong đó có tiêu chí về pháp quyền, mà Ukraine và Moldova phải đáp ứng, Politico đưa tin.

Quá trình đàm phán kết nạp Ukraine vào EU sẽ khởi động tuần tới. Ảnh: ShutterStock

Thông báo được đưa ra sau khi chính phủ mới của Hungary chấm dứt sử dụng quyền phủ quyết đối với nỗ lực kết nạp Ukraine. Chính sách này được áp dụng dưới thời cựu Thủ tướng Viktor Orban. Tuy nhiên, người kế nhiệm ông Orban là Peter Magyar đã đảo ngược quyết định sau khi đạt thỏa thuận với Kiev về quyền của cộng đồng người Hungary thiểu số tại Ukraine.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cùng ngày ra tuyên bố chung mô tả quyết định trên là "sự ghi nhận đối với sự quyết tâm, lòng dũng cảm và nỗ lực cải cách" của Ukraine và Moldova.

"Mở rộng liên minh là lựa chọn chiến lược. Trong thế giới đầy biến động, EU lớn mạnh hơn sẽ mang lại lợi ích chung cho tất cả chúng ta", hai lãnh đạo EU nhấn mạnh.

Từ Kiev, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hoan nghênh quyết định của EU, cho rằng đây là sự hỗ trợ quan trọng cả về chính trị lẫn tinh thần đối với đất nước và người dân Ukraine. "Chúng tôi đang tự bảo vệ chính mình và qua đó, bảo vệ toàn bộ châu Âu", ông Zelensky phát biểu.

Ông khẳng định Kiev "đang làm những gì cần thiết và điều quan trọng là EU cũng giữ lời hứa của mình".

Trong khi đó, Tổng thống Moldova Maia Sandu tuyên bố nước này "hoan nghênh quyết định mở vòng đàm phán gia nhập đầu tiên vào ngày 15/6. Moldova đã sẵn sàng mở tất cả các vòng đàm phán. Chúng tôi hoàn thành các yêu cầu và sẽ tiếp tục thực hiện các cải cách".

Ukraine và Moldova nộp đơn xin gia nhập EU không lâu sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát cuối tháng 2/2022. Tháng 6/2022, EU cấp tư cách "ứng viên gia nhập" cho hai nước và đề ra những tiêu chuẩn cần đáp ứng. Tháng 12/2023, các nhà lãnh đạo EU đồng ý khởi động tiến trình đàm phán kết nạp Ukraine, Moldova, nhưng chưa ấn định được thời điểm.

Tổng thống Ukraine Zelensky cùng Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Ảnh: Europa.eu

Ukraine và Moldova đều đề cao mục tiêu gia nhập EU. Đối với Kiev, việc trở thành thành viên EU là một trong những đảm bảo an ninh lâu dài sau khi xung đột với Nga kết thúc. Khảo sát thực hiện năm 2023 cho thấy 90% số người Ukraine được hỏi ủng hộ Ukraine gia nhập EU.

Động thái của EU xuất hiện vài tuần sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz tháng trước đề xuất EU cấp cho Kiev quy chế "thành viên liên kết". Đây là một quy chế tạm thời, chưa được quy định trong điều lệ EU, nhưng tạo điều kiện để Ukraine tiếp cận một số chương trình do EU tài trợ cũng như quyền yêu cầu viện trợ từ các quốc gia thành viên trong trường hợp bị tấn công.

Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine Zelensky khi đó đã gửi thư tới ông Costa và bà von der Leyen, trong đó kêu gọi EU kết nạp Ukraine "một cách đầy đủ và có ý nghĩa" thay vì các quy chế tạm thời.

Vẫn còn hành trình dài trước mặt

Ukraine mong muốn trở thành thành viên đầy đủ của EU trong năm 2027, nhưng các quan chức EU và nhiều nước thành viên coi đó là mục tiêu không khả thi. Dù Thủ tướng Hungary Peter Magyar không phản đối việc bắt đầu đàm phán với Ukraine, nhưng ông không ủng hộ đẩy nhanh quá trình kết nạp.

Ông Magyar cho biết, việc mở cụm đàm phán đầu tiên chỉ là bước khởi đầu và viện dẫn trường hợp của Montenegro, nước bắt đầu đàm phán từ 2012 nhưng đến nay vẫn chưa trở thành quốc gia thành viên EU.

Việc thực hiện các cải cách của Ukraine có thể kéo dài do tác động của xung đột. Ảnh: Reuters

Theo Reuters, đàm phán gia nhập EU là quá trình phức tạp, thường kéo dài nhiều năm. Thổ Nhĩ Kỳ bắt đầu đàm phán gia nhập vào năm 2005, nhưng đến nay chưa hoàn tất. EU tháng 12/2023 cũng trao tư cách ứng viên cho Gruzia, chấp thuận đàm phán về tư cách thành viên của Bosnia và hiện đang trong tiến trình đối thoại về vấn đề này với Serbia, Montenegro, Albania, Bắc Macedonia.

Để trở thành thành viên EU, các ứng viên phải đáp ứng loạt tiêu chí trước khi tham gia chương trình đàm phán chi tiết, gồm nhiều vấn đề từ tiêu chuẩn kinh tế tới pháp quyền. Tổng cộng có 6 "cụm" nội dung, gồm hàng chục chương đàm phán và phải nhận được đồng ý từ tất cả 27 quốc gia thành viên EU. Moldova và Ukraine có thể mất 10 năm để hoàn tất quá trình đó.

Ngoài các yêu cầu cứng theo quy định, giới quan sát cho rằng còn một khía cạnh chính trị có thể làm phức tạp thêm quá trình gia nhập EU của Moldova và Ukraine. Cụ thể, Ukraine là nước sản xuất nông nghiệp hàng đầu. Sau khi gia nhập, nước này dự kiến tác động lớn đến chính sách nông nghiệp của EU.

Phân tích năm 2024 của viện kinh tế Bruegel có trụ sở tại Brussels chỉ rõ, nếu Ukraine gia nhập EU theo các cơ chế hiện hành, Kiev có thể nhận khoảng 85 tỷ euro từ Chính sách Nông nghiệp Chung (CAP) và thêm 32 tỷ euro từ các quỹ gắn kết trong chu kỳ ngân sách 7 năm. Điều này đồng nghĩa Ukraine có thể trở thành quốc gia nhận hỗ trợ ngân sách lớn nhất.

Kịch bản đó làm dấy lên lo ngại tại nhiều nước thành viên, bởi nguồn quỹ dành cho các quốc gia khác có thể bị thu hẹp, kéo theo áp lực điều chỉnh chính sách phân bổ ngân sách và tác động tới lợi ích kinh tế của các nước, trong bối cảnh tình hình kinh tế EU không mấy tích cực.