Bước tiến mới trong hành trình phục dựng điện Kính Thiên - Hoàng thành Thăng Long

Chủ động thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban Di sản Thế giới

Tại Quyết định số 48 COM 7B.25, Ủy ban Di sản Thế giới tại Kỳ họp lần thứ 48 đã biểu dương quốc gia thành viên về những tiến bộ đạt được trong việc xây dựng và đưa ra các định hướng liên quan đến việc khôi phục cũng như cấu trúc tương lai dự kiến cho Khu di sản Hoàng thành Thăng Long; tiếp tục thúc đẩy công tác chuẩn bị tài liệu kỹ thuật cho việc phục dựng điện Kính Thiên trong thời gian tới. Đồng thời chủ động khuyến khích và thúc đẩy việc sử dụng khu di sản trở thành nơi gặp gỡ, tổ chức các lễ hội, sự kiện văn hóa, chính trị và thông qua các di sản văn hóa phi vật thể nhằm khôi phục chức năng ban đầu của khu di sản với tư cách là trung tâm văn hóa, tôn giáo, chính trị của Việt Nam.

Di sản Hoàng thành Thăng Long. Ảnh: H.T

Theo PGS.TS Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, thời gian qua, Hội đồng Quốc tế về di tích và di chỉ (ICOMOS) đã giúp đỡ, đồng hành trong việc hỗ trợ các hoạt động bảo tồn Di sản thế giới Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội. Đặc biệt, Đoàn tư vấn của UNESCO/ICOMOS đã trực tiếp đến Hoàng thành Thăng Long (lần thứ nhất vào tháng 7-2023; lần thứ hai vào tháng 7-2025) để định hướng bảo tồn khu di sản theo các quy chuẩn khoa học về bảo tồn, cụ thể là định hướng khơi thông trục trung tâm đến năm 2035, hệ thống hóa các dữ liệu khảo cổ, loại hình... từ đó đánh giá độ tin cậy và tính chính xác của các phương án phục dựng điện Kính Thiên trong thời gian tới.

“Cục Di sản văn hóa đã tham mưu, trình và được Quốc hội ban hành Luật Di sản văn hóa năm 2024, cùng với 3 Nghị định của Chính phủ, 8 Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Di sản văn hóa, góp phần quan trọng cho công tác bảo tồn di sản văn hóa của quốc gia, trong đó có Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội”, bà Lê Thị Thu Hiền cho biết.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cũng cho rằng, thời gian qua, với sự giúp đỡ nhiệt tình của Tổ chức ICOMOS và Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, thành phố Hà Nội đã nỗ lực triển khai công tác nghiên cứu, chủ động thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban Di sản Thế giới và Đoàn tư vấn UNESCO/ICOMOS nhằm đưa ra các giải pháp kỹ thuật, đề xuất các hoạt động tu bổ, phục dựng điện Kính Thiên, khôi phục Ngự đạo, nền móng các hành lang bên và Kính Thiên Môn, bảo đảm đáp ứng các cơ sở khoa học về bảo tồn.

Các cuộc khai quật, đặc biệt trong năm 2025 đã mở ra nhiều hướng đi rõ ràng hơn trong công tác bảo tồn và và phục dựng Điện Kính Thiên. Ảnh: H.L

Thông qua các hoạt động phối hợp bảo tồn di sản, mối quan hệ giữa Tổ chức ICOMOS với các cơ quan liên quan của thành phố Hà Nội và các chuyên gia di sản của Việt Nam ngày càng chặt chẽ. Từ đó, khu di sản đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm quý báu từ các chuyên gia quốc tế của Tổ chức ICOMOS và Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO nhằm áp dụng vào việc bảo tồn giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thế giới Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội theo hướng bền vững cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Hiện thực hóa việc phục dựng điện Kính Thiên

Để tiến tới hiện thực hóa việc phục dựng điện Kính Thiên, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã tổ chức nhiều cuộc khảo cổ và hội thảo nghiên cứu để làm rõ hơn các cơ sở khoa học. Các cuộc thăm dò, khai quật được tiến hành dựa trên việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS và các Quyết định số 46 COM 7B.43, 47 COM 7B.92 của Ủy ban Di sản Thế giới. Trong lộ trình đó, cuộc khai quật khảo cổ học tại khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025 được đánh giá là một dấu mốc quan trọng, đem lại nhiều phát hiện mới có giá trị khoa học đặc biệt.

Tại hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2025” diễn ra vào tháng 12-2025, nhiều thông tin mới về quy mô, nền móng điện Kính Thiên được làm rõ hơn. Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, cuộc khai quật đã góp phần làm sáng tỏ quy mô, cấu trúc nền móng của Chính điện Kính Thiên thời Lê - trung tâm quyền lực quan trọng bậc nhất của Hoàng thành Thăng Long. Các tư liệu khảo cổ học xác nhận nền điện Kính Thiên được đắp hoàn toàn nhân tạo với kỹ thuật đầm nện công phu, sử dụng đất sét và vật liệu vỡ. Trên nền đó, hệ thống móng cột được quy hoạch rõ ràng, đặc biệt hoàn chỉnh ở giai đoạn Lê Trung hưng.

Hoàng thành Thăng Long về đêm. Ảnh: HNM

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, cuộc khai quật khảo cổ học tại khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025 đã đem lại nhiều nhận thức mới với việc phát hiện tầng văn hóa dày 6m, tiến thêm một bước quan trọng trong việc khẳng định vị trí, cấu trúc của nền điện Kính Thiên (thế kỷ XV - XVIII) chồng xếp lên trên các lớp văn hóa thời Lý, thời Trần (thế kỷ XI - XIV), thời Tiền Thăng Long (thế kỷ VII - X). Đây là cơ sở khoa học có tính xác thực cao, góp phần quyết định phục vụ chiến lược phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên thời Lê.

Ngày 15-6-2026, Kỳ họp thứ tư HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên - Di tích Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Phạm vi lập dự án khoảng 10.700m², bao gồm: Nền điện Kính Thiên, sân Đan Trì, sân nền phía Đông và phía Tây, cùng khu vực sân vườn phía Bắc đến nhà D67 trong khuôn viên Di tích Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Dự án gồm các hạng mục: Hạ giải, di dời các thành phần kiến trúc, trang trí, trưng bày không phù hợp với mục đích sử dụng của điện Kính Thiên; bảo quản, tu bổ, phục hồi các thành phần gốc của di tích; phục dựng điện Kính Thiên và không gian điện Kính Thiên... Cùng đó là hệ thống hạ tầng kỹ thuật (âm thanh, ánh sáng, chiếu sáng nghệ thuật; hệ thống thông tin, camera giám sát; hệ thống phòng cháy, chữa cháy ngoài nhà...).

Với việc Ủy ban Di sản Thế giới chính thức phê duyệt “Tầm nhìn về việc chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm của Hoàng thành Thăng Long”, cùng với sự quyết tâm của thành phố Hà Nội và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc phục dựng điện Kính Thiên và phát huy giá trị Khu di sản Hoàng thành Thăng Long được kỳ vọng sẽ sớm được thực hiện trong thời gian tới.