Bứt phá năng suất, tạo động lực tăng trưởng mới từ khoa học và công nghệ

Quang cảnh Diễn đàn Năng suất chất lượng Quốc gia 2026.

Chuyển từ mở rộng nguồn lực sang nâng hiệu quả

Chiều 14/8, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) tổ chức Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới tầm nhìn 2045”.

Tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ mà phải trở thành một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026 - 2030.

Ở góc độ khoa học và công nghệ, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững. Trong khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất cần trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, bứt phá năng suất không đơn thuần là sản xuất nhiều hơn mà phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Trong đó, năng suất gắn với hiệu quả; chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Hai yếu tố này cần được nâng lên đồng thời để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá trị và công nghệ.

Từ thực tế đó, yêu cầu đặt ra là phải thay đổi cách tiếp cận về năng suất. Thay vì chủ yếu dựa vào việc mở rộng vốn, lao động và các nguồn lực đầu vào, nền kinh tế cần chú trọng hơn đến hiệu quả sử dụng nguồn lực, khả năng ứng dụng công nghệ và năng lực đổi mới của doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại diễn đàn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, sau 40 năm đổi mới, tiềm lực của nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến lớn. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng vẫn còn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, các nền kinh tế đều phải trải qua giai đoạn tăng tốc mạnh về năng suất.

Trong bối cảnh mới, năng suất cũng cần được hiểu theo cách rộng hơn. Đó không còn chỉ là làm nhanh hơn với phương thức cũ mà là tạo ra giá trị mới dựa trên công nghệ, dữ liệu, phương thức quản trị mới, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và môi trường của thị trường.

Phó Thủ tướng đề nghị chuyển mạnh từ cách làm theo phong trào sang nâng cao năng suất một cách thực chất, có thể đo lường; lấy các chỉ tiêu năng suất làm một trong những thước đo phục vụ điều hành. Để thực hiện mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5 - 9,5%/năm, cần nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty.

Cùng với đo lường, cách thức hỗ trợ cũng cần thay đổi. Theo Phó Thủ tướng, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm; mức tăng năng suất thực tế phải là một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả chính sách, thay vì chỉ tính số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ.

Đối với khu vực công, việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu nâng hiệu quả phục vụ. Mỗi cơ quan cần hướng tới quy trình giải quyết công việc gọn hơn, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, qua đó góp phần giảm chi phí cho toàn nền kinh tế.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định phát biểu tại diễn đàn.

Khoa học, công nghệ phải đi vào sản xuất

Một trong những định hướng được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nguồn tạo ra năng suất mới. Trong đó, chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành “tấm hộ chiếu” giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận các thị trường.

Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo không nên dừng lại ở các phần mềm quản lý văn phòng mà cần được đưa vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị và những công đoạn trực tiếp tạo ra giá trị. Muốn vậy, doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phải nâng cao năng lực hấp thụ, ứng dụng và làm chủ công nghệ.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo giúp nâng cao hiệu quả; trong khi tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng tạo cơ sở để kết quả được tin cậy và được thị trường chấp nhận.

Hạ tầng chất lượng quốc gia cũng được đặt trong yêu cầu mới. Theo Phó Thủ tướng, hạ tầng này cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường. Cùng với đó là ưu tiên năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận đối với các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm; phát triển tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp và chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Để tạo nền tảng cho giai đoạn mới, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ KH&CN khẩn trương sơ kết việc thực hiện Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021 - 2030; trên cơ sở đó nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III/2026.

3 định hướng lớn để bứt phá năng suất

1

Thực chất, đo lường được

Chuyển từ nâng cao năng suất theo phong trào sang thực chất, có thể đo lường; lấy các chỉ tiêu năng suất làm thước đo điều hành, qua đó đánh giá, công bố và cải tiến năng suất liên tục.

2

Lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới; chất lượng và tiêu chuẩn trở thành “tấm hộ chiếu” đưa sản phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường. Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo cần đi vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị, đồng thời nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp.

3

Huy động đồng bộ các lực lượng

Phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực công trong nâng cao năng suất; trong đó doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tạo ra năng suất, còn khu vực công cần nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia năm 2026.

Kế hoạch mới cần bổ sung các nội dung về năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số. Đồng thời, cần xây dựng bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở các cấp độ nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Nâng năng suất cũng đòi hỏi nguồn nhân lực phù hợp. Việt Nam cần hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất đạt chuẩn khu vực, đưa nội dung về năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học, giáo dục nghề nghiệp, đồng thời đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động. Hợp tác quốc tế, nhất là với Tổ chức Năng suất châu Á và Tổ chức Lao động quốc tế, cũng được xác định là một hướng để tiếp thu kinh nghiệm và thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài, nhưng trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam không có lựa chọn nào khác ngoài tăng tốc. Các ý tưởng, khuyến nghị từ diễn đàn cần được chuyển hóa thành những nhiệm vụ cụ thể, có địa chỉ, thời hạn và người chịu trách nhiệm.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng tham quan gian hàng trưng bày sản phẩm tại diễn đàn.

Việc tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, gắn với nâng cao chất lượng và năng suất của doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức và người lao động, được kỳ vọng sẽ góp phần tạo dựng động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.