Bứt tốc thực hiện các dự án đường giao thông nông thôn

Trong 6 tháng đầu năm 2026, UBND tỉnh đã cho phép chuẩn bị đầu tư 47 dự án với trên 344 km đường GTNT; phê duyệt, triển khai thi công 14 dự án cầu; 16 cầu được lập chủ trương đầu tư (ưu tiên thay thế cầu treo cũ, cầu tạm, ngầm tràn). Tuy nhiên, đến hết tháng 5/2026, mới giải ngân 8.667 triệu đồng, bằng 0,2% kế hoạch vốn tỉnh và đến hết tháng 7/2026, toàn tỉnh mới kiên cố hóa 75 km mặt đường bê tông xi măng.

Nguyên nhân khiến các dự án GTNT gặp khó là phải thực hiện như quy trình đầu tư xây dựng theo Luật Xây dựng cơ bản (khảo sát, lập hồ sơ thiết kế, dự toán, nghiệm thu, hoàn thành công trình, giám sát…) trong khi nguồn lực tại các địa phương còn hạn chế, đội ngũ nhân lực thiếu và yếu; công tác giải phóng mặt bằng vẫn còn vướng mắc.

Tại Bản Lầu, năm 2026, xã thực hiện 8 tuyến đường dài 18 km, tổng kinh phí 35,834 tỷ đồng; ngân sách tỉnh 26,854 tỷ đồng, ngân sách xã đối ứng 5,950 tỷ đồng, Nhân dân đóng góp bằng hiến đất, tài sản trên đất tương ứng 3,031 tỷ đồng. Xã đã nâng cấp, mở rộng nền đường, rải cấp phối 18 km; đang đổ bê tông xi măng 1 km, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/9. Quý III và IV/2026, xã tiếp tục thực hiện 8 tuyến dài 16 km, kinh phí 31,355 tỷ đồng.

Các thôn thuộc xã vùng II nhưng không phải thôn đặc biệt khó khăn không được hỗ trợ nhân công đổ bê tông mặt đường và rãnh thoát nước. Ngân sách cấp xã không thể bố trí do nguồn thu hạn hẹp. Giá xăng dầu, vật liệu xây dựng tăng, nguồn cung đá, cát hạn chế cũng ảnh hưởng tiến độ. Ông Lê Thanh Hoa - Phó Chủ tịch UBND xã Bản Lầu cho biết: “UBND xã đã kiến nghị tỉnh xem xét hỗ trợ từ 30% - 50% chi phí nhân công cho các thôn không đặc biệt khó khăn thuộc xã vùng II. Mong tỉnh sớm ban hành hướng dẫn thực hiện nghị quyết mới và nghiên cứu cơ chế tận dụng vật liệu sẵn có như sỏi đồi, sỏi suối làm móng đường và lớp cấp phối, nhằm giảm chi phí”.

Tại xã Phình Hồ, năm 2026, địa phương được giao 13,558 tỷ đồng vốn đầu tư công; chương trình GTNT đã phê duyệt chủ trương 10 dự án tại 8/15 thôn, triển khai 11,59 km đường, gồm mở mới 4,6 km và kiên cố hóa 6,99 km với 3,184 tỷ đồng vốn Nhà nước hỗ trợ. Theo ông Sùng A Chư - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Phình Hồ, 6 tháng đầu năm 2026, dự án chậm do chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu. Ở địa bàn đặc biệt khó khăn, huy động người dân càng khó khi mức hỗ trợ thấp, yêu cầu đóng góp vượt khả năng; quy định quản lý đầu tư xây dựng rất chặt chẽ. Chính sách hỗ trợ chưa hợp lý với tình huống phát sinh, dẫn đến triển khai các tuyến giao thông liên thôn gặp lúng túng. Ông Chư cho rằng cơ chế đầu tư phải sát điều kiện vùng cao, nhất là khả năng đóng góp của người dân, để hạ tầng trở thành động lực phát triển.

Tại Võ Lao, năm 2026, xã đặt mục tiêu cải tạo, nâng cấp, mở rộng 8 tuyến đường liên thôn, nội đồng, tổng chiều dài khoảng 15,4 km. Tuy nhiên, 6 tháng đầu năm, các dự án chưa đạt tiến độ do vướng chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ và giải ngân. Vật liệu xây dựng cũng là một trong những trở ngại khi giá cát, sỏi, đá có thời điểm tăng, nguồn cung khan hiếm, khiến các tổ, đội thi công khó duy trì đổ bê tông.

Ông Lự Văn Nâng, thôn Ngầu, xã Võ Lao chia sẻ: “Người dân đồng tình với chủ trương mở rộng đường. Song, nhiều hộ khi tháo dỡ công trình dân sinh, tường rào để hiến đất lại không đủ kinh phí sửa chữa, hoàn thiện nhà ở”.

Theo Kế hoạch số 213/KH-UBND ngày 11/5/2026, riêng năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu triển khai trên 70 km đường liên xã và đường kết nối quốc lộ, đường tỉnh đến trung tâm xã; 20 công trình cầu; khoảng 500 km đường trục xã, trục thôn được hỗ trợ mở mới, mở rộng nền đường, kiên cố hóa mặt đường. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh phấn đấu mở mới, nâng cấp ít nhất 350 km đường liên xã và đường kết nối, đầu tư ít nhất 100 cầu, hỗ trợ ít nhất 2.500 km đường GTNT, trên 80% đường được nhựa hóa, bê tông hóa.

Trước những khó khăn trong phát triển GTNT, ngày 11/8/2026, HĐND tỉnh thông qua Nghị quyết số 33/2026/NQ-HĐND sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND. Cơ chế mới trực tiếp tháo gỡ gánh nặng kinh phí cho Nhân dân và giảm áp lực thủ tục cho chính quyền cơ sở.

Nghị quyết 33 tăng mức hỗ trợ: mở mới nền đường được hỗ trợ từ 160 - 350 triệu đồng/km tùy cấp đường; mở rộng nền được hỗ trợ 100 triệu đồng/km mở thêm; phần phá đá hỗ trợ 70.000 đồng/m³. Đối với mặt đường bê tông xi măng, ngân sách tỉnh cấp 100% vật liệu đến tận chân công trình; hỗ trợ 70% nhân công đối với các xã khu vực III và thôn đặc biệt khó khăn. Các hạng mục móng đường, cống, rãnh dọc, cọc tiêu, biển báo được hỗ trợ 100% chi phí trực tiếp. Chi phí khảo sát, thiết kế, giám sát, quản lý dự án được hỗ trợ tối đa 90 triệu đồng/km.

Một đại diện lãnh đạo Sở Xây dựng tỉnh cho biết, việc lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia và áp dụng mức giá mới cho khối lượng chưa thanh toán sẽ góp phần giảm tải kinh phí. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc tổ chức thực hiện. Các địa phương phải chủ động hoàn thiện hồ sơ, chọn phương án thi công phù hợp; cơ quan cấp tỉnh chỉ có thể hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc về quy trình, kỹ thuật, cơ chế đầu tư. Bên cạnh đó, sau sắp xếp đơn vị hành chính, phát triển giao thông không chỉ là làm thêm đường mà các xã phải tổ chức lại không gian kết nối liên vùng, đáp ứng nhu cầu giao thương lâu dài.

Thực tế, khó khăn trong phát triển GTNT không chỉ là thiếu vốn. Đó còn là khả năng đưa vốn vào công trình đúng tiến độ, bảo đảm vật liệu và thiết kế mức đóng góp phù hợp từng địa bàn. Những cơ chế, chính sách mới vừa được HĐND tỉnh ban hành đã cơ bản gỡ “nút thắt” về vốn và thủ tục triển khai các dự án GTNT. Tuy nhiên, chính sách chỉ hiệu quả khi được tổ chức thực hiện quyết liệt, linh hoạt, sát thực tế. Sự chủ động của chính quyền cấp xã và sự đồng thuận của Nhân dân là yếu tố quan trọng để các dự án giao thông sớm hoàn thành.