Ca khúc 'Non nước Cao Bằng' - lời mời gọi dịu dàng tha thiết giữa mùa xuân

Mùa xuân - khi giai điệu của ca khúc "Non nước Cao Bằng" vang lên, lòng người như được dẫn dắt trở về với miền non nước nơi địa đầu Tổ quốc - vùng đất Cao Bằng hùng vĩ mà dịu dàng, nơi mùa xuân đến trong sự giao hòa của núi rừng, sông suối và ký ức lịch sử. Qua những lời ca tha thiết của nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, Cao Bằng hiện lên không chỉ là một địa danh trên bản đồ, mà là một miền cảm xúc sâu lắng, nơi thiên nhiên và con người cùng thở nhịp với thời gian.

“Cao Bằng cheo leo, chập trùng lên những con đèo. Qua đèo Giàng, qua đèo Gió. Qua Phia Boóc núi cao ngất tầng mây…”

Những câu hát như mở ra một hành trình lên miền biên viễn vượt qua những con đèo quanh co, nơi núi non nối tiếp núi non, mây trời quấn quýt bên sườn đá. Mùa xuân ở Cao Bằng dường như đến sớm trên những đỉnh núi ấy. Trong làn sương mỏng đầu năm, từng triền núi xanh non, từng nụ hoa rừng khẽ hé, báo hiệu một mùa mới đang về.

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo sáng tác ca khúc "Non nước Cao Bằng" năm 2004.

Con đường lên Cao Bằng vốn đã đẹp nhưng vào mùa xuân lại càng thêm thi vị. Những cánh đào rừng phơn phớt hồng bên sườn núi, xa xa là màu xanh thăm thẳm của những cánh rừng đại ngàn. Tất cả hòa vào nhau, tạo nên một bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa nên thơ.

Trong giai điệu của bài hát, hình ảnh dòng sông cũng hiện lên đầy thân thương: “Xuôi sông Bằng, xuôi sông Hiến. Những cánh rừng một thời kháng chiến…”. Hai dòng sông Sông Bằng Giang và Sông Hiến lặng lẽ chảy qua khu vực trung tâm tỉnh, qua những bản làng người Tày, Nùng mang theo bao câu chuyện của thời gian. Mùa xuân, nước sông trong xanh hơn, phản chiếu bầu trời cao rộng và những tán cây đang bật chồi non.

Không chỉ có thiên nhiên, Cao Bằng trong lời hát của Nguyễn Trọng Tạo còn là miền ký ức lịch sử thiêng liêng. Khi nhắc đến nơi đây, người ta không thể không nhớ tới Pác Bó - nơi gắn liền với dấu ấn cách mạng và hình ảnh của Hồ Chí Minh.

“Ta nhớ về Pác Bó, suối nguồn thương…”, lời ca giản dị nhưng chứa đựng niềm xúc động sâu xa. Pác Bó không chỉ là một địa danh, mà còn là biểu tượng của cội nguồn cách mạng. Mỗi độ xuân về, dòng suối trong veo vẫn róc rách chảy bên núi, rừng già vẫn xanh như thuở nào, như nhắc nhớ về những ngày tháng gian khó mà hào hùng của dân tộc. Có lẽ vì thế mà mùa xuân ở Cao Bằng luôn mang một cảm giác rất riêng. Đó không chỉ là mùa của hoa nở, của đất trời hồi sinh, mà còn là mùa của lòng biết ơn và niềm tự hào.

Nhưng điều khiến ca khúc "Non nước Cao Bằng" trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở cảnh sắc hay lịch sử, mà còn ở tình người ấm áp. “Nhớ quả mời của cây, nhớ rượu mời của lá. Nhớ vòng tay rộng mở cùng non nước ngàn năm…”, chỉ với vài hình ảnh mộc mạc, nhạc sĩ đã khắc họa trọn vẹn sự hiếu khách của người dân nơi đây. Đó là chén rượu ngô nồng ấm trong phiên chợ xuân, là trái cây rừng được hái từ vườn nhà, là nụ cười chân thành của những con người sống giữa núi rừng nhưng luôn rộng mở tấm lòng.

Có lẽ vì thế mà mỗi khi nghe ca từ tha thiết: “Lên Cao Bằng ngọt ngào câu hát. Đón người về thăm non nước Cao Bằng…” ta lại thấy như đang được mời gọi. Một lời mời rất dịu dàng nhưng đầy tha thiết. Lên Cao Bằng không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để cảm nhận nhịp sống của núi rừng, để lắng nghe những câu chuyện lịch sử, thấy lòng mình bình yên trước vẻ đẹp mộc mạc của thiên nhiên và con người.

Mùa xuân nơi đây không ồn ào, không vội vã. Nó đến nhẹ nhàng trong làn gió lạnh nhẹ nhàng cuối đông, trong sắc hoa đào rừng dần phai thay bằng màu xanh lá non và trong những giai điệu của ca khúc “Non nước Cao Bằng”, mùa xuân ấy lại càng trở nên sâu lắng và tha thiết hơn.

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo từng chia sẻ trên các phương tiện thông tin đại chúng rằng ông sáng tác ca khúc "Non nước Cao Bằng"từ cuộc gặp lại một cô gái 25 năm trước đã từng đưa ông đi ngược con đường chiến sự ác liệt từ thị xã Cao Bằng lên Quảng Hòa trong cuộc chiến tranh biên giới 1979 tại Cao Bằng. Cuộc hội ngộ khiến ông rơi nước mắt vì nhớ lại những cảnh đẹp và người dân Cao Bằng. Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo gặp người con gái ấy khi ông cùng nhà văn Chu Lai đeo ba lô ngược những đoàn người chạy giặc, lên biên giới phía Bắc. Đến thị xã Cao Bằng (cũ), hai người đi hai hướng, Nguyễn Trọng Tạo được một nữ cán bộ Đoàn dẫn đường. Năm 2004, nhạc sĩ trở lại Cao Bằng, hỏi thăm cô gái dẫn đường năm xưa thì biết chị đã là cán bộ Tỉnh ủy đang đi công tác ở huyện nghe tin Nguyễn Trọng Tạo về Cao Bằng, chị chạy về gặp nhạc sĩ. Nhạc sĩ chia sẻ thêm: Quen nhau từ khi cô ấy còn chưa lấy chồng, mà giờ gặp lại cô đã có 2 con đang là sinh viên học ở Hà Nội... Vậy là trên ô tô từ Cao Bằng về, tôi cứ ngồi trên xe lẩm nhẩm, rồi viết thành ca khúc "Non nước Cao Bằng".

Viết ca khúc này, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo chỉ định dành riêng cho mình và hát trong những cuộc gặp bạn bè thân tình chứ không công bố. Nhưng hát ở đâu cũng được bạn bè thích và hát theo. Rồi mọi người giục ông gửi bài hát cho truyền hình, thế là mãi 5 năm sau khi ra đời, ca khúc này mới lên sóng VTV và lập tức được mọi người yêu thích.

Có thể nói, bằng âm nhạc và cảm xúc chân thành, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo đã vẽ nên một bức tranh Cao Bằng vừa hùng vĩ vừa ngọt ngào. Một vùng đất “cheo leo, dốc núi” nhưng lại đầy tình người ấm áp. Và cứ mỗi độ xuân về, khi núi rừng bừng tỉnh sau mùa đông, khi những con đèo lấp ló những dải mây, khi dòng sông Bằng lấp lánh dưới nắng mới, giai điệu ấy lại vang lên trong lòng người như một lời nhắc nhở dịu dàng: Non nước Cao Bằng - miền đất của ký ức, của nghĩa tình và của những mùa xuân bất tận.