Cá mặt trăng Opah và khả năng giữ ấm hiếm có trong đại dương

Đặc điểm này giúp chúng hoạt động hiệu quả khi săn mồi ở những tầng biển lạnh, nơi nhiều loài cá khác khó duy trì tốc độ và khả năng phản ứng.

Cá Opah có tên khoa học là Lampris guttatus, còn được gọi là moonfish do hình dáng cơ thể tròn, dẹt như chiếc đĩa. Loài cá này phân bố ở nhiều đại dương trên thế giới, thường xuất hiện tại những vùng biển có nhiệt độ thấp ở độ sâu hàng chục đến hàng trăm mét.

Ảnh: Fisheries noaa

Ngoại hình của cá Opah cũng khiến chúng trở nên nổi bật. Cơ thể cá có màu đỏ pha bạc, điểm những đốm trắng, trong khi các vây mang sắc đỏ tươi. Đôi mắt lớn cùng thân hình tròn dẹt của cá Opah tạo nên diện mạo khác biệt so với nhiều loài cá sống ở vùng biển sâu.

Điều đặc biệt nhất của cá Opah được các nhà khoa học thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) công bố vào năm 2015. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Science xác định đây là loài cá đầu tiên được biết đến có khả năng duy trì nhiệt độ cao hơn môi trường ở gần như toàn bộ cơ thể, một dạng điều hòa thân nhiệt thường gắn với động vật có vú và chim.

Ảnh: fws

Khả năng này bắt đầu từ hoạt động bơi lội liên tục, cá Opah vỗ mạnh các vây ngực lớn để di chuyển trong nước. Những cơ bắp hoạt động liên tục tạo ra nhiệt, giúp nhiệt độ bên trong cơ thể của cá tăng lên. Theo các phép đo được công bố trong nghiên cứu, nhiệt độ cơ bắp của cá có thể cao hơn nước xung quanh trung bình khoảng 5 độ C khi bơi ở độ sâu từ khoảng 45 đến 300 mét.

Ảnh: Fisheries noaa

Tuy nhiên, tạo ra nhiệt chỉ là một phần của cơ chế này. Mang cá vốn là nơi máu tiếp xúc gần với nước để hấp thụ oxy, đồng thời cũng là nơi cơ thể dễ mất nhiệt. Opah có hệ thống mạch máu đặc biệt bố trí gần nhau, cho phép máu ấm từ bên trong truyền nhiệt sang dòng máu lạnh vừa đi qua mang. Nhờ cơ chế trao đổi nhiệt ngược dòng, máu trở về cơ thể được làm ấm trước khi lưu thông đến các cơ quan khác.

Đáng chú ý, nhiệt của cá được phân phối khắp cơ thể, bao gồm cả tim, thay vì chỉ tập trung ở một số nhóm cơ. Lớp mô mỡ quanh mang, tim và các cơ của cá cũng góp phần hạn chế thất thoát nhiệt ra môi trường nước lạnh.

Ảnh: Lecomptoirdelocean

Nhờ vậy, cá Opah có thể duy trì hoạt động của cơ bắp, mắt và các cơ quan bên trong tốt hơn khi lặn sâu. Khả năng này hỗ trợ chúng bơi nhanh, phản ứng linh hoạt và đuổi bắt những con mồi như mực cùng các loài cá nhỏ.

Một số loài cá ngừ và cá mập cũng có thể giữ ấm một số vùng cơ thể, nhưng cơ chế của chúng không giống cá Opah. Khả năng duy trì nhiệt độ cao hơn môi trường ở gần như toàn bộ cơ thể đã giúp loài cá này trở thành một trường hợp đặc biệt trong nghiên cứu sinh học biển.

Từ một cơ chế sinh học ít người biết đến, cá Opah cho thấy đại dương vẫn còn nhiều khả năng thích nghi đáng kinh ngạc, giúp các loài sinh vật tồn tại và săn mồi trong những môi trường khắc nghiệt.