Cà phê Khe Sanh mở hướng nhân rộng mô hình đo lường dấu chân carbon

Ngày 24/10, trong khuôn khổ Hội thảo phát triển ngành hàng cà phê đặc sản, cà phê nông lâm kết hợp, Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư và Thương mại Intraco phối hợp với Công ty TNHH Chứng nhận True Carbon trao nhãn dấu chân carbon cho sản phẩm cà phê nhân của Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh. Kết quả thẩm tra ghi nhận mức phát thải 5,758 tấn CO₂e trên mỗi tấn sản phẩm.

Đại diện Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, nhận nhãn dấu chân carbon cho sản phẩm cà phê nhân.

Trên cơ sở kết nối, giới thiệu của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Quảng Trị đã rà soát, đánh giá và lựa chọn Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh tham gia mô hình hỗ trợ đo lường dấu chân carbon. Hợp tác xã được lựa chọn nhờ tiềm năng phát triển ngành hàng cà phê, khả năng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và từng bước giảm phát thải trong sản xuất, chế biến.

Thông qua sự kết nối từ Trung ương đến địa phương, hợp tác xã có điều kiện tiếp cận các tổ chức tư vấn, chứng nhận quốc tế và từng bước đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật vốn không dễ thực hiện đối với các đơn vị sản xuất quy mô nhỏ.

Từ sổ sách thủ công đến dữ liệu phát thải được thẩm tra

Một trong những kinh nghiệm đáng chú ý từ mô hình Khe Sanh là quá trình hoàn thiện dữ liệu sản xuất để phục vụ đánh giá dấu chân carbon.

Trước khi tham gia chương trình, phần lớn thông tin sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã được ghi chép thủ công, hồ sơ chưa được số hóa đồng bộ và chưa có phần mềm quản lý chuyên biệt. Vì vậy, việc truy xuất hợp đồng, rà soát chứng từ và tổng hợp số liệu cần nhiều thời gian, công sức.

Để đáp ứng yêu cầu thẩm tra, hợp tác xã đã phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát, đối chiếu và hoàn thiện dữ liệu về phân bón, điện, nhiên liệu, vận chuyển và sản lượng thực tế trong kỳ đánh giá. Những thông tin trước đây chủ yếu phục vụ quản lý sản xuất nay được hệ thống hóa để xác định dấu chân carbon của sản phẩm.

Intraco cùng Liên minh Hợp tác xã tỉnh Quảng Trị tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực cho các hợp tác xã trên địa bàn xã Khe Sanh theo định hướng giảm phát thải carbon.

Song song với quá trình này, Intraco phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh Quảng Trị triển khai các hoạt động tập huấn, nâng cao năng lực cho các hợp tác xã trên địa bàn xã Khe Sanh theo định hướng giảm phát thải carbon. Các bên cũng phối hợp với UBND xã Khe Sanh trao đổi định hướng, tăng cường sự tham gia của chính quyền địa phương và xem xét giải pháp hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.

Kết quả tại Khe Sanh cho thấy, việc tiếp cận các tiêu chuẩn môi trường quốc tế có thể bắt đầu từ những công việc gần gũi với hoạt động sản xuất hằng ngày. Khi dữ liệu về nguyên liệu, năng lượng và sản lượng được ghi chép đầy đủ, nhất quán, hợp tác xã có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả sử dụng tài nguyên, xác định nguồn phát thải và lựa chọn hướng cải tiến.

Đây cũng là kinh nghiệm có thể áp dụng tại các hợp tác xã khác, nhất là những đơn vị đang từng bước chuyển từ quản lý thủ công sang số hóa dữ liệu sản xuất.

Từ kết quả thẩm tra đến cơ hội nhân rộng

Theo Tuyên bố thẩm tra dấu chân carbon do Công ty TNHH Chứng nhận True Carbon thực hiện, sản phẩm cà phê nhân của Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh được thẩm tra theo tiêu chuẩn ISO 14064-3:2019 và xác nhận đáp ứng yêu cầu của ISO 14067:2018.

Phạm vi đánh giá được xác định từ nông trường đến xuất xưởng, theo phương pháp Cradle-to-Gate, trong giai đoạn từ ngày 01/01/2025 đến ngày 31/12/2025. Kết quả ghi nhận dấu chân carbon ở mức 5,758 tấn CO₂e trên mỗi tấn sản phẩm.

Con số 5,758 tấn CO₂e phản ánh lượng phát thải được xác định trong phạm vi đánh giá, không có nghĩa sản phẩm đã giảm được lượng phát thải tương ứng. Tuy nhiên, việc có được dữ liệu được thẩm tra là bước khởi đầu quan trọng, giúp hợp tác xã xác định hiện trạng và lựa chọn biện pháp cải thiện, đồng thời tránh đưa ra những tuyên bố môi trường vượt quá kết quả thẩm tra.

Kinh nghiệm từ Khe Sanh cho thấy, trước khi tính đến chi phí thẩm tra hay chứng nhận, hợp tác xã cần xây dựng hệ thống ghi chép và lưu trữ dữ liệu sản xuất có thể kiểm tra, truy xuất.

Theo nhãn do Intraco cấp, nhãn dấu chân carbon được cấp ngày 22/10/2026 và có hiệu lực đến ngày 21/10/2027. Việc sử dụng dữ liệu của năm 2025 để thực hiện thẩm tra và cấp nhãn trong năm 2026 cũng cho thấy yêu cầu chuẩn bị hồ sơ từ sớm, duy trì ghi chép thường xuyên để phục vụ các kỳ đánh giá tiếp theo.

Với tiềm năng phát triển cà phê theo hướng kinh tế tuần hoàn, Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh có thể tiếp tục nghiên cứu tận dụng phụ phẩm, sử dụng hiệu quả nguyên liệu và năng lượng, gắn sản xuất với cải thiện chất lượng đất. Những giải pháp này không chỉ hướng tới hạn chế lãng phí tài nguyên, giảm tác động môi trường mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế. Dữ liệu dấu chân carbon là cơ sở để lựa chọn những giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Ký kết chương trình phối hợp giữa hệ thống Liên minh Hợp tác xã, các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ hợp tác xã tại Hội thảo phát triển ngành hàng cà phê đặc sản, cà phê nông lâm kết hợp.

Từ kết quả bước đầu, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Quảng Trị xác định tiếp tục quan tâm hỗ trợ các hợp tác xã tiếp cận sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý dấu chân carbon. Trong thời gian tới, Liên minh Hợp tác xã tỉnh sẽ phối hợp với Intraco cùng các đơn vị liên quan nghiên cứu, lựa chọn và hỗ trợ những mô hình có tiềm năng, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Trường hợp Hợp tác xã Nông sản Khe Sanh cho thấy hiệu quả của mô hình hỗ trợ có sự kết nối giữa hệ thống Liên minh Hợp tác xã, tổ chức chuyên môn và chính quyền địa phương. Từ một đơn vị còn quản lý sản xuất bằng sổ sách thủ công, hợp tác xã đã hoàn thành quá trình đo lường, thẩm tra và được cấp nhãn dấu chân carbon theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Kinh nghiệm này tạo cơ sở để nghiên cứu nhân rộng tại những hợp tác xã có điều kiện tương đồng, trong đó việc chuẩn hóa dữ liệu sản xuất, nâng cao năng lực quản lý và kết nối với các tổ chức chuyên môn là những bước đi thiết thực để tiến tới sản xuất xanh.