Cá rô phi - điểm sáng mới của ngành thủy sản

Sản lượng tăng nhanh, xuất khẩu bứt phá

Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, năm 2025, trên cả nước có khoảng 42.000ha nuôi chuyên canh cá rô phi (gồm cá rô phi đen và cá diêu hồng); sản lượng đạt 420.000 tấn, tăng 33% so với năm 2024.

Đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long là hai vùng sản xuất trọng điểm, với sản lượng tập trung lớn tại Hải Phòng, Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long. Tại miền Trung là các tỉnh Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Trị.

Nuôi cá rô phi có nhiều lợi thế như chủ động nguồn giống, tốc độ sinh trưởng nhanh, hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) thấp và khả năng thích nghi rộng với nhiều điều kiện môi trường, từ nước ngọt đến nước lợ. Loài này phù hợp với thức ăn công nghiệp và các mô hình nuôi thâm canh, có giá thành hợp lý, dễ chế biến, đáp ứng tốt cả nhu cầu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu dưới nhiều dạng sản phẩm.

Cá rô phi đang là mặt hàng có mức tăng trưởng ấn tượng cả về sản lượng lẫn xuất khẩu. Ảnh: VASEP

Hiện có 510 nhà máy chế biến thủy sản đủ điều kiện xuất khẩu có thể tham gia chế biến cá rô phi. Một số doanh nghiệp tiêu biểu gồm Nam Việt, NVD Seafood, Royal Queen Fish, De Heus, Mavin, Việt Trường, Xuyên Việt…

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt 99 triệu USD, tăng 141% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng này tiếp tục duy trì trong năm 2026 khi chỉ trong 2 tháng đầu năm, xuất khẩu đã đạt 23 triệu USD, tăng 242%. Ước tính trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt khoảng 35 triệu USD, tăng gần 190% so với cùng kỳ.

Động lực tăng trưởng không chỉ đến từ các thị trường truyền thống mà còn từ sự bứt phá của các thị trường mới nổi, mở ra dư địa đáng kể cho ngành hàng cá rô phi. Hiện, Brazil vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 54%, tiếp đến là Mỹ với 17%, cho thấy xu hướng dịch chuyển thị trường ngày càng rõ nét. Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng là việc doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt cơ hội khi Mỹ áp thuế cao đối với cá rô phi từ Trung Quốc và Brazil, qua đó mở ra dư địa phát triển trong dài hạn.

Việc xuất khẩu cá rô phi ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng, phản ánh sự mở rộng nhu cầu trên thị trường quốc tế cũng như dư địa phát triển của ngành hàng này.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng mạnh là những hạn chế về nền tảng sản xuất và chuỗi cung ứng, đặt ra yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn tới. Hiện, quy mô sản xuất phân tán, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ; chất lượng giống chưa đồng đều, vẫn phụ thuộc một phần vào nguồn giống nhập khẩu; trình độ kỹ thuật và quản lý môi trường chưa đồng đều; sản phẩm chế biến sâu còn ít, giá trị gia tăng thấp. Thị trường xuất khẩu và thương hiệu cá rô phi Việt Nam chưa thực sự ổn định và nổi bật so với các nước cạnh tranh.

Củng cố nền tảng sản xuất và chuỗi liên kết

Theo định hướng phát triển, trong năm 2026, cá rô phi sẽ được đánh giá để xem xét đưa vào nhóm đối tượng nuôi chủ lực, cùng với một số loài có tiềm năng và lợi thế khác. Trong Chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng xác định cá rô phi là một trong những đối tượng nuôi tiềm năng, bên cạnh tôm và cá tra. Đồng thời, các chương trình tái cơ cấu ngành đang khuyến khích mở rộng diện tích nuôi theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Để phát triển ngành hàng này, Bộ đã chỉ đạo các địa phương tăng cường quản lý vùng nuôi, kiểm soát chất lượng giống, đồng thời phát triển các mô hình nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc các chứng nhận quốc tế. Việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định được xem là yếu tố then chốt để phát triển xuất khẩu.

Cá rô phi đang là mặt hàng có mức tăng trưởng ấn tượng cả về sản lượng lẫn xuất khẩu Ảnh: VASEP

VASEP nhận định, đẩy mạnh nuôi cá rô phi có thể giúp ngành thủy sản đa dạng hóa sản phẩm, đặc biệt trong nhóm cá thịt trắng. Đồng thời, cá rô phi cũng có tiềm năng lớn tại thị trường nội địa, góp phần giảm nhập khẩu và tận dụng cơ hội tại các thị trường như Mỹ và châu Âu. Tuy nhiên, ở một số địa phương, doanh nghiệp vẫn đang “trăn trở” về việc đầu tư, phát triển nuôi cá rô phi, bên cạnh sản phẩm cá thịt trắng xuất khẩu chủ lực là cá tra.

Muốn đẩy mạnh nuôi cá rô phi, VASEP lưu ý Việt Nam phải chấp nhận sẽ cạnh tranh gay gắt với Trung Quốc, trong khi nước này có lợi thế về quy mô sản xuất và chi phí thấp hơn. Việc đầu tư đòi hỏi công nghệ nuôi tiên tiến, hiện đại để bảo đảm chất lượng và năng suất cá rô phi cũng sẽ là một thách thức không nhỏ với doanh nghiệp Việt Nam. Ngành cần nhanh chóng củng cố nền tảng sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi và nâng cao giá trị gia tăng.

Dưới góc độ doanh nghiệp, Công ty CP Tập đoàn STP nhận định, cá rô phi có tiềm năng rất lớn để mở rộng sản xuất và xuất khẩu. Để phát triển thành một ngành hàng mạnh, cần giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề: chất lượng đàn bố mẹ, chất lượng con giống, kỹ thuật nuôi, thức ăn, tín dụng, tổ chức hợp tác xã, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và liên kết với doanh nghiệp chế biến.