Các hãng đẩy mạnh công nghệ lái xe không cần nhìn đường, làm dấy lên câu hỏi về an toàn

Đó là những hệ thống cho phép tài xế không cần nhìn đường và có thể làm việc khác, chẳng hạn nhắn tin hoặc dùng laptop, trừ khi xe cảnh báo họ phải giành lại quyền kiểm soát vô lăng.

Trong nhiều năm, các hãng ô tô đã liên tục cải tiến hệ thống hỗ trợ lái, vốn có thể tự động điều khiển tốc độ và hướng lái. Việc cho phép tài xế làm việc khác có thể là bước tiếp theo, giúp các hãng ô tô thu hồi vốn sau khoản đầu tư khổng lồ vào công nghệ tự lái.

“Chúng tôi có thể bắt đầu tiết kiệm thời gian cho khách hàng ngay lập tức và làm điều đó với chi phí rất phải chăng”, ông Doug Field, Giám đốc phụ trách xe điện, kỹ thuật số và thiết kế của Ford Motor, phát biểu.

Ford Motor đang lên kế hoạch giới thiệu hệ thống cho phép rời mắt khỏi đường trên các mẫu xe điện giá phải chăng bắt đầu từ năm 2028. Song đang có một cuộc tranh luận ngày càng gay gắt trong ngành về việc liệu công nghệ “mắt rời khỏi đường”, được gọi là lái xe tự động cấp độ 3, có đáng để triển khai hay không.

Một số lãnh đạo lẫn chuyên gia cho rằng việc chuyển giao quyền kiểm soát qua lại giữa xe và con người là không khả thi hoặc không an toàn, đồng thời làm phát sinh các vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến trách nhiệm.

Một số người cũng đặt câu hỏi liệu có đủ người tiêu dùng sẵn sàng mua công nghệ này để biện minh cho chi phí phát triển rất lớn của các hãng ô tô hay không.

“Chúng tôi không biết liệu công nghệ tự lái cấp độ 3 có bao giờ mang lại lợi ích tài chính hay không”, Paul Thomas, Chủ tịch mảng kinh doanh Bắc Mỹ của nhà cung cấp linh kiện ô tô Bosch, nói với Reuters tại triển lãm công nghệ tiêu dùng CES hồi tháng 1.

Các hãng thay đổi kế hoạch phát triển công nghệ tự lái cấp độ 3

Một thập kỷ trước, các lãnh đạo ngành ô tô dự đoán xe tự hành sẽ trở nên phổ biến vào thời điểm này, nhưng những thách thức công nghệ, chi phí vượt dự toán và sự không chắc chắn về quy định đã làm chậm quá trình triển khai rộng rãi. Trong thời gian đó, các hãng ô tô đã tích hợp từng phần công nghệ của xe tự lái hoàn toàn vào các hệ thống hỗ trợ lái ngày càng tiên tiến, nhưng vẫn yêu cầu người lái giám sát liên tục.

Hệ thống lái tự động cấp độ 3 nằm ở vị trí giữa trong thang đo công nghệ lái tự động của ngành, từ các tính năng cơ bản như kiểm soát hành trình ở cấp độ 1, đến khả năng lái tự động trong mọi điều kiện ở cấp độ 5.

Hiện tại, hầu hết hệ thống hỗ trợ lái xe trên thị trường, gồm cả Full Self-Driving của Tesla, đều được phân loại là hệ thống cấp độ 2, yêu cầu người lái phải quan sát đường. Ngoài Ford Motor, các nhà sản xuất ô tô khác đã công bố kế hoạch cho công nghệ lái tự động cấp độ 3 gồm General Motors và Honda Motor.

Theo một khảo sát gần đây của công ty tư vấn McKinsey & Company, chi phí phát triển hệ thống lái tự động cấp độ 3 dùng trên cao tốc có thể lên tới 1,5 tỉ USD, gấp đôi chi phí cho hệ thống cấp độ 2 vốn có thể hoạt động ngay cả trên đường phố đô thị.

“Những hãng xe thử phát triển hệ thống lái tự động cấp độ 3 và cả người tiêu dùng từng trải nghiệm nó, đều nhận thấy lợi ích thu được không tương xứng với chi phí bỏ ra”, John Krafcik, cựu giám đốc điều hành Waymo và hiện là thành viên hội đồng quản trị hãng xe điện Rivian, nhận xét.

McKinsey & Company cho biết một số công ty đã rút lui khỏi tham vọng hệ thống lái tự động cấp độ 3 vì lo ngại chi phí, thay vào đó tập trung cải thiện hệ thống cấp độ 2 rẻ hơn.

Mercedes‑Benz, hãng duy nhất hiện đã triển khai hệ thống lái tự động cấp độ 3 tại Mỹ, gần đây tạm dừng chương trình này vì tốc độ hạn chế, điều kiện vận hành bị giới hạn và phạm vi địa lý khiến nhu cầu thấp. Hiện tại, Mercedes‑Benz tập trung phát triển các tính năng tự lái trên đường phố nhưng vẫn yêu cầu tài xế giám sát. Mercedes‑Benz dự định sẽ giới thiệu hệ thống lái tự động cấp độ 3 được nâng cấp trong vài năm tới, một người phát ngôn công ty cho hay.

Hồi tháng 8.2025, Reuters đưa tin rằng Stellantis đã tạm dừng phát triển hệ thống lái tự động cấp độ 3 do chi phí cao, thách thức công nghệ và lo ngại về nhu cầu thị trường.

Dù tính năng Full Self-Driving của Tesla có thể hoạt động trên đường phố, tài xế vẫn phải luôn quan sát và sẵn sàng kiểm soát xe. Tesla, công ty do Elon Musk điều hành, chưa giới thiệu hệ thống lái tự động cấp độ 3 cho xe cá nhân, mà thay vào đó tập trung vào mục tiêu tự lái hoàn toàn.

Tesla đã triển khai dịch vụ robotaxi (taxi tự lái) quy mô nhỏ và dự kiến mở rộng sang một số thành phố Mỹ vào nửa đầu năm 2026, cạnh tranh trực tiếp với Waymo, công ty thuộc sở hữu của Alphabet.

Chiếc robotaxi Tesla di chuyển trên đường dọc theo đại lộ South Congress ở thành phố Austin, bang Texas, Mỹ - Ảnh: Reuters

Thách thức lớn về công nghệ

Một thách thức lớn về công nghệ của tự lái cấp độ 3 là thiết kế hệ thống đủ thông minh để phát hiện khi nào cần con người can thiệp, đưa ra cảnh báo và tiếp tục lái xe cho đến khi tài xế tiếp quản, theo Bryant Walker Smith - giáo sư luật tại Đại học Nam Carolina (Mỹ) chuyên nghiên cứu về quy định lái xe tự động.

Bryant Walker Smith cho biết điều này đồng nghĩa với việc chiếc xe phải có khả năng tự tiếp tục di chuyển trong ít nhất 6 giây trước khi tài xế kịp phản ứng và tiếp quản. Theo ông, xét về mặt quy định, giải pháp hợp lý hơn là phát triển hệ thống tự lái cấp độ 4, có thể tự vận hành hoàn toàn trong đủ nhiều điều kiện thực tế để người dùng thấy thực sự hữu ích và có thể sử dụng thường xuyên.

Joel Johnson, chiến lược gia từng làm việc với General Motors về các chương trình xe tự lái, cho biết các hệ thống cho phép tài xế không cần quan sát đường đặt ra những thách thức về chi phí và trách nhiệm pháp lý cho các công ty sản xuất ô tô.

Ông nói rằng các hãng ô tô chỉ có động lực triển khai công nghệ tự lái vì mục đích chiến lược, như để cạnh tranh và ngăn Waymo chiếm ưu thế, hoặc kiếm thêm tiền bằng cách bán tính năng này với giá cao hoặc thu phí thuê bao.

Trách nhiệm pháp lý

Các nhà phân tích cho rằng việc chuyển sang công nghệ lái xe tự động không cần nhìn đường sẽ làm tăng khả năng nhà sản xuất ô tô phải chịu trách nhiệm trong trường hợp xảy ra tai nạn.

Theo bài viết năm ngoái trên Tạp chí Luật Sở hữu Trí tuệ, Truyền thông và Giải trí của Đại học Fordham (Mỹ), câu hỏi về việc ai phải chịu trách nhiệm trong một vụ tai nạn liên quan đến công nghệ tự lái cấp độ 3, là tài xế hay nhà sản xuất ô tô, hiện vẫn còn chưa rõ ràng.

"Nếu không nhanh chóng đưa ra giải pháp pháp lý mà công chúng chấp nhận, công nghệ này có thể sẽ không bao giờ được thương mại hóa rộng rãi", trích dẫn bài viết.

Sự tiến bộ nhanh chóng của các công ty Trung Quốc đang tạo thêm áp lực buộc các hãng xe phương Tây phải giới thiệu các tính năng hỗ trợ lái tiên tiến hơn. Tháng 12.2025, chính phủ Trung Quốc lần đầu tiên phê duyệt ô tô có khả năng lái tự động cấp độ 3.

Hiện tại, các thương hiệu Trung Quốc, gồm cả Leapmotor và BYD, đã đưa các tính năng hỗ trợ lái xe cấp độ 2 tiên tiến vào giá bán lẻ của ô tô. Điều này có thể dẫn đến một cuộc chiến giá cả toàn cầu nếu khách hàng Mỹ và châu Âu kỳ vọng các tính năng tương tự từ các mẫu ô tô của họ mà không cần trả phí thuê bao hàng tháng.

“Đây là cuộc chiến giữa các mô hình kinh doanh toàn cầu”, Joel Johnson cho hay.

Sơn Vân