Các nhà khoa học vừa tìm ra cách ngăn chặn loại virus lây nhiễm tới 95% dân số thế giới

Các nhà khoa học tại Mỹ vừa đạt được một bước tiến quan trọng trong y học, khi phát triển thành công các kháng thể đơn dòng có khả năng ngăn chặn virus Epstein-Barr (EBV). Đây là loại virus cực kỳ phổ biến, ước tính đang lây nhiễm cho khoảng 95% dân số toàn cầu và có liên quan mật thiết đến nhiều loại ung thư cũng như các bệnh mãn tính nghiêm trọng.

Nghiên cứu trên do Trung tâm Ung thư Fred Hutchinson thực hiện, đánh dấu một cột mốc đáng nhớ sau nhiều năm giới khoa học gặp khó khăn trong việc tìm cách đối phó với cơ chế xâm nhập vào tế bào B của loại virus này.

Virus EB lây nhiễm cho khoảng 95% dân số toàn cầu, có liên quan mật thiết đến nhiều loại ung thư cũng như các bệnh mãn tính nghiêm trọng. Ảnh minh họa: Kateryna Kon/Dreamstime

Điểm khác biệt mang tính đột phá trong nghiên cứu nằm ở việc nhóm tác giả không sử dụng kháng thể từ động vật thông thường mà áp dụng mô hình chuột được chỉnh sửa gen để sản xuất ra các kháng thể giống hệt của con người.

Nhờ phương pháp tiên tiến này, họ đã tạo được những kháng thể nhắm trúng đích vào hai protein chủ chốt trên bề mặt virus là gp350 - thành phần giúp virus bám dính, và gp42 - yếu tố cho phép virus hợp nhất và xâm nhập vào tế bào.

Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell Reports Medicine ngày 15/4 minh chứng rằng, kháng thể nhắm vào gp42 đã ngăn chặn hoàn toàn sự lây nhiễm EBV trong mô hình chuột có hệ miễn dịch tương đồng với con người, trong khi kháng thể nhắm vào gp350 cũng mang lại hiệu quả bảo vệ rất đáng kể.

Bên cạnh đó, việc xác định được các điểm yếu cụ thể trên virus cũng mở ra lộ trình để thiết kế những loại vaccine hiệu quả hơn trong tương lai.

Tiến sĩ Andrew McGuire, chuyên gia sinh hóa và sinh học tế bào tại Fred Hutchinson, chia sẻ rằng việc tìm kiếm kháng thể người vốn là một thách thức cực lớn do EBV có khả năng bám vào hầu hết mọi tế bào B của con người. Tuy nhiên, bằng việc ứng dụng công nghệ mới để lấp đầy khoảng trống kiến thức, nhóm nghiên cứu cuối cùng đã tiến một bước dài trong việc kiểm soát một trong những loại virus phổ biến nhất hành tinh.

Nghiên cứu sinh tiến sĩ Crystal Chhan tại phòng thí nghiệm của Tiến sĩ McGuire cũng bày tỏ sự bất ngờ thú vị, khi phương pháp này không chỉ tìm ra kháng thể cho EBV mà còn xác thực được một cách thức mới để săn tìm các kháng thể bảo vệ chống lại nhiều mầm bệnh khác. Cô cho biết đây là minh chứng cho việc nghiên cứu khoa học thường dẫn đến những phát hiện quý giá ngoài dự tính ban đầu.

Thành tựu này mang lại ý nghĩa đặc biệt to lớn đối với hàng trăm nghìn bệnh nhân ghép tạng mỗi năm, những người thường phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch khiến virus EBV dễ dàng tái hoạt động hoặc lây lan. Riêng tại Mỹ, với hơn 128.000 ca ghép tạng rắn hoặc tủy xương hàng năm, hiện vẫn chưa có liệu pháp đặc hiệu nào để ngăn chặn tình trạng này.

Phó Giáo sư Rachel Bender Ignacio - bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm tại Fred Hutchinson và Trường Y Đại học Washington (Mỹ), nhấn mạnh các rối loạn tăng sinh lympho do EBV sau ghép tạng là nguyên nhân thường gặp gây tử vong và biến chứng. Vì vậy, việc ngăn chặn virus từ sớm không chỉ giảm đáng kể nguy cơ ung thư lympho mà còn hạn chế việc phải giảm liều thuốc ức chế miễn dịch, từ đó giúp bảo tồn chức năng của tạng ghép cho bệnh nhân.

Trong tương lai, nhóm nghiên cứu hy vọng có thể sử dụng các kháng thể đơn dòng này dưới dạng truyền tĩnh mạch để phòng ngừa nhiễm EBV hoặc tái hoạt virus ở các nhóm nguy cơ cao, đặc biệt là bệnh nhân ghép tạng và trẻ em chưa từng tiếp xúc với virus.

Hiện tại, Trung tâm Fred Hutchinson đã nộp hồ sơ bảo hộ sở hữu trí tuệ và đang phối hợp với các đối tác công nghiệp để đẩy nhanh quá trình thử nghiệm an toàn trên người khỏe mạnh, trước khi tiến tới các thử nghiệm lâm sàng trên đối tượng dễ bị tổn thương.

Với phát hiện đột phá này, cộng đồng khoa học đang tiến gần hơn đến mục tiêu kiểm soát một loại virus âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe của hàng tỷ người, hứa hẹn cứu sống nhiều bệnh nhân và mở ra hy vọng phòng ngừa lâu dài các biến chứng ung thư liên quan đến EBV.