Các nước Đông Nam Á ăn Tết Nguyên đán như thế nào?

Cô gái diện áo dài chụp ảnh tại vườn hoa ga Ba Son (phường Sài Gòn, TP.HCM). Ảnh: Khương Nguyễn.

Cùng đón Tết Nguyên đán nhưng mỗi quốc gia lại có cách ăn Tết rất riêng, phản ánh văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng và nhịp sống của người dân qua nhiều thế hệ. Dù vậy, tinh thần cốt lõi của Tết vẫn xoay quanh sự đoàn tụ, cầu may mắn và thịnh vượng.

Việt Nam

Theo Lĩnh Nam Chích Quái, tục đón Tết nguyên đán của người Việt bắt đầu từ việc kính nhớ tổ tiên thời họ Hồng Bàng.

Dưới góc nhìn khác, Tết là kỳ nghỉ dài ngày, sau khi thu hoạch mùa màng, của những người sống trong nền văn minh lúa nước. Việc kính nhớ tổ tiên và kỳ nghỉ dài ngày khởi đi từ chữ hiếu, chữ ân đến chữ lễ, chữ lạc để thành phong tục ngày Tết.

Theo truyền thống, ngày 23 tháng Chạp là ngày ông Công, ông Táo lên Thiên đình để báo cáo mọi việc trong nhà của gia chủ với Ngọc Hoàng. Chính vì vậy, tới ngày này, các gia đình Việt Nam sẽ dọn dẹp nhà bếp sạch sẽ, mua cá vàng về cúng để tiễn ông Công, ông Táo về trời.

Cả nhà quây quần gói bánh chưng ngày Tết là hình ảnh đẹp đậm chất truyền thống của người Việt. Ảnh: CTTCP.

Trước Tết, người Việt thường dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ, sắm sửa cành đào, cành mai, mâm ngũ quả. Bánh chưng là món ăn truyền thống có từ thời vua Hùng và không thể thiếu trong những ngày Tết của người Việt cho tới ngày nay. Các gia đình thường gói bánh chưng từ những ngày 27, 28, 29 tháng Chạp.

Thời khắc chuyển giao sang năm mới, các gia đình thắp đèn hương cúng ông bà, ông vải, người thân đã khuất…, chào đón xuân sang. Trong 3 ngày Tết, người dân có thể đi lễ ở đình, chùa, thăm hỏi, chúc Tết họ hàng. Đến chiều ngày mùng 3 Tết, gia đình làm lễ tiễn tổ tiên.

Singapore

Tết Nguyên đán ở Singapore không phải là lễ hội bản địa, mà có nguồn gốc từ cộng đồng người Hoa di cư, gắn chặt với lịch sử hình thành quốc gia này. Trải qua thời gian, Tết Nguyên đán không chỉ là lễ hội lớn nhất của người Hoa, mà còn được nhà nước công nhận là ngày nghỉ chính thức.

Theo Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore (NLB), khác với Việt Nam, ngày 24 tháng Chạp mới là ngày cúng Táo quân. Các lễ vật cúng các vị thần bao gồm bánh ngọt, trái cây sên đường, xôi chè.

Sự kiện đường phố Chingay Parade trong dịp Tết Nguyên đán tại Singapore. Ảnh: Passion Chingay Club.

Sau nghi lễ tiễn thần, việc tổng vệ sinh nhà cửa bắt đầu. Đêm giao thừa là thời khắc thiêng liêng nhất, khi cả gia đình quây quần bên mâm cỗ đầy ắp những món ăn mang ý nghĩa may mắn. Trẻ em thức khuya đón năm mới để cầu trường thọ cho cha mẹ, sau đó nhận lại là những phong bao lì xì.

Nhiều gia đình cúng Thần Tài hoặc đi chùa cầu may trong khung giờ tốt, thường từ 23h đến sáng sớm hôm sau. Đèn được bật sáng, cửa sổ mở để đón tài lộc. Khi đi chúc Tết, người ta mang theo quýt, tượng trưng cho may mắn.

Philippines

Theo Asia Society, phải đến năm 2012, Philippines mới chính thức công nhận Tết âm lịch là một ngày lễ lớn trong năm. So với người Trung Quốc, cộng đồng người Philippines gốc Hoa có cách đón chào năm mới âm lịch có chút khác biệt, với truyền thống riêng của mình.

Tết Nguyên đán được tổ chức sôi động nhất ở Binondo - khu Chinatown lâu đời và nổi tiếng nhất thế giới. Khắp các con phố, người ta có thể nghe thấy tiếng ban nhạc gõ trống, các đội múa thay nhau biểu diễn trong trang phục rồng, sư tử để xua đuổi tà ma và thu hút sự thịnh vượng. Một buổi múa rồng sư tử sẽ luôn kết thúc với việc nhận phong bao lì xì đỏ.

Hoạt động múa lân, múa rồng diễn ra sôi nổi ở Philippines. Ảnh minh họa: Pexels.

Món ăn truyền thống trong dịp Tết ở Philippines là bánh gạo ngọt (tikoy), được bán sẵn rất nhiều ở chợ và cửa hàng tạp hóa suốt tháng 1 đến tháng 2 dương lịch. Mì và bánh bao, thường làm từ bột mì và nếp, cũng là món ăn truyền thống ngày Tết với ý nghĩa giúp gia đình gắn kết hơn.

Một điều kiêng kỵ liên quan đến tiền bạc là phải giải quyết mọi nợ nần trước khi bước sang năm mới. Giống như truyền thống mừng năm mới ở nhiều quốc gia khác, người Philippines cũng thăm hỏi, chúc Tết người lớn tuổi trong gia đình, dòng họ.

Malaysia

Tết Nguyên đán cũng nổi tiếng ở Malaysia vì một cộng đồng người Hoa nhập cư lớn sinh sống tại đây. Dịp lễ này cũng nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ các cộng đồng sắc tộc và tín ngưỡng khác nhau.

Theo trang Lexishibiscuspd, điểm làm nên nét đặc biệt của Tết Nguyên đán ở Malaysia chính là truyền thống open house - mở cửa đón khách. Trong suốt thời gian lễ hội, nhiều gia đình mở cửa nhà để đón bạn bè, người thân đến thăm, không phân biệt chủng tộc hay tôn giáo.

Tết Nguyên đán tại Malaysia nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ các cộng đồng sắc tộc và tín ngưỡng khác nhau. Ảnh: CGTN.

Khách đến chơi được chiêu đãi những món ăn thịnh soạn và bánh kẹo ngày Tết. Thậm chí, các nhà lãnh đạo quốc gia còn tổ chức các buổi open house quy mô lớn tại các trung tâm cộng đồng để chào đón người dân.

Một phong tục không thể thiếu là nghi thức trộn yee sang - món gỏi cá cầu may, được cho là có nguồn gốc từ Seremban, bang Negeri Sembilan.

Lễ hội khép lại vào ngày rằm tháng giêng, còn gọi là Chap Goh Mei. Vào ngày này, các thiếu nữ sẽ ném cam, quýt xuống hồ, sông hoặc biển với hy vọng tìm được tình yêu đích thực. Ngày nay, phong tục lâu đời này được biến tấu khi người ta ghi số điện thoại hoặc thông tin liên lạc lên những quả cam.

Indonesia

Dù là quốc gia có cộng đồng người Hồi giáo lớn nhất thế giới, Indonesia coi Tết Nguyên đán (còn được gọi là Imlek) là ngày lễ quốc gia.

Sum họp gia đình là truyền thống quan trọng nhất trong dịp Tết. Những người sinh sống hoặc làm việc xa nhà thường xem đây là dịp đặc biệt để trở về đoàn tụ cùng đại gia đình.

Món ăn truyền thống là cá măng - tượng trưng cho hạnh phúc và may mắn. . Cách ăn cá cũng mang ý nghĩa biểu trưng, khi đã ăn một mặt thì không được lật sang mặt còn lại. Cá thường không được ăn hết trong ngày đầu năm mà để dành sang ngày hôm sau, thể hiện mong ước của cải dồi dào, không cạn kiệt.

Món Yu Sheng tại Indonesia. Ảnh: Indoindians.

Những món ăn khác luôn có trên bàn tiệc Tết gồm bánh tổ, cam, quýt, bánh nhiều tầng và Yu Sheng - một món ăn bày trên đĩa lớn gồm nhiều nguyên liệu như cá hồi, lonak, cam, các loại hạt, lá chanh, gừng muối, ớt, mận khô và mì.

Đáng chú ý, trong dịp Tết Nguyên đán, người Hoa kiêng ăn cháo, các món nhiều nước và kiêng quét nhà từ trước Tết đến 5 ngày sau Tết. Theo quan niệm xưa, việc quét nhà trong những ngày đầu năm có thể làm thất thoát tài lộc, ảnh hưởng đến may mắn của cả năm.

Phương Lam