Các nước Vùng Vịnh quyết né cuộc chiến Iran

Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đã đổ hàng nghìn tỷ USD để chuyển đổi nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ. Những dự án siêu đô thị, trung tâm tài chính và các điểm đến du lịch xa hoa tại Dubai, Doha hay Abu Dhabi được thiết kế như biểu tượng của một kỷ nguyên hậu dầu mỏ.

Tuy nhiên, những kế hoạch phát triển đầy tham vọng này đang đứng trước nguy cơ bị phá vỡ bởi một cuộc khủng hoảng an ninh chưa từng có. Kẹt giữa chiến dịch quân sự của Mỹ - Israel và Iran, các quốc gia Vùng Vịnh đang phải trả giá đắt cho vị trí địa lý của mình. Theo Al Jazeera, tình thế hiện nay của Vùng Vịnh giống như bị đặt “giữa búa và đe”.

Tuy nhiên, với các quốc gia này, câu hỏi không chỉ là có nên tham chiến hay không mà là điều gì sẽ xảy ra sau cuộc chiến. Mỹ có thể rút khỏi Trung Đông nhưng Iran vẫn ở ngay bên kia Vịnh Ba Tư.

Sức ép từ Washington

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran thừa nhận chỉ khoảng 40% hỏa lực của Tehran nhắm trực tiếp vào Israel. Phần còn lại, gồm hàng nghìn tên lửa và máy bay không người lái, lại hướng về các quốc gia Arab láng giềng.

Động thái này được cho là một chiến lược gây áp lực. Tehran muốn biến Vùng Vịnh thành “điểm đau” để buộc các quốc gia trong khu vực phải gây sức ép ngược trở lại với Washington.

Một số cố vấn cấp cao của Tehran khẳng định chiến dịch tấn công sẽ tiếp tục cho đến khi Mỹ giảm mức độ can dự vào xung đột.

Các cơ sở năng lượng tại Vùng Vịnh trở thành mục tiêu trong căng thẳng khu vực, đe dọa chuỗi cung ứng dầu mỏ và những kế hoạch phát triển kinh tế hậu dầu mỏ của các quốc gia Arab. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, sự khước từ này đang vấp phải sức ép lớn từ Washington. Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố trên truyền hình việc Iran tấn công các đối tác của Mỹ là “một bất ngờ lớn”, đồng thời nhận định điều đó sẽ khiến các nước Vùng Vịnh “muốn tham gia” chiến dịch chống Tehran.

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lindsey Graham đặt câu hỏi tại sao Washington phải tiếp tục chi hàng tỷ USD để bảo vệ các quốc gia đồng minh nếu họ không tham gia vào “cuộc đấu tranh chung” chống Iran.

Các tuyên bố này âm thầm tạo ra sự bất bình trong giới tinh hoa các quốc gia Arab. Giới lãnh đạo Vùng Vịnh hiểu rằng họ đang phải gánh chịu hậu quả trực tiếp của một cuộc xung đột mà bản thân họ không khởi xướng.

Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani từng gọi các đòn tấn công của Iran là “một sự phản bội”, bởi Doha và nhiều nước Vùng Vịnh trước đó đã nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn cuộc xung đột. Tuy nhiên, sự thất vọng của họ cũng hướng về phía Washington.

Tỷ phú Dubai Khalaf Al Habtoor thẳng thắn chỉ trích Mỹ trên mạng xã hội X (trước khi xóa bài): "Chúng tôi biết rõ ai đã kéo toàn bộ khu vực này vào sự leo thang nguy hiểm mà không hề tham vấn những người mà ông ta gọi là đồng minh".

Theo các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), sự mất niềm tin này là yếu tố khiến các nước Vùng Vịnh do dự trước lời kêu gọi tham chiến. Nhiều nhà hoạch định chính sách tại khu vực cho rằng trong cuộc khủng hoảng hiện nay, lợi ích an ninh của Israel dường như được đặt cao hơn sự ổn định của các đối tác Arab.

Vì sao Vùng Vịnh kiên quyết đứng ngoài?

Trong khi Mỹ tập trung tấn công các mục tiêu quân sự của Iran, Tehran lại chọn cách đánh vào “yết hầu” của kinh tế toàn cầu và cơ sở hạ tầng của các nước vùng Vịnh nhằm buộc Washington phải lùi bước.

Hậu quả là eo biển Hormuz, nơi xử lý 20 triệu thùng dầu/ngày, ngay lập tức bị tê liệt. Sự tắc nghẽn này làm chao đảo thị trường năng lượng và buộc nhiều quốc gia xuất khẩu dầu phải cắt giảm sản lượng.

Iraq là một trong những nước chịu tác động đầu tiên khi hệ thống kho dự trữ nhanh chóng quá tải. Baghdad buộc phải giảm mạnh sản lượng và tìm kiếm các cảng lưu trữ thay thế tại Oman để tránh vi phạm hợp đồng xuất khẩu.

Các quốc gia khác như Qatar hay Kuwait cũng phải viện dẫn điều khoản “bất khả kháng” trong nhiều hợp đồng năng lượng do không thể đảm bảo nguồn cung.

Khói đen bao trùm nhà máy lọc dầu Bapco trên đảo Sitra, Bahrain. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, tác động của xung đột không dừng ở dầu mỏ. Iran ngày càng mở rộng mục tiêu sang hạ tầng dân sự trong khu vực. Tại Qatar, khoảng 25% cuộc tấn công được cho là nhắm vào các hồ chứa nước ngọt.

Trong khi đó, ngành hàng không tại Vùng Vịnh, một trong những trung tâm trung chuyển lớn nhất thế giới cũng chịu tổn thất nặng nề khi khoảng 40.000 chuyến bay bị hủy do không phận trở thành vùng chiến sự.

Chuỗi cung ứng nông nghiệp cũng bị ảnh hưởng khi một số nhà máy hóa chất ngừng hoạt động, khiến dòng chảy phân bón bị gián đoạn và giá cả tăng vọt tại nhiều thị trường.

Dù thiệt hại kinh tế ngày càng lớn, các chính phủ vùng Vịnh vẫn tỏ ra thận trọng trước lời kêu gọi tham chiến. Chi phí quân sự là một trong những lý do.

Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Iran chỉ cần vài trăm triệu USD để triển khai hàng nghìn UAV và tên lửa giá rẻ, nhiều thiết bị có giá chỉ vài chục nghìn USD. Ngược lại, để đánh chặn chúng, các nước Vùng Vịnh phải sử dụng hệ thống phòng không hiện đại như Patriot với chi phí hàng triệu USD cho mỗi quả đạn.

Khói lửa bốc lên tại khu công nghiệp dầu mỏ Fujairah (UAE) ngày 4/3/2026 sau khi mảnh vỡ UAV bị phòng không đánh chặn rơi xuống. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, mối lo ngại lớn nhất của các quốc gia Vùng Vịnh không phải là tiền bạc mà là nước ngọt.

Khu vực sa mạc này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các nhà máy khử mặn để cung cấp nước sinh hoạt và chiếm gần một nửa công suất khử muối toàn cầu.

Sự phụ thuộc này biến các nhà máy khử mặn thành “gót chân Achilles”. Nếu những cơ sở này bị phá hủy trên diện rộng, hậu quả sẽ không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là khủng hoảng nhân đạo.

Chính vì vậy, nhiều lãnh đạo các nước Vùng Vịnh cho rằng tham gia trực tiếp vào cuộc chiến có thể khiến họ đối mặt với rủi ro tồn vong.

Trước sức ép từ nhiều phía, các nước trong khu vực lựa chọn chiến lược thận trọng. Các nước Arab có thể hỗ trợ hậu cần hoặc mở không phận cho Mỹ nhưng tránh tham gia trực tiếp vào chiến dịch quân sự.

Theo CNN, sự tính toán của Saudi Arabia cũng đóng vai trò then chốt. Riyadh hiện vẫn theo dõi tình hình và chưa muốn mở thêm một mặt trận mới, đặc biệt khi nguy cơ xung đột lan sang Yemen hoặc các tuyến vận tải ở Biển Đỏ vẫn hiện hữu.

Bên cạnh các yếu tố quân sự và kinh tế, quyết định “án binh bất động” của Vùng Vịnh còn xuất phát từ thực tế địa chính trị lâu dài. Nhiều học giả trong khu vực cảnh báo Mỹ có thể điều chỉnh chiến lược và rút khỏi Trung Đông khi lợi ích thay đổi, giống như từng làm ở Afghanistan hay đang giảm hiện diện tại Iraq. Trong khi đó, Iran vẫn là quốc gia láng giềng không thể thay đổi.

Chính nhận thức này khiến các nước Vùng Vịnh chấp nhận gánh chịu thiệt hại kinh tế trong ngắn hạn, thay vì bị cuốn vào một cuộc đối đầu toàn diện mà hậu quả có thể kéo dài nhiều thập kỷ.

Ông Trump tung clip về vụ tấn công đảo Kharg - báu vật của Iran Ngày 13/3 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tung video Mỹ tấn công đảo Kharg - trái tim dầu mỏ của Iran, nơi xử lý 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran.

Lê Huyên