Các phương thức lừa đảo, chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi

Ngày 12/5, Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an) phối hợp với Liên minh Niềm tin số, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và các đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026. Sự kiện được bảo trợ bởi Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.

Phát biểu tại sự kiện, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số ngành tài chính ngân hàng đang diễn ra với tốc độ rất nhanh, mở ra nhiều cơ hội cho tăng trưởng đột phá.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an. Ảnh: Trọng Phú.

Theo đó, Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, hướng tới tăng trưởng 2 con số ngay trong năm 2026 và giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế số, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính sẽ không thể bền vững nếu không được đặt trên nền tảng của niềm tin.

"Niềm tin trong môi trường số không còn là yếu tố cảm tính, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để các giao dịch được thực hiện và các quyết định tài chính được đưa ra. Nếu dữ liệu là nhiên liệu của nền kinh tế số thì niềm tin chính là hạ tầng mềm quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính", Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Phạm Thế Tùng, thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Bộ Công an, xác định vai trò nòng cốt trong việc bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng, trong đó có an ninh tài chính số, các đơn vị chủ động nhận diện và đấu tranh với các loại tội phạm tài chính công nghệ cao, tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm xuyên biên giới.

Trong kỷ nguyên AI (trí tuệ nhân tạo), vấn đề niềm tin đang đứng trước những thách thức hoàn toàn mới. Nếu trước đây rủi ro chủ yếu nằm ở hệ thống công nghệ thì hiện nay rủi ro chuyển mạnh sang yếu tố con người, ảnh hưởng trực tiếp đến người dùng. Các phương thức lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, có tổ chức và đặc biệt sự hỗ trợ của công nghệ AI đã tạo những niềm tin giả rất khó phân biệt.

Tuy nhiên, cần khẳng định niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ. Đây là nỗ lực tổng thể đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội và quan trọng hơn cả là nâng cao nhận thức, kỹ năng của người dân bởi trong nhiều trường hợp, con người chính là mắt xích yếu nhưng cũng đồng thời là tuyến phòng thủ đầu tiên của toàn bộ hệ thống.

Thứ trưởng Phạm Thế Tùng phát biểu tại diễn đàn.

Từ đó, Thứ trưởng Bộ Công an đề nghị các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cùng chung tay hành động, cùng xây dựng một hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch, đáng tin cậy, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững trong giai đoạn mới của quốc gia.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho rằng trong kỷ nguyên AI, niềm tin không chỉ là sự cảm nhận của khách hàng mà phải được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, được xây dựng và bảo vệ bằng thể chế, bằng công nghệ, bằng quản trị rủi ro và có sự phối hợp liên ngành.

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội rất lớn cho ngành ngân hàng. AI giúp nâng cao hiệu quả vận hành, tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng, phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận, phòng chống rửa tiền...

Tuy nhiên, AI cũng làm phát sinh các rủi ro mới như deepfake (công nghệ ứng dụng AI tạo ra các sản phẩm công nghệ âm thanh, hình ảnh và video làm giả đối tượng ngoài đời thực với độ chính xác rất cao) lừa đảo được cá nhân hóa, giả mạo danh tính, thiên lệch thuật toán, mô hình hộp đen, phụ thuộc bên thứ ba và nguy cơ tự động hóa các quyết định có tác động lớn đến khách hàng nếu thiếu sự kiểm soát phù hợp.

Đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà còn nằm ở hành vi người dùng, dữ liệu cá nhân, luồng giao dịch, các nền tảng kết nối và khả năng tội phạm lợi dụng niềm tin của người dùng để thực hiện các hành vi lừa đảo, gian lận.

Điều đó đặt ra yêu cầu không chỉ bảo vệ hệ thống mà phải bảo vệ cả người dùng; không chỉ phòng thủ tại từng tổ chức riêng lẻ mà phải hình thành lá chắn chung cho toàn hệ sinh thái; không chỉ xử lý sau khi rủi ro xảy ra mà phải chuyển sang trạng thái phát hiện sớm, cảnh báo sớm, ngăn chặn sớm và phối hợp phản ứng nhanh.

Tại phiên toàn thể với chủ đề "Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỉ nguyên AI", các tham luận tập trung làm rõ vai trò của niềm tin số trong tăng trưởng tài chính bền vững, đặc biệt trong bối cảnh AI đang tái cấu trúc cách thị trường vận hành, cách tổ chức tài chính ra quyết định và cách người dùng tiếp cận dịch vụ tài chính.