'Lá chắn chung' cho 800.000 tỷ đồng mỗi ngày

Ngày 12/5 tại Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” diễn ra trong bối cảnh ngành ngân hàng Việt Nam đạt những con số ấn tượng: 88% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng, hệ thống luân chuyển khoảng 800.000 tỷ đồng mỗi ngày, và nhiều đơn vị đã số hóa tới 95% giao dịch.

Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng nhận định niềm tin số chính là “hạ tầng mềm” quyết định khả năng vận hành của nền kinh tế số. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về sự thay đổi tính chất của rủi ro trong kỷ nguyên mới.

“Trong kỷ nguyên AI, rủi ro đã chuyển từ lỗi công nghệ sang yếu tố con người, đặc biệt là các hình thức lừa đảo tinh vi sử dụng công nghệ Deepfake. Các hành vi chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng đang ngày càng có tổ chức và khó nhận diện hơn. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy bảo vệ an ninh tài chính từ phòng thủ bị động sang chủ động kiến tạo niềm tin”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Tiến Dũng khẳng định, dù công nghệ phát triển nhanh đến đâu, niềm tin của người dân và doanh nghiệp vẫn là yếu tố quyết định. Nếu niềm tin bị lung lay, mọi thành tựu công nghệ sẽ trở nên vô nghĩa.

Ông Dũng phân tích, trong kỷ nguyên AI, niềm tin không chỉ là sự cảm nhận của khách hàng mà phải được nhìn nhận như một hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, được xây dựng và bảo vệ bằng thể chế, bằng công nghệ, bằng quản trị rủi ro và có sự phối hợp liên ngành. "Chúng ta cần hình thành lá chắn chung cho toàn hệ sinh thái; không chỉ xử lý sau khi rủi ro xảy ra mà phải chuyển sang trạng thái phát hiện sớm, cảnh báo sớm, ngăn chặn sớm và phối hợp phản ứng nhanh”, ông nhấn mạnh.

Một trong những bước đi quyết liệt nhất để bảo vệ niềm tin số là việc làm sạch dữ liệu. Lãnh đạo NHNN cho biết toàn bộ tài khoản ngân hàng hiện nay đã được xác thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là đòn bẩy quan trọng để loại bỏ tài khoản rác, tài khoản không chính chủ - vốn là kẽ hở cho tội phạm tài chính.

Đặc biệt, thông tin mới nhất được công bố tại Diễn đàn là NHNN vừa ký quyết định xây dựng Thông tư quy định về AI trong hoạt động ngân hàng. Văn bản này sẽ bao quát các lĩnh vực trọng yếu như quyết định cho vay và thực hiện giao dịch, nhằm đảm bảo AI được phát triển trên nền tảng quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình minh bạch.

Đánh giá về thực trạng ứng dụng công nghệ này, ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (NHNN) cho biết, hơn 70% tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã ứng dụng AI ở nhiều cấp độ khác nhau, từ eKYC, xác thực sinh trắc học đến phân tích rủi ro.

Tuy nhiên, ông Tiến cũng thẳng thắn chỉ ra mặt trái: “Nguy cơ lớn nhất hiện nay là AI phát triển nóng nhưng thiếu kiểm soát, ảnh hưởng trực tiếp tới an toàn hệ thống và quyền lợi khách hàng. Khách hàng cần được đảm bảo các quyền quan trọng như bảo vệ danh tính số, quyền được giải thích khi AI đưa ra quyết định và quyền được hỗ trợ bởi con người khi cần thiết”.

Không chỉ dừng lại ở các giao dịch truyền thống, ngành tài chính đang mở rộng biên độ sang các lĩnh vực mới để bắt kịp xu thế toàn cầu. Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi tiết lộ một thông tin đáng chú ý về việc Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ ban hành đề án thí điểm (sandbox) thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

“Đây là khung pháp lý đầu tiên nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên nguyên tắc thận trọng, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia. Dự kiến sớm nhất trong quý III sẽ có những hoạt động chính thức đầu tiên dưới sự quản lý của nhà nước”, Thứ trưởng Bộ Tài chính chia sẻ.

Bên cạnh đó, đại diện Bộ Tài chính cũng cho biết từ năm 2025, ngân sách nhà nước sẽ dành tối thiểu 3% tổng chi cho lĩnh vực chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Những dự án trọng điểm như Hải quan số, Thuế số và hệ thống KRX cho thị trường chứng khoán đang được đẩy nhanh tiến độ để tạo nên một hệ sinh thái tài chính số đồng bộ.

Các chuyên gia và lãnh đạo ngành đều chung nhận định: Trong cuộc đua số hóa, ngân hàng nào giữ được niềm tin của khách hàng bằng sự minh bạch và an toàn, ngân hàng đó sẽ giành chiến thắng bền vững. "Lá chắn chung" không chỉ được xây dựng bằng các dòng mã code, mà bằng sự hiệp lực chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, định chế tài chính và các tập đoàn công nghệ hàng đầu.