Cải cách hệ thống giáo dục nghề nghiệp, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp

Cụ thể, Luật bổ sung mô hình trung học nghề cùng cấp với trung học phổ thông đã giúp hệ thống GDNN của Việt Nam phù hợp với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO, đồng thời tăng cường khả năng hội nhập với hệ thống giáo dục của nhiều quốc gia phát triển. Sự bổ sung này cũng sẽ góp phần hoàn thiện, chuẩn hóa các bậc trình độ GDNN trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, tạo nền tảng quan trọng cho thiết kế chương trình, phân luồng, liên thông và phát triển người học theo lộ trình bền vững.

Ở góc độ phát triển nguồn nhân lực, mô hình trung học nghề đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nguồn nhân lực trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; người học sau khi tốt nghiệp trung học nghề vừa có nền tảng kiến thức văn hóa phổ thông, vừa có kỹ năng nghề, đủ năng lực tiếp nhận và ứng dụng các công nghệ hiện đại vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm khi tham gia thị trường lao động, đồng thời có thể học tiếp lên các trình độ cao hơn.

Luật cũng đã chuẩn hóa lại hệ thống cơ sở hoạt động GDNN, phân biệt rõ giữa cơ sở GDNN và cơ sở tham gia hoạt động GDNN. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý cho việc quy hoạch, đầu tư và phân bổ nguồn lực. Theo đó, cơ sở GDNN bao gồm: trường cao đẳng, trường trung cấp, trường trung học nghề; cơ sở tham gia hoạt động GDNN bao gồm trung tâm GDNN, trung tâm GDNN-GDTX, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm khác có chức năng hoạt động GDNN, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục đại học.

Sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại trong giờ thực hành. Ảnh: NTCC

Theo quy định của Luật, ngân sách cho GDNN được ưu tiên trong tổng chi ngân sách nhà nước dành cho giáo dục, đào tạo để chuẩn hóa cơ sở GDNN; hiện đại hóa một số trường cao đẳng trọng điểm, chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế phù hợp với định hướng phát triển ngành, nghề ưu tiên tại các trung tâm kinh tế lớn.

Luật GDNN số 124/2025/QH15 đã thể hiện rõ tinh thần phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước trong lĩnh vực GDNN, giao quyền chủ động, tự chủ nhiều hơn cho Bộ GDĐT, cấp tỉnh và cơ sở GDNN nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đồng thời phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh phân quyền, phân cấp.

Cụ thể: phân quyền từ Quốc hội cho Chính phủ; phân cấp từ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho Bộ GDĐT, Bộ trưởng Bộ GDĐT; phân cấp từ Bộ GDĐT, Bộ trưởng Bộ GDĐT, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về GDNN trên địa bàn; phân cấp từ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho Sở GDĐT, Giám đốc Sở GDĐT.

Luật đã quy định cụ thể về nguyên tắc hoạt động của giáo dục nghề nghiệp, nhấn mạnh bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở GDNN không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền. Đây là một thay đổi rất lớn trong tư duy quản trị và trong quản lý nhà nước về GDNN.

Quyền tự chủ của cơ sở GDNN được đề cập xuyên suốt trong Luật: tự chủ xác định số lượng tuyển sinh, phương thức tuyển sinh hàng năm; tự chủ biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo bảo đảm đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo; tự chủ quyết định việc quy định tổ chức bộ máy đối với phân hiệu; tự chủ tài chính, sử dụng các nguồn thu hợp pháp cho các nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất và các hoạt động GDNN khác…

Dương Lê