Cải cách muốn đi xa cần 'cây cầu chuyển tiếp' vững chắc
Một nghị định ban hành để bảo vệ sức khỏe nhân dân là điều đáng trân trọng. Nhưng nếu thiếu 'đường dẫn thực thi', chính sách có thể vô tình trở thành điểm nghẽn, khiến chuỗi cung ứng đứt đoạn. Vướng mắc khi triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP không chỉ là câu chuyện kỹ thuật thủ tục, mà là bài học về quản trị chính sách: cải cách muốn đi xa cần một cây cầu chuyển tiếp đủ chắc, đủ mềm, đủ kịp thời.
Một nghị định ban hành để bảo vệ sức khỏe nhân dân là điều đáng trân trọng. Nhưng nếu thiếu “đường dẫn thực thi”, chính sách có thể vô tình trở thành điểm nghẽn, khiến chuỗi cung ứng đứt đoạn. Vướng mắc khi triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP không chỉ là câu chuyện kỹ thuật thủ tục, mà là bài học về quản trị chính sách: cải cách muốn đi xa cần một cây cầu chuyển tiếp đủ chắc, đủ mềm, đủ kịp thời.
Một container ách lại không chỉ là chuyện của một doanh nghiệp
Một container hàng thực phẩm nhập khẩu bị giữ lại ở cửa khẩu nhìn qua tưởng chỉ là “một vụ việc hành chính”. Nhưng nếu đứng lâu hơn một chút, sẽ thấy trong chiếc container ấy có cả hơi thở của nền kinh tế.
Đằng sau đó là nhà máy chờ nguyên liệu, là hợp đồng chờ giao hàng, là công nhân chờ ca sản xuất, là hệ thống phân phối chờ hàng về kệ. Và đôi khi, là uy tín của một doanh nghiệp đã mất nhiều năm gây dựng, có thể bị hao hụt chỉ vì vài ngày chậm trễ.
Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ NN-MT, Bộ Công thương, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan thiết lập ngay đường dây nóng 24/7, sẵn sàng tiếp nhận, xử lý các vướng mắc phát sinh khi triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP
Bởi có những ngành, hàng hóa không “đợi” được. Hàng tươi sống, nguyên liệu thực phẩm, bao bì phục vụ sản xuất… chỉ cần đứng yên là bắt đầu phát sinh chi phí, rủi ro hư hỏng, bồi thường hợp đồng.
Những tiếng “kêu” của doanh nghiệp thời gian qua liên quan đến Nghị định 46/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 26/1/2026, có hiệu lực ngay) không hẳn xuất phát từ mong muốn né tránh quản lý. Nhiều doanh nghiệp hiểu rõ an toàn thực phẩm là vấn đề không thể thương lượng. Nhưng họ lo lắng vì một điều giản dị về tính bất định của thủ tục.
Kinh doanh không sợ khó. Kinh doanh sợ nhất là không biết “bao lâu thì xong”.
Chính sách như bản đồ, nhưng muốn đến nơi phải có… đường
Chúng ta có thể xây dựng chính sách như thiết kế một bản đồ: đầy đủ ký hiệu, rõ mục tiêu, đúng tinh thần bảo vệ lợi ích cộng đồng. Nhưng bản đồ không tự biến thành đường.
Một nghị định muốn đi vào đời sống cần “hạ tầng mềm” đi kèm: hướng dẫn thực hiện; quy trình liên thông; cơ quan đầu mối; nhân lực và thiết bị; nền tảng số, dữ liệu; cơ chế phản hồi và chỉnh sửa nhanh.
Có những ngành, hàng hóa như hàng tươi sống, nguyên liệu thực phẩm, bao bì phục vụ sản xuất… chỉ cần "đứng yên" là bắt đầu phát sinh chi phí, rủi ro hư hỏng, bồi thường hợp đồng
Nếu nghị định có hiệu lực ngay nhưng các yếu tố ấy chưa kịp hoàn thiện, ở thực địa sẽ xuất hiện tình huống: không ai sai, nhưng mọi thứ đều tắc.
Vướng mắc mà báo chí phản ánh cho thấy một khoảng trống nguy hiểm trong quản trị: khoảng trống giữa văn bản và hành động.
Nút thắt nằm ở tổ chức thực thi, không phải ở chủ trương
Trong thảo luận gần đây, một nhận định đáng chú ý được nêu khó khăn chủ yếu không xuất phát từ nội dung quy định, mà từ tổ chức triển khai.
Đây là điểm mấu chốt. Nghị định 46 có điểm quan trọng là thay đổi cơ chế kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng phân cấp về địa phương. Tinh thần phân cấp, phân quyền là đúng: gần thực tế hơn, sát tình hình hơn, nâng cao trách nhiệm của hệ thống quản lý tại chỗ.
Nhưng phân cấp mà thiếu hướng dẫn đồng bộ dễ dẫn đến một tình huống thay vì “một cửa rõ ràng”, doanh nghiệp gặp “nhiều cửa lúng túng”.
Thậm chí thủ tục kiểm tra có thể trở nên vòng vèo, từ cấp tỉnh quyết định phương thức kiểm tra, đến cơ quan được chỉ định lấy mẫu, rồi kết quả lại quay về để cấp giấy xác nhận… Mỗi vòng “chuyển tiếp” như vậy cộng thêm thời gian, cộng thêm rủi ro. Những quy trình nếu thiếu thiết kế tinh gọn sẽ biến cải cách thành một kiểu… tăng tầng nấc.
Các cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải áp dụng Thực hành sản xuất tốt (GMP) thực phẩm bảo vệ sức khỏe theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Nguồn: ITN
Có những ngành không thể “kẹt vài ngày”
Câu chuyện này đặc biệt nghiêm trọng với các ngành có tính “đồng hồ” cao như thực phẩm, sữa, thủy sản, chế biến…
Nếu xem nền kinh tế như cơ thể, thì chuỗi cung ứng là mạch máu. Mạch máu không cần phải chạy nhanh hơn bình thường, chỉ cần đừng bị tắc.
Một lô nguyên liệu nhập khẩu bị đứng lại kéo theo: sản xuất gián đoạn,đơn hàng trễ,chi phí tăng,thiếu hàng hóa,mất lợi thế cạnh tranh.
Trong nền kinh tế hội nhập, đôi khi không thua vì chất lượng kém, mà thua vì… giao hàng chậm. Niềm tin thị trường là thứ đắt nhất, nhưng lại có thể mất vì những lý do rất “hành chính”.
Cải cách cần “độ mềm” của giai đoạn chuyển tiếp
Một chính sách tốt không chỉ nằm ở nội dung đúng, mà còn nằm ở lộ trình đúng.
Có những chính sách không thể áp dụng theo kiểu “bật công tắc”, hôm qua khác, hôm nay lập tức đổi. Vì bộ máy cần thời gian để: huấn luyện con người,hoàn chỉnh quy trình,thiết lập đầu mối,chuẩn bị hạ tầng số,phân công trách nhiệm.
Bởi vậy, đề xuất cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế cũ (như tinh thần Nghị định 15/2018/NĐ-CP) trong vài tháng không phải để trì hoãn cải cách, mà để cải cách không làm gãy dòng chảy.
Trong đời sống, người ta xây cầu mới thì vẫn giữ cầu cũ cho xe qua lại an toàn. Làm chính sách cũng cần nguyên tắc đó: chuyển tiếp có kiểm soát.
Quản lý nhà nước hiện đại: “siết đúng chỗ”, “mở đúng nơi”, dựa trên dữ liệu
An toàn thực phẩm là lợi ích công. Nhưng để bảo vệ lợi ích công hiệu quả, hệ thống quản lý cần cách tiếp cận mới: kiểm tra theo mức độ rủi ro,giảm trùng lặp lấy mẫu,một đầu mối chịu trách nhiệm,thời gian xử lý minh bạch,ứng dụng dữ liệu và phần mềm liên thông.
Kiến nghị Bộ Y tế làm đầu mối tháo gỡ vướng mắc Nghị định 46. Nguồn: ITN
Nói cách khác, mục tiêu không chỉ là “quản lý chặt”, mà là quản lý thông minh. Cải cách không phải làm cho dễ dãi, càng không phải thả lỏng tiêu chuẩn. Cải cách là làm cho thủ tục tinh gọn để tiêu chuẩn được thực thi tốt hơn.
Người dân, doanh nghiệp cần một“cây cầu thực thi” đủ rõ ràng
Chúng ta đã nói nhiều về môi trường đầu tư, về giảm chi phí logistics, về mục tiêu tăng trưởng, về sức cạnh tranh. Nhưng mọi mục tiêu sẽ khó đạt nếu ở một khúc nào đó của dòng chảy, một thủ tục thiếu hướng dẫn lại làm cả chuỗi đứt đoạn.
Trong tự nhiên, dòng sông không sợ khúc quanh. Nó chỉ sợ những tảng đá chắn ngang mà chưa ai kịp dời đi. Nền kinh tế cũng vậy.
Một nghị định ban hành để bảo vệ sức khỏe nhân dân là điều đáng quý. Nhưng muốn bảo vệ sức khỏe ấy một cách bền vững, chúng ta cũng cần bảo vệ “sức khỏe vận hành” của nền kinh tế, để mạch máu lưu thông, để hàng hóa không đứng chờ, để niềm tin doanh nghiệp không bị bào mòn.
Chính sách là để cuộc sống tốt hơn. Và điều người dân, doanh nghiệp cần nhất là một “cây cầu thực thi” đủ rõ ràng để đi qua.
