Vàng và bài toán phát triển của quốc gia

TS. Võ Trí Thành -Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) phát biểu tại Tọa đàm

Sức hút từ đặc tính “cận tiền” và “hầm trú ẩn”

Trong lý thuyết tài chính, TS. Võ Trí Thành cho biết, vàng được định danh là một loại “cận tiền”. Sức hấp dẫn của kim loại quý này đến từ bốn yếu tố nền tảng. Trước hết, đó là giá trị lưu trữ và tích lũy rất cao, khiến vàng nghiễm nhiên trở thành “hầm trú ẩn” an toàn mỗi khi kinh tế biến động.

Thứ hai là tính thanh khoản. Trong hệ thống tài sản, tiền mặt đứng đầu về khả năng chuyển đổi (thanh khoản), kế đến là vàng, sau đó mới tới cổ phiếu, trái phiếu và cuối cùng là bất động sản. Thực tế cho thấy, trong các giai đoạn khủng hoảng, không ít nhà kinh doanh bất động sản rơi vào tình cảnh “nghèo trên đống tài sản” vì có đất đai nhưng thiếu tiền mặt để chi dùng.

Thứ ba, vàng đang trở thành vũ khí chiến lược của các Ngân hàng Trung ương (NHTW). Trước những đối đầu địa chính trị, một số NHTW trên thế giới đã đẩy mạnh dự trữ vàng, tạo ra lực cầu lớn duy trì đà tăng giá của kim loại quý này.

Cuối cùng, tính biến động mạnh của vàng tạo ra những “con sóng” thu hút các nhà đầu tư ngắn hạn và các định chế tài chính lớn tận dụng hiệu ứng đám đông để đẩy giá.

Toàn cảnh Tọa đàm

Tuy nhiên, đề cập đến vị thế là tài sản tiết kiệm, TS. Võ Trí Thành dẫn báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết, tỷ lệ tiết kiệm của Việt Nam năm 2024 đạt khoảng 37% GDP, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ đầu tư/GDP. Điều này cho thấy một lượng lớn nguồn lực xã hội vẫn đang nằm trong các tài sản tài chính hoặc cận tài chính như bất động sản thứ cấp, vàng hoặc tiền mặt.

Xét dưới góc độ kinh tế học, TS. Võ Trí Thành khẳng định, việc mua bán vàng vật chất gần như không tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Nó tương tự như việc mua bán một món đồ cũ, chỉ phát sinh một chút giá trị ở dịch vụ môi giới.

“Một đất nước không thể phát triển bền vững nếu không có đầu tư dựa trên nguồn tiết kiệm trong nước. Nếu vay nợ nước ngoài quá nhiều, rủi ro vĩ mô sẽ cực kỳ lớn”, TS. Võ Trí Thành lưu ý, dù vẫn khẳng định quyền tài sản của người dân luôn cần được đảm bảo.

“Điểm chốt” để chuyển hóa dòng vốn

Theo TS. Võ Trí Thành, mục tiêu cốt lõi mà hệ thống chính sách luôn hướng tới là chuyển tiết kiệm tài sản thành nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh, tạo ra tăng trưởng, việc làm và năng lực cạnh tranh. Để hiện thực hóa điều này, có hai bài toán cần lời giải. Một là tính liên thông và chênh lệch giá. Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng và xem xét mô hình sàn giao dịch vàng để tăng tính liên thông và minh bạch.

Hai là nghệ thuật điều hành và niềm tin, bởi “chốt chặn” quan trọng nhất chính là ổn định kinh tế vĩ mô. Chỉ khi giá trị đồng Việt Nam được giữ vững, môi trường kinh doanh minh bạch, người dân mới có niềm tin để chuyển vàng tiết kiệm sang tiêu dùng hoặc đầu tư trực tiếp/gián tiếp (qua cổ phiếu, hoặc gửi ngân hàng để ngân hàng cho vay đầu tư).

Trên cơ sở đó, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh khẳng định, việc lựa chọn kênh trú ẩn là quyền chính đáng của mỗi người dân. Có người chọn ngân hàng vì sự uy tín và tính giản đơn, bởi “đồng tiền tốt nhất là gửi vào nơi mình ít phải suy nghĩ nhất, lãi suất thấp hơn một chút cũng được để dành công sức cho việc khác”. Nhưng ở tầm vĩ mô, nhiệm vụ của chính sách là phải tạo ra một hệ sinh thái để đầu tư vào sản xuất sinh lời tốt hơn đầu cơ tài sản.

“Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam hiểu rõ rằng trong một thế giới đầy biến động, ổn định vĩ mô chính là nền tảng để khơi thông mọi nguồn lực, biến những thỏi vàng tĩnh lặng thành động lực tăng trưởng cho quốc gia”, TS. Võ Trí Thành khẳng định.

Hương Giang