Cải cách thể chế, tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp tăng tốc phát triển

Chủ động gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp

Với doanh nghiệp, chất lượng môi trường kinh doanh được thể hiện qua thời gian giải quyết thủ tục, chi phí tuân thủ, khả năng tiếp cận vốn, đất đai và mức độ ổn định của chính sách. Vì vậy, cải cách thể chế không chỉ nhằm giảm bớt gánh nặng thủ tục, mà còn phải tạo niềm tin để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Nguyễn Xuân Thọ, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), ngay từ đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã chủ động nghiên cứu, đánh giá thực tiễn, tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 02/NQ-CP về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026 với 7 nhóm giải pháp trọng tâm, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương.

Môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Ảnh: Hải Anh

Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện thể chế, rà soát ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, cải cách thủ tục hành chính, khơi thông nguồn lực, hỗ trợ doanh nghiệp... Mục tiêu không chỉ là hoàn thiện quy định, mà phải xử lý những rào cản đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Trong 9 tháng năm 2026, công tác rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được đẩy mạnh. Tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua 9 luật và 31 nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương phát triển. Bộ Tài chính cũng tham mưu hoàn thiện nhiều chính sách liên quan đến đầu tư, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và quản lý thuế, hướng tới tháo gỡ những bất cập phát sinh từ thực tiễn.

Một điểm sáng đáng ghi nhận là nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp được tăng cường. Trong 9 tháng năm 2026, Bộ Tài chính đã tham mưu, thực hiện các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí với tổng quy mô khoảng 245.600 tỷ đồng, gồm 185.600 tỷ đồng miễn, giảm và 60.000 tỷ đồng gia hạn. Các chính sách này góp phần giảm áp lực dòng tiền, hỗ trợ doanh nghiệp duy trì hoạt động và có thêm nguồn lực đầu tư.

Một hướng cải cách khác là tăng cường đối thoại, xử lý kiến nghị từ thực tiễn. Theo ông Nguyễn Xuân Thọ, đến nay, 146/202 nhóm kiến nghị của doanh nghiệp đã được các bộ, cơ quan trả lời, giải quyết dứt điểm, chiếm khoảng 72% tổng số nhóm kiến nghị.

Việc trao đổi trực tiếp giúp cơ quan quản lý xác định rõ vướng mắc bắt nguồn từ quy định pháp luật, cách hiểu hay khâu tổ chức thực hiện. Quan trọng hơn, những kiến nghị cụ thể có thể giúp phát hiện bất cập mang tính hệ thống, từ đó điều chỉnh chính sách thay vì chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ.

Nâng chất lượng thực thi, tạo động lực tăng trưởng mới

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, khoảng cách giữa chủ trương và thực thi vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn của môi trường kinh doanh.

Chia sẻ với phóng viên, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho biết, cùng một quy định, nhưng doanh nghiệp ở các địa phương có thể có những trải nghiệm khác nhau. Nơi triển khai quyết liệt giúp doanh nghiệp sớm hưởng lợi từ chính sách, trong khi sự chậm trễ ở nơi khác có thể khiến cơ hội đầu tư, kinh doanh bị bỏ lỡ.

Tháng 7/2026, VCCI đã tổng hợp gần 900 phản ánh cụ thể của doanh nghiệp thành 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực. Những phản ánh này cho thấy, doanh nghiệp không chỉ cần được giải quyết từng thủ tục riêng lẻ, mà còn cần một môi trường chính sách ổn định, nhất quán và có khả năng dự báo.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, nếu giai đoạn trước tập trung vào đột phá thể chế, thì giai đoạn tới cần nhấn mạnh hơn yêu cầu đột phá thực thi. Vì vậy, không thể chỉ đánh giá cải cách qua số lượng văn bản được sửa đổi hay thủ tục được cắt giảm, mà phải xem chính sách có được triển khai đồng bộ, thời gian xử lý có thực sự rút ngắn và chi phí của doanh nghiệp có giảm hay không.

Để thu hẹp khoảng cách này, ông Nguyễn Xuân Thọ cho rằng, các bộ, ngành, địa phương cần tiếp tục nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, kiên quyết xóa bỏ rào cản tiếp cận thị trường; đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, công khai quy trình và chuẩn hóa việc tiếp nhận, phản hồi kiến nghị. Chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công cần đi cùng với giảm tiếp xúc trực tiếp không cần thiết, hạn chế chi phí không chính thức và tăng cường đối thoại để xử lý vướng mắc từ sớm.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Thanh Huyền

Một yêu cầu quan trọng khác là đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phù hợp với từng lĩnh vực, trên cơ sở tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng và tăng cường giám sát dựa trên rủi ro. Cách tiếp cận này có thể giảm gánh nặng thủ tục trước khi doanh nghiệp hoạt động, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ cương và trách nhiệm tuân thủ. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ phát huy hiệu quả khi tiêu chí kiểm tra minh bạch, cách áp dụng nhất quán và doanh nghiệp có thể dự liệu nghĩa vụ của mình.

Cải cách môi trường kinh doanh cũng cần gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng. Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh, trong giai đoạn mới, việc thúc đẩy kinh tế tư nhân, phát huy vai trò các khu vực kinh tế, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, các động lực tăng trưởng truyền thống cần được làm mới để thích ứng với yêu cầu phát triển. Đối với xuất khẩu, định hướng không chỉ là gia tăng kim ngạch, mà phải chuyển mạnh sang nâng cao giá trị gia tăng, tăng phần giá trị được tạo ra trong nước và xác định hướng phát triển phù hợp với từng nhóm ngành.

Các lĩnh vực có khả năng dẫn dắt, tạo sức lan tỏa như nghiên cứu và phát triển (R&D), du lịch, logistics, năng lượng, tài chính - ngân hàng cần được thúc đẩy. Trong khi đó, những ngành có thế mạnh như điện tử, công nghiệp công nghệ số, dệt may, da giày và chế biến thực phẩm cần tiếp tục nâng cấp chất lượng, nâng cao năng lực công nghệ và gia tăng giá trị nội địa.

Quan điểm này cho thấy, cải cách thể chế không chỉ nhằm giảm thời gian, chi phí làm thủ tục, mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển sản phẩm có hàm lượng tri thức cao. Nếu thủ tục được rút gọn nhưng doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận đất đai, vốn, hạ tầng hoặc nhân lực phù hợp, dư địa tăng trưởng mới sẽ khó được khai mở đầy đủ.