Cải cách thị trường vốn Việt Nam ghi nhận những bước tiến rõ nét

UBS vừa công bố báo cáo chiến lược cổ phiếu Việt Nam với đánh giá tích cực về tiến trình cải cách thị trường vốn Việt Nam. Theo đó, tại sự kiện Ngày Thị trường Vốn Việt Nam do SSI tổ chức, bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) cùng các đại diện từ BlackRock, Morgan Stanley, HSBC và SSI đã chia sẻ nhiều thông tin liên quan đến quá trình phát triển của thị trường vốn Việt Nam.

Theo ghi nhận của UBS, các cải cách trên thị trường vốn Việt Nam đang diễn ra theo hướng thực chất, có thể đo lường được và đáng tin cậy. Điều này được thể hiện qua việc thời gian mở tài khoản cho nhà đầu tư đã được rút ngắn từ khoảng 3 - 6 tháng xuống còn 2 ngày. Bên cạnh đó, phần lớn giao dịch hiện được thực hiện theo cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, giá trị giao dịch trong quý I/2026 tăng khoảng 50% và tiến độ hoàn thiện các quy định quản lý cũng được đẩy nhanh hơn.

Bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) phát biểu tại sự kiện Ngày Thị trường Vốn Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được xem là cột mốc quan trọng nhất của thị trường trong ngắn hạn, với mục tiêu đưa vào vận hành từ đầu năm 2027. Theo các diễn giả tại phiên thảo luận, để CCP được triển khai thành công cần bảo đảm ba yếu tố then chốt, gồm duy trì những cải cách liên quan đến cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước, thực hiện các yêu cầu ký quỹ thông qua công ty chứng khoán thay vì ngân hàng lưu ký và tối đa hóa hiệu quả bù trừ nghĩa vụ.

Bên cạnh CCP, các cấu phần hạ tầng khác của thị trường cũng tiếp tục được chú trọng hoàn thiện, bao gồm hệ thống xử lý giao dịch xuyên suốt (STP), tài khoản tổng (Omnibus Account - OTA), cơ chế vay và cho vay chứng khoán (SBL) cũng như năng lực tài chính của các công ty chứng khoán.

Theo UBS, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đạt khoảng 1,2 tỷ USD, trong khi quy mô vốn hóa thị trường vào giữa tháng 5/2026 đạt khoảng 419 tỷ USD. Báo cáo dẫn lời một diễn giả tại sự kiện cho biết có thời điểm trong quý I/2025, giá trị giao dịch của Việt Nam đã vượt Singapore và Indonesia.

Liên quan đến lộ trình nâng hạng, UBS cho biết lần đầu tiên Việt Nam đã xây dựng được một kế hoạch nâng hạng thị trường được Chính phủ phê duyệt chính thức. Theo chia sẻ của bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, FTSE Russell đã xác nhận việc nâng hạng Việt Nam lên nhóm Secondary Emerging Market từ tháng 9/2026, trong khi mục tiêu gia nhập rổ chỉ số MSCI Emerging Markets được đặt ra vào năm 2030.

Theo UBS, kế hoạch của Chính phủ tập trung vào một số nội dung trọng tâm như triển khai tài khoản tổng (OTA), đưa CCP vào vận hành và từng bước nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài. Các nội dung này đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và đang được triển khai theo lộ trình cụ thể. Các diễn giả tại phiên thảo luận cũng cho biết việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam đã thu hút sự quan tâm tích cực từ các tổ chức xây dựng chỉ số và nhà đầu tư quốc tế, với mức độ quan tâm vượt kỳ vọng ban đầu.

Đối với giới hạn sở hữu nước ngoài tại các ngân hàng thương mại hiện ở mức 30% theo quy định của pháp luật, UBS cho rằng việc thay đổi sẽ cần được thực hiện thông qua các sửa đổi ở cấp lập pháp thay vì chỉ dựa trên quyết định quản lý. Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước đã cho phép bốn ngân hàng thương mại tham gia chương trình tái cơ cấu được nâng giới hạn sở hữu nước ngoài lên 49%.

Theo các ý kiến tại phiên thảo luận, đây là tín hiệu tích cực đối với quá trình mở cửa thị trường. Cũng theo lộ trình được chia sẻ, việc triển khai CCP và STP sẽ là trọng tâm trong ngắn hạn, trong khi vấn đề nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài sẽ được xem xét khi thị trường phát triển ở mức độ cao hơn.

Bên cạnh các nội dung liên quan đến cải cách thị trường, báo cáo của UBS cũng đề cập đến diễn biến dòng vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo đó, lượng vốn ngoại rút ròng khoảng 2,5 tỷ USD từ đầu năm đến nay đã được bù đắp bởi khoảng 3,5 tỷ USD dòng vốn trong nước. Theo các diễn giả, điều này cho thấy thị trường không rơi vào trạng thái căng thẳng khi các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước đã hấp thụ lượng cung từ khối ngoại. Hoạt động rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài được cho là chủ yếu xuất phát từ các yếu tố vĩ mô toàn cầu và diễn biến tỷ giá, thay vì những lo ngại riêng đối với Việt Nam.

UBS đồng thời cho rằng quỹ đạo gia tăng thị phần xuất khẩu của Việt Nam đang mang nhiều đặc điểm tương đồng với Trung Quốc trong giai đoạn trước đây, qua đó trở thành yếu tố hấp dẫn mang tính cấu trúc đối với các nhà đầu tư dài hạn khi môi trường kinh tế toàn cầu ổn định hơn. Báo cáo cũng cho biết Việt Nam đã tham khảo kinh nghiệm của Indonesia nhằm hạn chế những vướng mắc liên quan đến việc công bố tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng.