Cải cách thủ tục hành chính, phân quyền đi đôi với nguồn lực và kiểm soát

Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên chủ trì hội thảo. (Ảnh: TRUNG NGUYỄN)

Dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên, hội thảo là diễn đàn quan trọng nhằm lấy ý kiến đóng góp từ các nhà quản lý, chuyên gia, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, hướng tới việc hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, khả thi, sẵn sàng đi vào cuộc sống ngay khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường có hiệu lực.

Tái cấu trúc trong quản lý môi trường

Hội thảo diễn ra ngay trước thềm Quốc hội xem xét thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Đây là bước cụ thể hóa kịp thời Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới - văn kiện đặt bảo vệ môi trường ở vị trí trung tâm của các quyết định phát triển, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn.

Theo Thứ trưởng Lê Trọng Yên, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật để xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp các cơ quan liên quan soạn dự thảo Nghị định và Thông tư để có điều kiện thi hành ngay sau khi Luật được thông qua.

Cục trưởng Môi trường Tăng Thế Cường cho biết, Luật dự kiến được thông qua vào cuối tháng 11/2026 và các văn bản chi tiết phải được chuẩn bị và ban hành đồng bộ để luật và nghị định cùng đi vào cuộc sống. Cùng với đó, dự án Luật lần này sửa đổi 78/171 điều và bổ sung hai điều mới (Điều 72a và Điều 139a). Những con số này cho thấy đây thật sự là một cuộc tái cấu trúc sâu rộng trong phương thức quản trị môi trường tại Việt Nam.

Để bảo đảm luật và các văn bản dưới luật có thể song hành đi vào thực tiễn cùng thời điểm có hiệu lực dự kiến từ ngày 1/3/2027, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khẩn trương xây dựng dự thảo Nghị định và Thông tư quy định chi tiết. Riêng dự thảo Nghị định hiện có quy mô rất lớn với 240 điều, phần thân dài 260 trang kèm theo hệ thống phụ lục dài 315 trang.

Thứ trưởng Lê Trọng Yên đánh giá qua gần 5 năm thi hành, Luật và các văn bản hướng dẫn đã góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, nhưng thực tiễn vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần tháo gỡ. Những vấn đề đó gồm cải cách thủ tục, phân cấp, phân quyền, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Ông nhấn mạnh phương thức quản lý phải theo hướng phòng ngừa là chính, chủ động kiểm soát ô nhiễm, quản trị rủi ro và bảo đảm an ninh môi trường.

Thứ trưởng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu, gắn với định hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp. Các quy định phải bảo đảm tính khả thi, bám sát yêu cầu thực tiễn, nhất là đối với doanh nghiệp; tập trung đánh giá những nội dung mới, làm rõ trách nhiệm quản lý và điều kiện triển khai, hạn chế phát sinh vướng mắc.

Những vướng mắc từ thực tiễn địa phương

Hội thảo ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp và một trong những vấn đề được nhiều đại biểu địa phương quan tâm là việc cắt giảm thủ tục hành chính về môi trường. Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ đề nghị cân nhắc kỹ việc cắt giảm thủ tục đăng ký môi trường, bởi khi thu hẹp hoặc nới lỏng khâu tiền kiểm, công tác hậu kiểm có thể gặp khó khăn trong phát hiện và xử lý vi phạm. Vấn đề không nằm ở việc giữ lại hay loại bỏ cơ học các thủ tục, mà cần xác định đúng đối tượng, mức độ rủi ro và phương thức kiểm soát tương ứng: cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao phải được giám sát chặt chẽ, trong khi đối tượng ít rủi ro có thể áp dụng quy trình đơn giản hơn để giảm chi phí và thời gian.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình Lê Hùng Thắng phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: TRUNG NGUYỄN)

Cùng băn khoăn tương tự, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình Lê Hùng Thắng cho rằng việc cắt giảm thủ tục tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng đặt ra khó khăn cho cơ quan quản lý, bởi cơ quan chức năng tiếp nhận đăng ký nhưng không có bước kiểm soát trước; chỉ khi xảy ra hậu quả mới triển khai giải pháp xử lý, dẫn đến nguy cơ khoảng trống trong quản lý.

Ông Thắng dẫn thí dụ hoạt động chăn nuôi chỉ thực hiện đăng ký môi trường, trong khi chăn nuôi trong khu dân cư, từ cơ sở nhỏ lẻ đến trang trại tập trung, đều có đặc thù khiến xử lý triệt để không đơn giản. Do đó, giảm thủ tục phải đi đôi với cơ chế tiếp nhận phản ánh hiệu quả, kiểm tra theo dấu hiệu rủi ro và xử lý kịp thời vi phạm; khi tiền kiểm được đơn giản hóa, năng lực hậu kiểm, giám sát và phối hợp giữa các cơ quan phải được tăng cường tương ứng.

Bên cạnh vấn đề phân cấp và hậu kiểm, các địa phương cũng nêu nhiều bất cập cụ thể cần được hướng dẫn rõ trong dự thảo. Tỉnh Ninh Bình phản ánh quy định về phân loại chất thải đã có nhưng việc xác định khối lượng theo kilôgam hay thể tích vẫn khó khăn, trong khi đơn giá vận chuyển tính theo kilômét, một số quy định lại tính theo thể tích, nên cần hướng dẫn quy đổi cụ thể. Tỉnh cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét xây dựng thống nhất định mức, đơn giá về cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản thay vì giao từng địa phương tự xây dựng, bởi mỗi tỉnh có đặc thù địa chất khác nhau, gây khó khăn và thiếu đồng bộ.

Tại phiên thảo luận, đại diện các sở, ngành địa phương, hiệp hội doanh nghiệp, các chuyên gia pháp lý, nhà khoa học... đã đóng góp nhiều ý kiến thẳng thắn, tập trung vào tính đồng bộ giữa Nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường với các luật chuyên ngành khác như Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước cũng như các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính và giảm phát thải khí nhà kính. Nhiều ý kiến đề nghị Ban soạn thảo cần rà soát kỹ lưỡng các quy định chuyển tiếp, tránh gây xáo trộn cho các dự án đang triển khai; đồng thời cụ thể hóa rõ ràng hơn quy trình phối hợp giữa cấp tỉnh và cấp xã trong công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm môi trường tại cơ sở.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Lê Trọng Yên ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, những ý kiến đóng góp sát thực tiễn. Ông đề nghị Cục Môi trường bám sát dự thảo Luật đang được Quốc hội xem xét, khẩn trương tổng hợp ý kiến tại hội thảo và các góp ý bằng văn bản, tập trung nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để tiếp thu, giải trình cụ thể đối với từng nội dung. Với những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, Cục cần chủ động trao đổi, làm rõ và đề xuất phương án xử lý; trường hợp cần thiết, tổng hợp báo cáo lãnh đạo Bộ xem xét, chỉ đạo.