Cầm bằng giỏi lương 6 triệu, gen z cần làm gì để thoát cảnh 'âm dòng tiền'?

Theo khảo sát lương năm 2024 của VietnamWorks, mức lương khởi điểm trung bình cho sinh viên mới tốt nghiệp tại Hà Nội và TP.HCM dao động từ 6 đến 8 triệu đồng/tháng, tùy ngành. Trong khi đó, một nghiên cứu độc lập về chi phí sinh hoạt tại TP.HCM ước tính chi phí tối thiểu để một người sống độc lập - gồm nhà trọ, ăn uống, đi lại và các nhu cầu cơ bản rơi vào khoảng 10 đến 12 triệu đồng/tháng.

Phép tính đơn giản đó cho ra một kết quả đáng lo: hàng triệu người trẻ đang "âm dòng tiền" ngay từ tháng đầu tiên đi làm, dù trong tay là tấm bằng Giỏi/Xuất Sắc hay bảng điểm GPA cao chót vót từ 3.6 - 4.0.

Bằng giỏi nhưng vẫn nghèo

Bằng giỏi nhưng vẫn nghèo - Vì sao?

Nghịch lý "lạm phát bằng cấp, giảm phát kỹ năng" không còn là cụm từ mới trong các diễn đàn tuyển dụng. Số lượng cử nhân tăng đều hàng năm, nhưng tỷ lệ sinh viên ra trường có kỹ năng đáp ứng ngay yêu cầu thực tế lại không theo kịp. Hệ quả tất yếu: Doanh nghiệp không sẵn sàng trả giá cao cho nhân sự cần đào tạo lại từ đầu.

Nhưng mức lương thấp mới chỉ là một nửa vấn đề. Nửa còn lại nằm ở cách người trẻ quản lý đồng tiền ít ỏi đó.

Sự bùng nổ của các dịch vụ Mua trước trả sau (BNPL), tín dụng tiêu dùng lãi suất cao, cùng văn hóa chi tiêu theo xu hướng trên mạng xã hội đang tạo ra một thế hệ quen sống vượt thu nhập từ rất sớm. Không ít người trẻ rơi vào cảnh nợ thẻ tín dụng trước khi tích lũy được đồng tiết kiệm đầu tiên.

Ba lỗ thủng phổ biến nhất đang hút cạn tài chính Gen Z

Các chuyên gia tài chính cá nhân thường chỉ ra 03 nguyên nhân hàng đầu khiến người trẻ mãi không thoát được vòng luẩn quẩn thiếu hụt:

Thứ nhất, tiêu trước - nghĩ sau

Sự bùng nổ của dịch vụ "Mua trước trả sau" (BNPL) và tín dụng tiêu dùng đang tạo ra ảo giác rằng mua sắm vượt thu nhập là bình thường. Thực tế, mức lãi suất thực tế đằng sau các khoản trả góp này có thể lên tới 30 - 40%/năm, biến người trẻ từ người đi làm thành người làm thuê trả nợ cho ngân hàng.

Thứ hai, đầu tư vào tài sản giảm giá thay vì tài sản tăng giá

Điện thoại đời mới, quần áo thời trang, những chuyến du lịch chữa lành đắt tiền,... Tất cả đều là tài sản tiêu hao. Trong khi đó, đầu tư vào kỹ năng hoặc các công cụ tài chính cơ bản lại bị trì hoãn vô thời hạn với lý do chưa đủ vốn.

Thứ ba, không có hệ thống, chỉ có cảm hứng

Tài chính cá nhân bền vững không đến từ những tuần "thắt lưng buộc bụng" bộc phát, mà từ một hệ thống phân bổ thu nhập được duy trì nhất quán, kể cả khi thu nhập còn thấp.

Bắt đầu từ đâu khi lương chỉ có 10 triệu?

Gần đây, cuốn sách “Tài chính tuổi 20: Đừng để thanh xuân trôi qua, nợ nần ở lại” của tác giả Cú Thông Thái đang thu hút sự chú ý trong cộng đồng tài chính cá nhân. Cuốn sách đã đánh thẳng vào vấn đề của những người trẻ - nhóm đối tượng đang loay hoay với bài toán “âm dòng tiền” này.

Điểm đáng chú ý của cuốn sách không phải là những lời khuyên mang tính truyền cảm hứng, mà là hệ thống hành động cụ thể được thiết kế cho người có thu nhập thấp, không cần vốn lớn, không cần kiến thức chuyên sâu để bắt đầu. Thay vì các công thức tiết kiệm lý thuyết, sách đề xuất quy tắc phân bổ thu nhập cứng, áp dụng ngay từ ngày nhận lương đầu tiên.

“Tài chính tuổi 20: Đừng để thanh xuân trôi qua, nợ nần ở lại”.

Cuốn sách đặt tài chính trong bức tranh lớn hơn: người trẻ cần xây dựng song song "Tam giác vốn" gồm: Vốn Kỹ năng, Vốn Xã hội và Vốn Tài chính. Thiếu bất kỳ đỉnh nào, cả tam giác sẽ mất thăng bằng, và tốc độ tăng thu nhập trong 3 - 5 năm tới phụ thuộc trực tiếp vào việc người trẻ đầu tư vào cả ba đỉnh đó ngay từ bây giờ.

Không phải vấn đề của riêng ai

Áp lực tài chính đầu đời không phải câu chuyện cá nhân của một vài người trẻ chi tiêu thiếu kiểm soát. Đó là hệ quả của một giai đoạn chuyển tiếp mà cả hệ thống giáo dục lẫn thị trường lao động đều chưa chuẩn bị tốt cho người trẻ: 12 năm phổ thông và 4 năm đại học, nhưng không một tiết học nào dạy cách quản lý đồng lương đầu tiên.

Trong bối cảnh đó, tự trang bị kiến thức tài chính cá nhân càng sớm càng tốt không còn là lợi thế, mà đang dần trở thành điều kiện cần thiết để bạn không bị bỏ lại phía sau.