Vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ: Khi 'gió đổi chiều'

Muốn vay dễ, doanh nghiệp phải minh bạch hơn

Tại chương trình “Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh” diễn ra ngày 24-6, ông Từ Tiến Phát – Tổng Giám đốc Ngân hàng Á Châu (ACB) cho biết, thị trường tín dụng đang có sự thay đổi đáng kể.

Nếu trước đây, vay vốn ngân hàng luôn được xem là bài toán khó, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thì nay cục diện đã khác. Áp lực tăng trưởng tín dụng trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số khiến các ngân hàng buộc phải chủ động hơn trong việc tìm kiếm khách hàng vay.

Tổng Giám đốc ACB Từ Tiến Phát cho biết, thách thức lớn hiện nay không còn nằm ở nguồn vốn, mà ở việc tìm được doanh nghiệp có khả năng hấp thụ vốn tốt. Ảnh: Quỳnh Anh

Theo ông Phát, cạnh tranh giữa các ngân hàng hiện rất gay gắt, không chỉ ở khâu cho vay mà còn ở việc giữ chân khách hàng. Thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở nguồn vốn, mà ở việc tìm được doanh nghiệp đủ điều kiện vay và có khả năng hấp thụ vốn tốt. “Gió đã đổi chiều rất nhanh. Giờ đây, việc giữ khách vay vốn cũng không hề dễ dàng,” ông Phát nói.

Theo đại diện ACB, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là chất lượng dữ liệu tài chính của doanh nghiệp.

Trước đây, việc ghi chép sổ sách theo cách “linh hoạt” có thể vẫn tồn tại trong hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, trong bối cảnh yêu cầu quản trị và kiểm soát rủi ro ngày càng cao, điều này trở thành rủi ro pháp lý cho cả doanh nghiệp lẫn ngân hàng.

Các ngân hàng hiện không chỉ nhìn vào tài sản đảm bảo, mà tập trung nhiều hơn vào dữ liệu tài chính, dòng tiền và lịch sử giao dịch để đánh giá tín dụng.

Việc sử dụng hóa đơn điện tử, thanh toán số và chuẩn hóa dữ liệu tài chính vì thế trở thành điều kiện quan trọng giúp doanh nghiệp tăng khả năng tiếp cận vốn.

Hiện nay, nhiều ngân hàng đã ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) vào chấm điểm tín dụng. Thông qua lịch sử thanh toán, dòng tiền và hành vi giao dịch, ngân hàng có thể đánh giá sát hơn sức khỏe tài chính của doanh nghiệp trước khi quyết định cấp vốn.

Ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nhận định đây là xu hướng tất yếu. Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu tài chính và dữ liệu vận hành bài bản hơn. Đây là nền tảng để giảm bất cân xứng thông tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận vốn.

Theo các chuyên gia và doanh nghiệp, dư địa tín dụng với khối SME còn rất lớn. Ảnh: Quỳnh Anh

Hiện SME chiếm khoảng 95% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ khoảng 16% doanh nghiệp trong nhóm này tiếp cận được vốn vay ngân hàng. Dư nợ của khối SME hiện chỉ chiếm khoảng 15% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Con số này cho thấy dư địa tín dụng với khối SME còn rất lớn, nhưng nút thắt nằm ở năng lực quản trị và độ minh bạch tài chính của chính doanh nghiệp.

Gánh nặng chi phí tuân thủ

Bên cạnh câu chuyện vốn, một vấn đề khác đang bào mòn năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là chi phí tuân thủ pháp luật.

Theo khảo sát thường niên của VCCI, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không chỉ nằm ở thị trường hay vốn, mà còn ở gánh nặng thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết, cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là SME, đang chịu áp lực lớn từ chi phí sản xuất, chi phí tuân thủ, chuyển đổi số và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Dù vậy, môi trường chính sách đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Chính sách thuế hiện đã được thiết kế theo hướng phân tầng theo quy mô doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp có doanh thu từ 1–3 tỷ đồng được áp dụng thuế suất 15%, trong khi doanh nghiệp có doanh thu từ 3–50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 17%, thấp hơn mức phổ thông 20%. Ngoài ra, nhiều chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế giai đoạn 2020–2025 với tổng quy mô khoảng 900.000 tỷ đồng đã góp phần hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn. Trong lĩnh vực thuế, khoảng 42% thủ tục hành chính đã được cắt giảm so với năm 2024; chi phí tuân thủ giảm khoảng 51%, tương đương hơn 4.400 tỷ đồng; thời gian xử lý thủ tục rút ngắn 27%.

Dù ghi nhận nhiều cải cách tích cực, đại diện VCCI cho rằng khoảng cách giữa thiết kế chính sách và thực thi vẫn là điểm nghẽn lớn.

Khảo sát cho thấy 73,3% hộ kinh doanh coi khó khăn pháp lý là áp lực lớn nhất. Trong khi đó, 71,2% gặp khó khăn trong thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử. Việc hệ thống văn bản pháp luật thay đổi nhanh cũng khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ khó theo kịp, làm tăng chi phí tuân thủ và giảm khả năng dự báo trong hoạt động kinh doanh.

Ông Nguyễn Đức Kiên cho rằng, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời áp dụng phương thức quản lý dựa trên rủi ro nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn lo ngại rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình thanh tra, kiểm tra sau này.

Theo các chuyên gia, điều doanh nghiệp cần không chỉ là thêm chính sách hỗ trợ, mà là một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cao hơn. Điểm nghẽn hiện nay không nằm ở việc thiếu chính sách, mà ở độ vênh giữa thiết kế chính sách và thực tiễn triển khai. Theo các chuyên gia, muốn doanh nghiệp “cất cánh”, không chỉ cần dòng vốn chảy thông suốt mà còn cần một môi trường kinh doanh ổn định và thân thiện hơn với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.