Cấm thuốc lá điện tử: Cuộc chiến trên môi trường số

Chỉ cần gõ lệnh, hàng loạt các trang cung cấp thuốc lá điện tử xuất hiện công khai trên facebook. Ảnh: M. Thúy

Nguồn cung chưa bị chặn từ gốc

Việc Quốc hội quyết định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt trong công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhất là đối với thanh thiếu niên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cuộc chiến với mặt hàng này chưa hề đơn giản.

Những tháng đầu năm 2026, lực lượng quản lý thị trường tại nhiều địa phương liên tiếp phát hiện các vụ kinh doanh thuốc lá điện tử trái phép. Riêng tại Hà Nội, tháng 3 và tháng 4/2026, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện, thu giữ hàng trăm sản phẩm thuốc lá điện tử thuộc danh mục hàng hóa Nhà nước cấm kinh doanh tại khu vực phường Cửa Nam.

Các vụ việc bị phát hiện cho thấy một thực trạng báo động, đó là hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử hiện không còn phụ thuộc nhiều vào hệ thống cửa hàng truyền thống. Thay vào đó, các đối tượng chủ yếu sử dụng mạng xã hội, hội nhóm kín, ứng dụng nhắn tin hoặc các hình thức giao dịch trực tuyến để tiếp cận khách hàng.

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên mạng xã hội, người dùng vẫn có thể bắt gặp những bài đăng giới thiệu thuốc lá điện tử dưới dạng phụ kiện, hàng xách tay hoặc sản phẩm "sưu tầm". Không ít tài khoản sử dụng từ khóa biến tướng, hình ảnh ẩn dụ hoặc chuyển giao dịch sang tin nhắn riêng nhằm tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng.

Điều này lý giải vì sao dù hành lang pháp lý đã được siết chặt, nguồn cung thuốc lá điện tử vẫn chưa bị triệt tiêu hoàn toàn. Khi một tài khoản bị khóa, một hội nhóm bị gỡ bỏ, nhiều tài khoản khác có thể nhanh chóng xuất hiện thay thế.

Giới trẻ vẫn là mục tiêu nhắm đến

Một trong những nguyên nhân khiến việc kiểm soát thuốc lá điện tử trở nên cấp thiết là bởi nhóm khách hàng mà các đối tượng kinh doanh hướng tới chủ yếu là thanh thiếu niên. Không giống thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử thường được thiết kế với hình thức bắt mắt, nhiều màu sắc và hương vị hấp dẫn. Đây là những yếu tố dễ tạo sự tò mò đối với học sinh, sinh viên.

Nhiều mẫu mã, sản phẩm thuốc lá điện tử và tinh dầu thuốc lá do lực lượng chức năng phát hiện dự bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc tiêu hủy theo quy định. Ảnh: ST

Các chuyên gia y tế nhiều lần cảnh báo nicotine trong thuốc lá điện tử có thể ảnh hưởng tới sự phát triển não bộ ở lứa tuổi thanh thiếu niên, làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và gia tăng nguy cơ lệ thuộc. Những nguy cơ này càng đáng lo ngại khi sản phẩm được tiếp cận chủ yếu qua môi trường mạng - nơi việc kiểm soát độ tuổi người mua gần như không hiệu quả.

Trước thực trạng thời gian qua, nhiều trường hợp thanh thiếu niên phải nhập viện sau khi sử dụng thuốc lá điện tử, các chuyên gia y tế cho rằng đây không còn là câu chuyện của một sản phẩm tiêu dùng thông thường mà đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được kiểm soát nghiêm ngặt.

Đáng lo hơn, nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử không rõ nguồn gốc được giao dịch trên mạng tiềm ẩn nguy cơ pha trộn các chất độc hại hoặc chất gây nghiện khác mà người sử dụng không thể nhận biết. Bởi vậy, nếu không kiểm soát được nguồn cung trên môi trường số, nguy cơ tiếp cận của thanh thiếu niên đối với các sản phẩm này vẫn sẽ tiếp tục hiện hữu, bất chấp các quy định cấm đã được ban hành.

Cuộc chiến mới trên không gian mạng

Trước diễn biến phức tạp của tình trạng buôn bán thuốc lá điện tử, tháng 6/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới.

Theo Chỉ thị, từ năm 2014 đến năm 2025, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý 79.459 vụ vi phạm liên quan đến thuốc lá; thu giữ hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu, hơn 388 tấn lá thuốc lá và trên 2 triệu đơn vị thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Những con số này cho thấy quy mô của thị trường thuốc lá bất hợp pháp vẫn rất lớn, đồng thời phản ánh sức ép không nhỏ đối với các cơ quan thực thi pháp luật.

Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo mới của Chính phủ là yêu cầu tăng cường kiểm soát trên môi trường số, xử lý tận gốc các hành vi buôn bán, quảng cáo, vận chuyển và tiêu thụ thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, nỗ lực của các lực lượng chức năng thôi là chưa đủ.

Các chuyên gia cho rằng cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn giữa cơ quan quản lý nhà nước với các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán. Bởi chỉ khi các kênh quảng bá, giao dịch và vận chuyển bị kiểm soát đồng thời, nguồn cung thuốc lá điện tử mới có thể bị ngăn chặn từ gốc.

Bên cạnh đó, gia đình và nhà trường cần tiếp tục nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên về tác hại của thuốc lá điện tử, giúp các em nhận diện những hình thức quảng cáo trá hình ngày càng tinh vi trên môi trường mạng.

Lệnh cấm đã được ban hành, nhưng để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cuộc chiến với thuốc lá điện tử sẽ phải tiếp tục trên một mặt trận mới - không gian mạng. Và ở mặt trận đó, điều quan trọng không chỉ là xử lý những người bán, mà còn là kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng đang âm thầm vận hành phía sau các cú nhấp chuột./.