Cấm trẻ em tương tác trên mạng xã hội: Liệu có là tấm khiên bảo vệ hiệu quả?

Mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích cho trẻ em trong học tập, giải trí song cũng tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. (Ảnh: TTXVN phát)

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện đang lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng.

Nội dung nhiều người quan tâm là: Tài khoản của trẻ em (dưới 16 tuổi) không được đăng bài, bình luận, tương tác hay bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội. Điều này có nghĩa là tài khoản trẻ em dưới sự giám sát của bố mẹ và người giám hộ chỉ xem được các nội dung, không được đăng bài, tương tác, bình luận, chia sẻ.

Có nhiều ý kiến cho rằng quy định này chưa hợp lý, chưa hiệu quả trong việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

'Triệt tiêu' tương tác của trẻ em trên mạng xã hội

Bà Nguyễn Thu Thảo, Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam của Meta, công ty mẹ của Facebook, Instagram và Threads cho rằng không nên cấm hoàn toàn người dùng dưới 16 tuổi sử dụng các tính năng tương tác.

Theo bà, các nền tảng xác định tài khoản có khả năng là trẻ em căn cứ vào một số đặc điểm hành vi và hoạt động của người dùng, trong đó có việc sử dụng các mô hình AI để ước tính độ tuổi và hệ thống phát hiện chủ động.

Bà Nguyễn Thu Thảo (giữa), Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam của Meta. (Ảnh: Đình Toán)

"Nếu trẻ em chỉ được sử dụng mạng xã hội một cách thụ động, các nền tảng sẽ không còn tín hiệu hành vi cần thiết để nhận diện người dùng là trẻ em. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của các biện pháp phát hiện và bảo vệ trẻ,” đại diện Meta nêu quan điểm.

Theo bà Thảo, quy định mới có thể khiến nhiều trẻ khai báo sai độ tuổi để tiếp tục sử dụng các tính năng tương tác. Khi đó, các em có thể sử dụng tài khoản thông thường và không còn được áp dụng các cơ chế bảo vệ theo độ tuổi. Quy định mới cũng hạn chế quyền quyết định của cha mẹ và người giám hộ trong việc đánh giá con em mình có được sử dụng mạng xã hội hay không và sử dụng như thế nào.

Đại diện Meta cho biết nhiều quốc gia ưu tiên các biện pháp bảo vệ theo mức độ hoặc phù hợp với từng nhóm tuổi thay vì cấm hoàn toàn trẻ sử dụng các tính năng tương tác. Các biện pháp này thường bao gồm việc thiết lập quyền riêng tư mặc định ở mức cao, lọc nội dung, giới hạn thời gian sử dụng, hạn chế tin nhắn và cung cấp công cụ để phụ huynh giám sát việc sử dụng của trẻ.

Theo đại diện Meta, cách tiếp cận này thừa nhận rằng trẻ em cũng được hưởng lợi từ việc sử dụng môi trường trực tuyến có giám sát, đi kèm các biện pháp bảo vệ phù hợp.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc TikTok Việt Nam (thứ hai từ trái sang). (Ảnh: Đình Toán)

Cùng quan điểm đó, ông Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc TikTok Việt Nam, đánh giá việc tăng cường bảo vệ trẻ em rất cần thiết, nhưng quy định cấm hoàn toàn tương tác nên được cân nhắc.

Theo ông, hầu hết ứng dụng trên mạng hiện nay thực tế đều có tính năng như của mạng xã hội. Nếu trẻ dưới 16 tuổi không thể đăng bài, bình luận, chia sẻ thì gần như chúng ta sẽ cấm hẳn người dùng U16 hoạt động trên không gian mạng.

“Quy định mới có thể mâu thuẫn với Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng của Chính phủ,” ông Lâm Thanh nói.

Đại diện TikTok Việt Nam cho rằng các nền tảng đều có chế độ tài khoản dành cho trẻ em với sự giám sát của cha mẹ hoặc người giám hộ. Thay vì cấm, cơ quan quản lý có thể tăng trách nhiệm của người giám hộ bằng giải pháp kỹ thuật.

Lập luận của TikTok và Meta tại Việt Nam cũng giống với quan điểm của bà Bùi Thị Việt Lâm, đại diện Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ-ASEAN (USABC) tại Việt Nam. Theo bà, USABC và các doanh nghiệp thành viên đồng tình với việc tăng cường bảo vệ trẻ trên môi trường mạng, nhưng cấm hoàn toàn tương tác có thể khiến AI khó phát hiện tài khoản của trẻ em hơn.

Hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP ngày 9/11/2024 của Chính phủ quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Chẳng hạn, khi một tài khoản thường xuyên tương tác với nội dung cho lứa tuổi thiếu niên hoặc dành cho người trưởng thành, hệ thống sẽ nhận diện và đưa ra đánh giá phù hợp. Quy định cấm vô hình trung khiến việc phát hiện và áp dụng biện pháp bảo vệ trẻ em trở nên khó khăn hơn. Chưa kể, một lệnh cấm toàn diện có thể dẫn đến tình trạng khai báo tăng độ tuổi, lúc này trẻ không còn được bảo vệ bởi cơ chế dành riêng nữa.

"Chúng ta đang nhìn mạng xã hội dưới góc độ hoàn toàn tiêu cực mà bỏ qua những tác động tích cực những nội dung hữu ích giúp trẻ tăng tương tác xã hội, phục vụ học tập," bà Bùi Thị Việt Lâm chia sẻ.

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng thế nào

Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo chiều 23/7, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, cho biết ban soạn thảo nhận thấy việc để trẻ em bình luận và tương tác trên mạng xã hội có thể dẫn đến hai tình huống. Một là các bình luận mang tính xúc phạm, tiêu cực gây tác hại xấu đến nhận thức, cảm xúc của trẻ. Hai là nguy cơ về lừa đảo qua mạng.

Đó là những lý do ban soạn thảo đề xuất quy định tài khoản của trẻ em (dưới 16 tuổi) không được đăng bài, bình luận, tương tác hay bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội.

Ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử. (Ảnh: Đình Toán)

Ông Lê Quang Tự Do cho hay Ban soạn thảo sẽ cân nhắc các góp ý, đồng thời nghiên cứu phương án bổ sung trường thông tin để nền tảng nhận diện tài khoản trẻ em ngay từ khi phụ huynh đăng ký, qua đó áp dụng cơ chế phân phối nội dung và bảo vệ phù hợp.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho rằng không gian số đang phát triển nhanh, trở thành môi trường thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển là những yêu cầu được đặt ra về bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Do đó, các quy định về quản lý không gian số cần hướng tới mục tiêu kép: Vừa tạo điều kiện cho đổi mới, phát triển, vừa bảo đảm an toàn, an ninh trên môi trường số.

Quan điểm xuyên suốt của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong quá trình xây dựng dự thảo là không quản lý nhiều hơn mà hướng đến mục tiêu quản trị, quản lý thông minh hơn; càng không phải chuyển “gánh nặng” từ Trung ương về địa phương hay từ cơ quan quản lý nhà nước về doanh nghiệp mà phân định rõ hơn trách nhiệm của từng chủ thể. Chủ thể nào có khả năng kiểm soát lớn hơn thì sẽ có trách nhiệm lớn hơn.

Đặc biệt, các nền tảng lớn phải có trách nhiệm trong thiết kế hệ thống, có cơ chế kiểm soát rủi ro hiệu quả, thực hiện đầy đủ các quy định pháp luật thuộc phạm vi trách nhiệm của mình; thể hiện trách nhiệm với xã hội. Qua đó, để quá trình phát triển môi trường số diễn ra thuận lợi, an toàn và minh bạch; đáp ứng yêu cầu của đổi mới sáng tạo.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm phát biểu tại hội thảo lấy ý kiến đóng góp cho Dự thảo. (Ảnh: Đình Toán)

Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh yêu cầu về tiếp tục rà soát toàn bộ dự thảo để bảo đảm các quy định phù hợp với các chủ trương, đường lối của Đảng, các quy định của pháp luật hiện hành và yêu cầu đổi mới công tác xây dựng pháp luật; đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và không tạo thêm rào cản không cần thiết đối với hoạt động hợp pháp của tổ chức, doanh nghiệp và người dân và phải chú trọng kiến tạo không gian phát triển.

Riêng đối với vấn đề bảo vệ trẻ em trên môi trường số, Thứ trưởng đặc biệt lưu ý đây là vấn đề rất được xã hội quan tâm.

Thứ trưởng yêu cầu Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử phối hợp với các bên liên quan để nghiên cứu theo hướng chuyển trọng tâm xác định người dùng có phải trẻ em hay không sang nếu là trẻ em thì cần bảo vệ như thế nào. Mục tiêu quản lý chính không phải là cấm hay hạn chế quá mức trẻ em tiếp cận mạng xã hội và các tính năng tương tác mà trọng tâm là đảm bảo khi trẻ em sử dụng mạng xã hội thì được đặt trong môi trường phù hợp với độ tuổi và được bảo vệ.

“Các mức bảo vệ sẽ tương ứng với độ tuổi, theo nguyên tắc chung là càng nhỏ tuổi càng phải được bảo vệ chặt chẽ hơn thông qua nhiều tính năng giới hạn và đặt dưới sự giám sát của cha mẹ. Ngoài ra, trách nhiệm chính trong bảo vệ trẻ em là các nền tảng thông qua các công cụ, bảo vệ tối đa thông tin cá nhân của người dùng,” Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh./.