Cận cảnh khai quật quần thể lò nung 1.800 tuổi vừa phát hiện ở Quảng Ngãi

Ngày 20/7, TS Đoàn Ngọc Khôi, Phó giám đốc Bảo tàng tổng hợp Quảng Ngãi cho biết, toàn bộ khu vực đang tổ chức khai quật nằm trong vùng lõi khu thành cổ Châu Sa thuộc địa bàn xã Tịnh Khê. Đến thời điểm này, khu khai quật mở rộng lên 100m2 và phát hiện nhiều lò nung.

Theo TS Khôi, các lò còn khá nguyên vẹn, hình bầu dục, dài khoảng 3,5 m, rộng một mét và nằm bên dưới mặt đất dày khoảng 30cm.

Bốn lò nung được phát hiện đến nay cho thấy thành cổ Châu Sa từng có cả một quần thể lò nung ngói của người Chăm có niên đại thế kỷ II-III.

Cùng với lò nung, đoàn khảo cổ thu được nhiều mảnh ngói, than đốt và các di vật liên quan. Trước đó, vào năm 2006, tỉnh Quảng Ngãi từng phát hiện một lò nung của người Chăm tại khu vực này.

Các lò nung dạng hình bầu dục có cả miệng lò, cửa lò, cửa than được thi công bằng đất sét khá chắc chắn.

Theo TS Khôi, việc phát hiện và khai quật lần này góp phần làm rõ kỹ thuật sản xuất vật liệu của cư dân Chăm cổ, đồng thời bổ sung tư liệu nghiên cứu giai đoạn chuyển tiếp từ văn hóa Sa Huỳnh sang sự hình thành các đô thị cổ ở miền Trung.

Ghi nhận cho thấy, công tác khai quật khá tỉ mẫn, từng vị trí được đánh dấu kỹ lưỡng và việc đào bóc lớp đất khá nhẹ nhàng nhằm tránh làm ảnh hưởng đến lò nung nằm bên dưới. Các hiện vật và kết cấu lò nung tại đây có niên đại khoảng thế kỷ 2-3 sau Công nguyên, thuộc giai đoạn hậu Sa Huỳnh-tiền Chăm (thời kỳ hình thành các tiểu quốc).

Trước đó, trong quá trình đào hố trồng cây, người dân địa phương phát hiện thành vách của lò nung nên báo cơ quan chức năng. Ngay lập tức, công tác khảo cổ, khai quật được UBND tỉnh Quảng Ngãi giao cho ngành chức năng tiến hành khai quật khẩn trương tránh tình trạng hư hỏng do hoạt động canh tác của người dân địa phương và thời tiết.

Theo các tì liệu, thành cổ Châu Sa là di tích dân sự lớn nhất trong khu vực Quảng Nam- Quảng Ngãi thuộc châu Amaravati của Champa xưa. Niên đại của thành được xác định vào khoảng cuối thế kỷ IX đầu thế kỷ X. Khu vực này nằm cách trung tâm tỉnh lỵ Quảng Ngãi khoảng 7km về phía Đông Bắc.

Sau khi Đại Việt tiếp quản vùng đất này năm 1471, vua Lê Thánh Tông chọn thành Châu Sa làm nơi đặt cơ quan Thừa tuyên (đơn vị hành chính) Quảng Nam, quản lý vùng đất từ Quảng Nam đến Phú Yên.

Bên cạnh loại tường lò dày (trên 20cm) trước đây, đợt nghiên cứu này phát hiện thêm loại lò mới có tường rất mỏng (chỉ dày khoảng 4,2cm) nhưng vẫn đảm bảo chức năng nung ngói.

TS Khôi cho rằng, trước mắt cần xây dựng hệ thống nhà mái che bảo vệ di tích trước tác động thời tiết; lắp đặt hệ thống tiêu thoát nước chống úng ngập; áp dụng kỹ thuật chuyên sâu để chống xuống cấp kết cấu nguyên bản của các lò. Về lâu dài, chuyển đổi mục đích sử dụng đất phù hợp cho cộng đồng cư dân xung quanh nhằm mở rộng phạm vi khai quật, kết hợp quy hoạch di dời các nghĩa địa ra khỏi khu vực thành nội.