Cận cảnh voọc mông trắng quý hiếm bám vách núi đá ở Ninh Bình

Thạc sĩ Lã Nhật Tân, cộng tác viên tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia tại Đại học Vân Nam (Trung Quốc), vừa ghi lại hình ảnh về tập tính voọc mông trắng tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long (Ninh Bình). Anh thực hiện bộ ảnh với mong muốn lan tỏa tình yêu thiên nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ động vật hoang dã. Sự xuất hiện của đàn voọc mông trắng ngày nay là kết quả của nỗ lực bảo tồn đáng ghi nhận.

Đến khu bảo tồn khoảng 9h, Nhật Tân đặt sẵn máy ảnh và chờ vài phút. Voọc mông trắng thường hoạt động vào ban ngày. Chúng sống thành đàn nhỏ, gồm một con đực, vài con cái và con non. Voọc di chuyển nhanh nhẹn, bám vào vách núi đá vôi, nhảy từ cành này sang cành khác hoặc ngồi yên quan sát xung quanh. Chia sẻ với Tri Thức - Znews, Nhật Tân cho biết: "Tôi từng chụp ảnh nhiều động vật hoang dã, nhưng voọc mông trắng ở khu bảo tồn dễ tiếp cận. Chúng sống trong khu vực thường xuyên đón khách du lịch nên dạn dĩ và ít có biểu hiện sợ hãi".

Voọc mông trắng (tên khoa học Trachypithecus delacouri) thuộc loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam. Loài động vật này có đuôi dài, bộ lông dày, rậm và màu đen. Điểm nhận dạng là vùng lông trắng từ mông đến đùi và vệt lông trắng 2 bên má, kéo dài đến vành tai. Đỉnh đầu có một chỏm lông màu đen.

Hiện voọc mông trắng được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp (CR) trong Sách đỏ Việt Nam và danh lục đỏ IUCN. Đây là mức báo động đỏ, loài có thể biến mất chỉ trong một thời gian ngắn nếu không có biện pháp bảo vệ khẩn cấp. Đặc biệt cấm săn bắt, nuôi nhốt, buôn bán dưới mọi hình thức.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình công bố hiện cả nước có khoảng 540 cá thể voọc mông trắng, trong đó Ninh Bình có gần 470 cá thể, chiếm khoảng 90% tổng số cá thể trên thế giới. Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long tập trung voọc mông trắng đông nhất, tiếp đến là khu vực rừng núi đá vôi Kim Bảng. Trước đây, loài động vật này từng phân bố tại nhiều khu vực miền Bắc và Bắc Trung Bộ như Ninh Bình, Thanh Hóa, Hòa Bình (cũ), nhưng suy giảm mạnh do nạn săn bắt và mất sinh cảnh.

Ngày 3/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình đã công bố quyết định về việc thành lập Khu bảo tồn loài - Sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng, theo quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của UBND Ninh Bình. Tác giả Nhật Tân hy vọng rằng diện tích sinh sống mở rộng sẽ bớt đi nguy cơ suy giảm đa dạng di truyền của quần thể.

Khu bảo tồn có tổng diện tích 3.182 ha, thuộc địa bàn phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy. Theo quy hoạch, khu bảo tồn gồm khu bảo vệ nghiêm ngặt, khu phục hồi sinh thái và khu dịch vụ - hành chính, do Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình trực tiếp quản lý. Việc thành lập khu bảo tồn nhằm bảo vệ hệ sinh thái rừng núi đá vôi, duy trì và phát triển những loài động, thực vật quý hiếm. Để quản lý, phát huy tốt giá trị bảo tồn của khu bảo tồn, địa phương sẽ ứng dụng khoa học công nghệ để giám sát chặt chẽ từng đàn voọc và diễn biến rừng.

Voọc mông trắng được phát hiện ở huyện Kim Bảng (Hà Nam cũ) năm 2016, bởi Tổ chức Bảo tồn động, thực vật hoang dã quốc tế (FFI) cùng những nhà khoa học Việt Nam. Quần thể ghi nhận hơn 100 con. Năm 2020, Chính phủ đã chỉ đạo UBND Hà Nam (cũ) áp dụng biện pháp cấp bách bảo vệ voọc mông trắng. Hiện UBND Ninh Bình cũng tích cực bảo tồn, đảm bảo không gây ảnh hưởng sự tồn tại và phát triển của loài trong tự nhiên.