Băng tan ở Bắc Cực có thể cảnh báo nguy cơ hạn hán tại châu Âu

Người dân đi bộ trên lòng hồ Hollow Pond khô nứt do mực nước giảm mạnh ở phía Đông London, Anh. (Nguồn: Getty Images)

Châu Âu vừa trải qua một năm nắng nóng và khô hạn nghiêm trọng. Các đợt nắng nóng liên tiếp cùng lượng mưa thiếu hụt khiến 52% diện tích châu lục phải đối mặt với tình trạng căng thẳng nhiệt trong năm nay. Đến tháng 8, mực nước tại bốn con sông lớn gồm Loire, Po, Rhine và Danube đều xuống mức thấp kỷ lục. Nắng nóng kéo dài cũng làm gia tăng nguy cơ hạn hán và cháy rừng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng cực đoan ngày càng gia tăng, việc dự báo sớm hạn hán có ý nghĩa quan trọng đối với công tác ứng phó của các quốc gia.

Băng biển Bắc Cực liên quan thế nào đến hạn hán?

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Frontiers in Water cho thấy những mùa đông có diện tích băng biển suy giảm tại biển Barents và biển Kara thường đi trước các đợt khô hạn vào mùa hè tại một khu vực rộng lớn của lục địa Á - Âu.

Khu vực này trải dài từ phía Đông Romania, Moldova và Ukraine, qua phía Bắc Biển Đen và khu vực biển Caspi đến phía Tây Kazakhstan.

Để xác định mối liên hệ, nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu diện tích băng biển trong khoảng tháng 10 đến tháng 3, đồng thời đối chiếu với điều kiện khí hậu từ tháng 5 đến tháng 9. Tình trạng khô hạn được xác định dựa trên lượng mưa thấp hơn trung bình hoặc nhu cầu độ ẩm của khí quyển tăng cao.

Sông băng Bresvelbreen tại quần đảo Svalbard, Bắc Băng Dương. (Nguồn: Getty Images)

Các nhà khoa học cũng tính đến xu hướng gia tăng nồng độ CO₂ trong khí quyển nhằm phân biệt mối liên hệ giữa hai hiện tượng với tác động chung của biến đổi khí hậu.

Theo dự báo của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) thuộc Liên hợp quốc, nếu không cắt giảm khí thải CO₂, nhiệt độ bề mặt biển tại Barents và Kara có thể tăng 4-5°C vào cuối thế kỷ này. Đây cũng là những vùng biển ghi nhận tốc độ suy giảm băng biển mùa đông thuộc hàng nhanh nhất Bắc Cực kể từ những năm 1980.

Sóng khí quyển có thể đưa không khí khô đến châu Âu

Lý giải về mối liên hệ trên, Tiến sĩ Petru C. Vaideanu, tác giả chính của nghiên cứu thuộc Đại học Bucharest (Romania), cho biết những mùa đông có diện tích băng biển suy giảm tại Barents và Kara thường nối tiếp bằng sự thay đổi trong hình thái hoàn lưu khí quyển trên Bắc Đại Tây Dương và lục địa Á - Âu.

Sự thay đổi này có thể liên quan đến sóng Rossby, hay còn gọi là sóng hành tinh. Đây là những dao động quy mô lớn trong khí quyển và đại dương, kéo dài hàng nghìn km, có khả năng làm biến dạng dòng tia (jet stream) – luồng gió mạnh ở tầng cao khí quyển.

Theo nhóm nghiên cứu, khi hoàn lưu khí quyển thay đổi, các khối không khí tương đối ấm và khô có thể di chuyển đến khu vực Đông Âu và Trung Á, làm gia tăng nguy cơ hạn hán. Những hình thái thời tiết ít biến động cũng có thể khiến tình trạng khô nóng kéo dài.

Ngoài ra, các nhà khoa học ghi nhận lượng mây tại khu vực này giảm. Điều đó khiến bề mặt đất nhận được nhiều ánh sáng Mặt trời hơn, qua đó có thể làm tình trạng hạn hán nghiêm trọng thêm.