Cần cấu trúc tài chính và dự án "đủ độ chín" để huy động nguồn lực cho chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam

“Các điều kiện để dự án JETP đạt khả năng huy động vốn: Cấu trúc tài chính, phân bổ rủi ro và các tiêu chuẩn môi trường xã hội” là chủ đề của hội thảo do Cục Điện lực (Bộ Công thương) phối hợp với Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh vào ngày 25/9/2026.

Hội thảo thu hút sự tham gia đông đảo của đại diện các bộ, ngành trung ương, địa phương, cùng các tổ chức phát triển, định chế tài chính quốc tế như Liên minh châu Âu (EU), Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW), Liên minh Tài chính Glasgow vì Mục tiêu Không phát thải ròng (GFANZ), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), các ngân hàng thương mại trong và ngoài nước cùng cộng đồng doanh nghiệp năng lượng.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: M.Vi

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đối mặt với thách thức kép: duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Chuyển dịch năng lượng: Thách thức quy mô lớn và bài toán nguồn lực

Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển kinh tế đang làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu năng lượng của Việt Nam. Trong khi đó, các yêu cầu về giảm phát thải các-bon, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu ngày càng trở nên cấp thiết.

Chuyển đổi năng lượng không chỉ tác động riêng lẻ đến ngành điện, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ nền kinh tế và đời sống xã hội. Đây là một hành trình dài hạn đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, người dân và các đối tác quốc tế.

Việc Việt Nam tham gia Tuyên bố chính trị về Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) vào tháng 12/2022 đã thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của đất nước. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các cam kết khí hậu này, cần nguồn lực tài chính lớn.

Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới (WB), giai đoạn 2022 - 2040, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD. Trong đó, ngân sách nhà nước dự kiến bố trí 130 tỷ USD, khu vực tư nhân đóng góp 184 tỷ USD và nguồn vốn huy động quốc tế khoảng 54 tỷ USD.

Song, thực tế cho thấy, các nguồn vốn cam kết ban đầu trong khuôn khổ JETP - khoảng 15,5 tỷ USD trong thời gian 3 -5 năm với điều kiện vay chưa thực sự ưu đãi hơn các khoản vay nước ngoài thông thường của Chính phủ - còn khá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế của quá trình chuyển đổi xanh.

Ba giải pháp chiến lược từ Bộ Tài chính

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Diệu Trinh - Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển hóa các cam kết chính trị thành những khoản tài trợ, khoản vay và cấu trúc tài chính cụ thể cho từng dự án, đảm bảo tính ưu đãi thực chất và phù hợp với khung pháp lý của Việt Nam.

Để giải bài toán này, đại diện Bộ Tài chính đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm.

Một là, nguồn vốn hỗ trợ phải mang tính tăng thêm. Các nguồn vốn tài trợ trong khuôn khổ JETP không chỉ đơn thuần thay thế các nguồn vốn ODA truyền thống. Các khoản vay cần có điều kiện ưu đãi hơn so với vay thương mại hoặc vay thông thường trên thị trường.

Hai là, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật để chuẩn bị dự án. Danh mục dự án JETP hiện nay rất lớn, nhưng thách thức lớn nhất không chỉ là thiếu vốn, mà là thiếu các dự án “đủ độ chín” để hấp thụ nguồn vốn. Do đó, cần đẩy mạnh hỗ trợ kỹ thuật cho chuẩn bị dự án, nghiên cứu khả thi, cấu trúc tài chính, đánh giá rủi ro và hoàn tất giao dịch huy động vốn để biến dự án JETP thành dự án có thể huy động vốn.

Ba là, thúc đẩy tài chính hỗn hợp. Theo đó, cần xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro hài hòa, phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam nhằm phát huy vai trò vốn công như một nguồn vốn mồi xúc tác, qua đó thu hút dòng vốn đầu tư tư nhân quy mô lớn hơn.

Định hướng trách nhiệm cho các bên liên quan

Ban tổ chức hội thảo kỳ vọng các đối tác quốc tế cung cấp các đề xuất tài chính cụ thể, phù hợp với pháp luật Việt Nam và đặc thù từng dự án.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đại diện Bộ Tài chính mong muốn các doanh nghiệp chủ động tham gia quá trình chuyển đổi, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển các sản phẩm và dịch vụ xanh, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin và trách nhiệm môi trường - xã hội.

Đối với các định chế tài chính trong nước, cần tiếp tục phát triển các sản phẩm tín dụng xanh, trái phiếu xanh, các công cụ quản trị rủi ro khí hậu và các giải pháp tài chính phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp và dự án chuyển đổi năng lượng.

Chuyển đổi năng lượng là một trong những nhiệm vụ phát triển quan trọng của Việt Nam trong những thập kỷ tới. Đây là quá trình đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, quyết tâm chính trị, nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, người dân và cộng đồng quốc tế.

Phiên tọa đàm chuyên đề về giải pháp huy động tài chính cho các dự án trong khuôn khổ JETP. Ảnh: M.Vi

Góc nhìn chuyên gia: Kết nối đúng công cụ với đúng điểm nghẽn

Trong phiên tọa đàm chuyên đề với chủ đề “Giải pháp huy động tài chính cho các dự án trong khuôn khổ JETP”, các diễn giả đã tập trung trao đổi về các giải pháp huy động tài chính cho các dự án JETP, tạo diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, các tổ chức tài chính, ngân hàng thương mại và khu vực tư nhân nhằm làm rõ các cơ chế, công cụ và điều kiện cần thiết để thúc đẩy huy động nguồn lực cho quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.

Tổng kết phiên thảo luận, TS. Lê Thái Hà - Chuyên gia Tư vấn độc lập của UNDP Việt Nam, đã đúc kết 4 điểm cốt lõi.

Thứ nhất, thách thức của JETP không nằm ở việc tìm kiếm thêm nguồn vốn, mà là làm sao để kết nối chính xác công cụ tài chính với đúng điểm nghẽn và đặc thù rủi ro của từng dự án.

Thứ hai, mức độ sẵn sàng và tính khả thi thương mại của dự án là chìa khóa để thu hút vốn tư nhân, đòi hỏi chất lượng chuẩn bị tốt, thỏa thuận hợp đồng chặt chẽ và tuân thủ chuẩn mực môi trường - xã hội.

Thứ ba, vốn công và vốn ưu đãi phải đóng vai trò xúc tác tập trung để tháo gỡ các nút thắt kỹ thuật và pháp lý.

Cuối cùng, ưu tiên cấp bách hiện nay là nhanh chóng chuyển từ các tuyên bố cam kết tài chính sang thực hiện các dự án cụ thể, có độ sẵn sàng cao, dựa trên sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, đối tác phát triển, các định chế tài chính quốc tế và khu vực tư nhân.

Các đại biểu tham dự hội thảo chụp hình lưu niệm. Ảnh: M.Vi

Hội thảo khép lại với nhiều kỳ vọng lớn, tạo tiền đề quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa nguồn cung tài chính quốc tế và nhu cầu thực tiễn của thị trường năng lượng Việt Nam trên con đường phát triển bền vững./.