Cần 'cây cầu đủ chắc' để hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp

Theo dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), một trong những nhóm chính sách hỗ trợ trọng tâm là hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Cụ thể, hộ kinh doanh sau khi chuyển đổi sẽ được áp dụng cơ chế kê khai, nộp thuế và chế độ kế toán của doanh nghiệp siêu nhỏ; sử dụng các biểu mẫu, báo cáo tối giản trong thời hạn 36 tháng kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp chuyển đổi được áp dụng cơ chế đóng bảo hiểm xã hội linh hoạt cho người lao động; thực hiện tích hợp, liên thông các thủ tục, kê khai và quản lý nghĩa vụ về thuế, bảo hiểm xã hội. Đồng thời được giảm mức đóng bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp trong 12 tháng đầu hoạt động.

Dự thảo cũng quy định miễn lệ phí đăng ký kinh doanh, phí công bố nội dung đăng ký doanh nghiệp lần đầu; miễn phí thẩm định, phí và lệ phí cấp lần đầu đối với các giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ hành nghề liên quan đến điều kiện đầu tư kinh doanh.

Cần hỗ trợ cả trước, trong và sau chuyển đổi

Tại hội thảo “Tham vấn chính sách, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, gợi mở định hướng hoàn thiện chính sách trong giai đoạn mới” diễn ra ngày 23/6 tại Hà Nội, nội dung hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ chuyên gia, doanh nghiệp và các hiệp hội.

Hội thảo ghi nhận nhiều ý kiến góp ý cho dự thảo Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi).

Góp ý vào Điều 20 của dự thảo luật, bà Lê Thị Yến - Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Thuế Hà Nội đánh giá đây là một trong những điểm tiến bộ quan trọng khi đã thiết kế các chính sách hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, tạo ra một “giai đoạn đệm” trước khi bước sang mô hình doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo bà Yến, dự thảo hiện mới tập trung hỗ trợ sau khi doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, trong khi giai đoạn khó khăn nhất lại nằm ở trước thời điểm chuyển đổi.

“Hộ kinh doanh thường băn khoăn: có nên chuyển đổi hay không, chuyển sang loại hình nào, xử lý tài sản và công nợ ra sao, hợp đồng cũ chuyển thế nào, nghĩa vụ thuế trước đây có bị rà soát lại hay không, lao động và bảo hiểm được thực hiện từ thời điểm nào”, bà Yến nêu thực tế.

Từ đó, bà đề xuất bổ sung chính sách hỗ trợ trước chuyển đổi, bao gồm tư vấn về mô hình doanh nghiệp, thuế, kế toán, tài sản, công nợ, hợp đồng, lao động, giấy phép, thương hiệu và các thủ tục pháp lý liên quan.

Bà Yến cũng đề nghị bổ sung thời gian chuyển tiếp kỹ thuật để hộ kinh doanh hoàn tất các thủ tục chuyển giao và quy định rõ các giao dịch phát sinh sau thời điểm được cấp đăng ký doanh nghiệp sẽ được ghi nhận theo pháp nhân mới.

Để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn, bà Yến đề xuất xây dựng gói hỗ trợ kéo dài 3 năm theo lộ trình. Trong năm đầu tiên, Nhà nước nên hỗ trợ mạnh về thuế, kế toán, hóa đơn điện tử, phần mềm quản lý và tư vấn tuân thủ. Năm thứ hai giảm dần hỗ trợ trực tiếp nhưng tăng cường tư vấn, cố vấn và cảnh báo rủi ro. Sang năm thứ ba, doanh nghiệp sẽ từng bước chuyển sang cơ chế tuân thủ như doanh nghiệp thông thường.

"Nếu muốn hộ kinh doanh bước vào vùng sáng của chính thức hóa, phải cho họ một cây cầu đủ chắc để đi qua. Chính sách chuyển đổi chỉ có thể thành công khi hộ kinh doanh thấy rằng việc lên doanh nghiệp không phải là bước nhảy vào rủi ro, mà là một quá trình được dẫn dắt, hỗ trợ và bảo vệ hợp lý", Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Thuế Hà Nội nêu.

Hộ kinh doanh chỉ chuyển đổi khi thấy có lợi hơn

TS Lê Duy Bình - Giám đốc Công ty Tư vấn Economica Việt Nam.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, TS Lê Duy Bình - Giám đốc Công ty Tư vấn Economica Việt Nam cho rằng, bên cạnh việc sửa đổi các luật về thuế, kế toán và bảo hiểm xã hội, cần tách bạch khung khổ pháp lý dành cho cá nhân kinh doanh và các hình thức kinh doanh cá thể.

Theo ông, nên nghiên cứu xây dựng một đạo luật riêng dành cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Các quy định về thuế khi đó cần được thiết kế theo hướng đơn giản, dễ thực hiện, chi phí tuân thủ thấp và phù hợp với bản chất của hoạt động kinh doanh cá thể.

Đặc biệt, cách tiếp cận về thuế đối với doanh nghiệp một chủ cần được thay đổi. Thay vì đánh thuế trên doanh thu như hiện nay, đối tượng này nên được áp dụng thuế thu nhập cá nhân

Theo quy định mới của Luật Thuế thu nhập cá nhân áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, ngưỡng thu nhập không phải nộp thuế tương đương 15,5 triệu đồng/tháng, hay 186 triệu đồng/năm. Khi đó, chủ hộ kinh doanh chỉ phải nộp thuế khi lợi nhuận thực tế vượt ngưỡng này.

“Việc đánh thuế theo thu nhập sẽ công bằng hơn, đúng bản chất hơn và ít gây tranh cãi hơn”, TS Lê Duy Bình nhận định.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hữu Thập - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng hỗ trợ chuyển đổi hộ kinh doanh là nội dung then chốt của dự thảo luật.

“Hộ kinh doanh chỉ chuyển đổi khi họ thấy an toàn hơn, thuận lợi hơn, có lợi hơn và ít rủi ro hơn”, ông Thập nói.

Ông Thập đề nghị bổ sung gói hỗ trợ kéo dài 36 tháng đầu cho doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, bao gồm hỗ trợ về đăng ký kinh doanh, lựa chọn loại hình doanh nghiệp, thuế, kế toán, hóa đơn điện tử, chữ ký số, bảo hiểm xã hội, lao động, pháp lý, quản trị, chuyển đổi số và kết nối thị trường.

Đặc biệt, cần có cơ chế hỗ trợ tuân thủ trong giai đoạn đầu. Theo đó, nếu doanh nghiệp vi phạm lần đầu về thủ tục thuế, kế toán, hóa đơn, bảo hiểm, lao động hoặc điều kiện kinh doanh nhưng không có hành vi gian lận, trốn tránh nghĩa vụ hay gây hậu quả nghiêm trọng thì ưu tiên nhắc nhở, hướng dẫn khắc phục thay vì xử phạt hoặc chỉ áp dụng mức phạt thấp nhất.