Cần có chính sách đặc thù cho di sản vùng dân tộc thiểu số và phân cấp quản lý kinh tế đêm
Sáng 10-11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khóa XVI, Quốc hội tiến hành thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Tham gia đóng góp ý kiến tại phiên họp, đồng chí Chamaléa Thị Thủy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa đã bày tỏ sự tán thành cao đối với sự cần thiết ban hành luật này, đồng thời đưa ra các kiến nghị xuất phát từ thực tiễn cơ sở và đặc thù địa phương ven biển.
Đồng chí Chamaléa Thị Thủy phát biểu thảo luận.
Khơi thông nguồn lực văn hóa vùng dân tộc thiểu số và bảo vệ tri thức dân gian thời đại công nghệ số
Đánh giá cao giá trị của di sản văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số và cư dân vùng hải đảo trong việc tạo nên các sản phẩm công nghiệp văn hóa đặc sắc, đồng chí Chamaléa Thị Thủy thẳng thắn chỉ ra những khoảng trống pháp lý quan trọng trong dự thảo luật tại các Điều 4, Điều 7, Điều 14 và Điều 25.
Theo đại biểu, quy định tại Điều 4 và Điều 25 của dự thảo luật chưa thể hiện cơ chế ưu đãi đầu tư và nguồn lực tài chính riêng nhằm thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa cho vùng miền núi, biên giới và hải đảo. Bất cập lớn nhất nằm ở khoản 1 Điều 25 khi chính sách hỗ trợ mới chỉ khoanh vùng đối tượng là các doanh nghiệp và hợp tác xã. Quy định này vô tình bỏ quên các nghệ nhân, hộ kinh doanh, cá nhân sáng tạo và các tổ chức cộng đồng - vốn là lực lượng nòng cốt trực tiếp nắm giữ, bảo tồn di sản tại cơ sở.
Bên cạnh đó, điều kiện bắt buộc phải có "sản phẩm đạt chuẩn/trọng điểm" mới được nhận hỗ trợ đã tạo ra một rào cản vòng lặp vô lý đối với các chủ thể cơ sở: Khi chưa nhận được sự hỗ trợ ban đầu để nâng cao năng lực thì rất khó có thể tạo ra sản phẩm đạt chuẩn ngay từ đầu.
Từ thực trạng đó, đại biểu kiến nghị: Cần bổ sung chính sách ưu tiên ngân sách tại Điều 4 theo hướng quy định rõ ưu đãi đầu tư cho các dự án công nghiệp văn hóa dựa trên di sản truyền thống tại vùng dân tộc thiểu số, hải đảo gắn liền với phát triển du lịch cộng đồng; mở rộng đối tượng và thời điểm hỗ trợ tại Điều 25 theo hướng đưa nghệ nhân, hộ kinh doanh, cá nhân sáng tạo vào danh mục được hỗ trợ; cho phép các chủ thể tiếp cận nguồn lực đào tạo, chuyển đổi số và phát triển thương hiệu ngay từ giai đoạn ươm tạo ban đầu; bổ sung vào Điều 7 nghiêm cấm các hành vi sử dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) để sao chép, giả mạo hoặc tự ý khai thác tri thức dân gian của cộng đồng khi chưa nhận được sự đồng ý của chủ thể di sản; bổ sung chế độ thù lao tại khoản 3 Điều 14 theo hướng mở rộng chính sách hỗ trợ thù lao và kinh phí mở lớp truyền dạy cho đội ngũ nghệ nhân trực tiếp tại thôn, bản, làng nghề, thay vì chỉ dừng lại ở các cơ sở giáo dục chính quy.
Không nên chỉ áp dụng cơ chế thông báo đơn thuần đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo
Phân tích vấn đề liên quan đến cải cách thủ tục hành chính tại Điều 18, đồng chí Chamaléa Thị Thủy nhận định quy định tại khoản 1 Điều 18 cho phép tổ chức các sự kiện văn hóa, nghệ thuật trong tổ hợp sáng tạo theo cơ chế "thông báo trên Cổng dịch vụ công" thay cho thủ tục cấp phép riêng lẻ là một bước tiến cải cách rất lớn, tạo thuận lợi cho các hoạt động sáng tạo.
Tuy nhiên, đại biểu phân tích về rủi ro pháp lý tại khoản 3 Điều 18 khi danh mục các trường hợp loại trừ không áp dụng cơ chế thông báo lại đang bỏ ngỏ các hoạt động có yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo.
Đồng chí Chamaléa Thị Thủy nhấn mạnh, tín ngưỡng và tôn giáo là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, tác động trực tiếp đến an ninh tư tưởng, trật tự an toàn xã hội và đời sống tâm linh của Nhân dân. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ bằng quy trình thẩm định kỹ lưỡng, cơ chế "thông báo" đơn thuần rất dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng để tổ chức các sự kiện biến tướng, lệch chuẩn văn hóa.
Từ phân tích trên, đồng chí Chamaléa Thị Thủy đề xuất bổ sung vào khoản 3 Điều 18 một điểm loại trừ cụ thể đối với: "Các hoạt động, sự kiện có yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo". Đồng thời, luật cần quy định rõ các hoạt động này bắt buộc phải tuân thủ quy trình làm thủ tục chấp thuận hoặc đăng ký theo đúng quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo hiện hành.
Thúc đẩy du lịch biển đảo, kinh tế đêm và phân cấp quản lý không gian công cộng cho cơ sở
Nhấn mạnh thực tiễn từ tỉnh Khánh Hòa cũng như các địa phương ven biển sở hữu tiềm năng to lớn về du lịch biển đảo, lễ hội và các hoạt động văn hóa đêm, đồng chí Chamaléa Thị Thủy chỉ ra rằng, mặc dù dự thảo luật tại khoản 2 Điều 2 đã đưa "du lịch văn hóa, ẩm thực" vào danh mục ngành công nghiệp văn hóa, song các quy định triển khai tại Điều 8 và Điều 20 vẫn còn bất cập.
Cụ thể, tại Điều 8 về phát triển hệ sinh thái, dự thảo chưa thiết kế rõ nét cơ chế liên kết chuỗi giá trị giữa việc bảo tồn di tích, lễ hội dân gian, nghệ thuật biểu diễn với du lịch biển đảo, du lịch nghỉ dưỡng và các tuyến phố đi bộ phát triển kinh tế đêm.
Đặc biệt, tại khoản 4 Điều 20, quy định về quản lý và sử dụng không gian công cộng (như: Vỉa hè, công viên, quảng trường) cho các hoạt động văn hóa đang giao toàn bộ trách nhiệm ban hành quy định và tiếp nhận đăng ký cho UBND cấp tỉnh. Đồng chí Chamaléa Thị Thủy cho rằng, quy định này không sát với thực tế, bởi các sự kiện văn hóa quy mô nhỏ, biểu diễn đường phố và kinh tế đêm diễn ra hằng ngày chủ yếu tại địa bàn xã, phường. Việc tập trung mọi thủ tục hành chính lên cấp tỉnh sẽ gây quá tải, tạo gánh nặng không cần thiết và làm mất đi tính linh hoạt tại cơ sở.
Để khắc phục hạn chế này, đồng chí Chamaléa Thị Thủy đề xuất: Cần bổ sung vào khoản 2 Điều 8 chính sách hỗ trợ liên kết các di tích lịch sử, nghệ thuật biểu diễn truyền thống, ẩm thực đặc sản gắn với du lịch biển đảo và mô hình phát triển kinh tế đêm tại các đô thị du lịch nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, tạo sản phẩm du lịch đặc sắc cho các địa phương ven biển như Khánh Hòa; cần chỉnh lý khoản 4 Điều 20 theo hướng UBND cấp tỉnh ban hành quy chế phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp xã trong việc tiếp nhận đăng ký, xử lý và giám sát việc sử dụng không gian công cộng đối với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, kinh tế đêm quy mô nhỏ nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, bảo đảm tính linh hoạt, giúp chính quyền cơ sở chủ động quản lý và phát huy tối đa hiệu quả không gian công cộng.
