Cần có chính sách dân số toàn diện phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Theo đánh giá thực trạng hiện nay, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như mức sinh có xu hướng giảm thấp dưới mức thay thế, mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao và tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh.

Vì vậy, cần có chính sách dân số toàn diện nhằm bảo đảm quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời chuyển mạnh trọng tâm từ dân số-kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh như vậy tại Hội nghị quán triệt, tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số số 113/2025/QH15, Nghị định và 02 Thông tư hướng dẫn Luật Dân số, do Cục Dân số (Bộ Y tế) phối hợp với Cơ quan Liên Hợp Quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho Phụ nữ (UN Women tại Việt Nam) tổ chức ngày 19/6. Hội nghị với sự tham gia của các đại biểu tại các điểm cầu trên cả nước.

Thứ trưởng Bộ Y tế cho hay, ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026. Luật Dân số nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng về công tác dân số, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới và Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Luật Dân số gồm 8 chương, 30 Điều, được hoàn thiện theo hướng kế thừa những nội dung còn phù hợp của Pháp lệnh Dân số năm 2003, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong công tác dân số. So với Pháp lệnh Dân số, Luật Dân số quy định cụ thể hơn các chính sách, biện pháp về nâng cao chất lượng dân số, truyền thông, vận động, giáo dục về dân số.

Đặc biệt, Luật mang tính đột phá khi chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Nội dung này thể hiện qua việc hướng tới giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế-xã hội nhằm góp phần đảm bảo bền vững cho sự phát triển của đất nước.

Ông Lê Thanh Dũng - Cục trưởng Cục Dân số cho biết, để cụ thể hóa các quy định của Luật Dân số, ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP gồm 16 điều, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đồng bộ với Luật Dân số.

Nghị định quy định cụ thể nhiều nội dung quan trọng như chính sách hỗ trợ thai sản khi sinh con thứ hai; chính sách chăm sóc người cao tuổi tại gia đình, cộng đồng và các cơ sở chăm sóc chuyên biệt. Nghị định cũng quy định chính sách hỗ trợ tài chính đối với hoạt động sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Đây là nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm phát hiện sớm các bệnh lý di truyền, dị tật bẩm sinh và các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em, góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Đối với đội ngũ cộng tác viên dân số, Nghị định quy định các chính sách phù hợp theo từng địa bàn, trong đó có cơ chế riêng đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn và các địa bàn khác. Đồng thời, văn bản cũng tính đến việc kiêm nhiệm giữa cộng tác viên dân số với các chức danh cộng tác viên khác ở cơ sở nhằm bảo đảm tinh gọn bộ máy nhưng vẫn nâng cao hiệu quả hoạt động. Mức hỗ trợ cụ thể do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định theo điều kiện thực tế của địa phương.

Theo quy định của Luật Dân số, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BYT ngày 15/5/2026 quy định Danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị; Thông tư số 12/2026/TT-BYT ngày 15/5/2026 quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh, làm căn cứ triển khai các chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh bằng nguồn ngân sách nhà nước, chương trình mục tiêu, bảo hiểm y tế và các nguồn lực hợp pháp khác.

Thông tư số 12 quy định việc thông báo giới tính thai nhi phục vụ mục đích chẩn đoán và điều trị đối với một số bệnh lý liên quan đến giới tính. Ngoài các trường hợp được phép theo quy định, mọi hành vi tiết lộ giới tính thai nhi dưới bất kỳ hình thức nào đều bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật nhằm góp phần giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Các ý kiến tại hội nghị tập trung vào những vấn đề liên quan đến tổ chức thực hiện. Những nội dung thuộc thẩm quyền của Bộ Y tế sẽ được hướng dẫn và giải đáp. Những nội dung thuộc thẩm quyền của các bộ, ngành hoặc Chính phủ sẽ được tổng hợp, báo cáo và chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương cần kịp thời cụ thể hóa, lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, quyết liệt thực hiện có hiệu quả các nội dung của Luật đến cơ quan, đơn vị, địa phương./.